سیمای سالمزیستن
شرق: برنامههای سلامتمحور، ازجمله برنامههایی است که اغلب، مخاطبان بسیاری دارد؛ اما قطعا نکته مهم در چگونگی انتقال پیام از طریق این برنامه با چگونگی ساخت و تهیه برنامه ارتباط مستقیم دارد. تاکنون پیش آمده که انتقال بسیاری از مفاهیم سخت و پیچیده پزشکی، در قالب برنامههایی که نمیتواند این مفاهیم را به شکلی سادهتر به بیننده یا شنونده انتقال بدهد، در ادامه مسیر موفق نبوده. برخلاف آن برنامههایی با شکلی ساده و روان برای مخاطب قطعا جذابتر خواهد بود. برنامههای سلامتمحور بسیاری در شبکههای خارجی موفقیتهای زیادی کسب کردهاند و تعداد مخاطبانشان به شکل شگفتانگیزی زیاد است. در ادامه نگاهی به نقش رسانه در تولید برنامههای سلامتمحور و آسیبشناسی ساخت اینگونه برنامهها در رسانه ملی و چگونگی ساخت آنها داريم؛ اینکه ساخت برنامههایی از جنس برنامههای سلامتمحور غالبا در محتوا و ساختار نیاز به چه قالبهایی برای جذب مخاطب دارند؟ یا اینکه تلاشهای اخیر رسانه ملی برای تغییر ساختار اینگونه برنامهها، موفقیتهایی در پی داشته است یا خیر؟ ---------------------------- این عشق را کور نکنید ابوالفضل افشارفرد. پزشک جامعهپزشکی درحالحاضر مورد هجوم بسیاری از رسانهها بهخصوص صداوسیماست و من توجه این عزیزان را به آیه شریفه «ن والقلم و ما یسطرون»جلب میکنم كه اشاره مستقیم به تعهد قلم است، پس قلم تعهد ایجاد میکند و روشنگر جامعه است. زمانی در این کشور وظیفه روشنگری برعهده روزنامهها بود و سپس رادیو و تلویزیون فراگیر شد. این روزها نمیتوان تلویزیون را حتی در دورترین نقطه، از خانهها حذف کرد. تلویزیون وظیفه سنگینتری در آگاهیبخشی به جامعه برعهده دارد. بااینهمه پیشرفت، قدم نخست تعهد قلم است که مطالب را میپروراند و سپس روی آنتن میفرستد و این مطلب میتواند خوراک رسانههای دیگر، خواه شنیداری و خواه تصویری باشد. به گمان من نقش قلم در پروراندن مسائل اجتماعی پررنگتر است. چراکه میتواند در جامعه آشوب بهپا کند یا آرامش ایجاد کند. حال قلم دست شماست تا چطور قلم را بچرخانید و چه هدفی داشته باشید. پزشکان این انتظار را از صاحبان قلم دارند که حداقل حق را به آنها بدهند که هروقت موضوعی مطرح یا بزرگنمایی میشود به همان اندازه از خود دفاع کنند؛ خواه در صداوسیما یا روزنامهها، اما درباره نقش و وظیفه رسانه ملی در بهداشت و سلامت بر این عقیده هستم که صداوسیما میتواند بهعنوان یک دانشگاه مجازی در آموزش جامعه اثربخش باشد. چند سال پیش به برنامهای در تلویزیون دعوت شدم تا درباره سوانح و اتفاقات صحبتی داشته باشم. با خود فکر کردم در زمان اندک صحبت چه اشاراتی داشته باشم که برای مردم راهنما باشد؟ در نهایت ضمن چند توصیه پزشکی گفتم ممکن است هرکدام از خانوادهها دچار تصادف یا سانحهای شوند و بهجای اضطراب و دویدن به اینسو و آنسو، اقدام مناسب برای نجات مصدوم انجام دهید؛ مثلا اگر صدمهای باعث خونریزی شد، هرآنچه دم دست دارید روی محل خونریزی گذاشته و فشار وارد کنید تا مصدوم را به بیمارستان برسانید. چندی بعد جوانی در حال ساخت ترقه چهارشنبهسوری دچار صدمه شریان ران میشود و مادر شجاع و فداکار آن جوان با این توصیه جان فرزندش را نجات میدهد و موارد مشابه این واقعه وجود داشته که غیر از این عمل کردند و جان مصدوم از دست رفته است. چنین صحبتهایی را میتوان در قالب برنامههایی با حضور هنرمندان عزیز ارائه داد تا هم جذاب باشد و هم پیامرسان. ساختار برنامه نکته مهمی است که میتواند احساس خوبی در مردم ایجاد کند. فکر میکنم پرداختن به مسئله بهداشت و درمان با حضور پزشکان در رسانهها فراتر از چیزی است که امروزه به آن پرداخته میشود. ازجمله دستمزد بالای پزشکان و مسائلی از این قبیل که گهگاه بعضی از مسئولان سوژه کم میآورند و به پزشکان مظلوم حمله میکنند تا محبوبیتی بین مردم به دست بیاورند؛ چنین حرکتهایی موجب ایجاد سوءتفاهمهایی در جامعه و عدماعتماد بین پزشک و بیمار میشود. شاید این نکته را بسیاری از افراد جامعه ندانند که سطح پزشکی ایران در دنیا بسیار بالاست و توانمندی جراحان رشتههای مختلف کشور در مقایسه با بسیاری از کشورها مایه افتخار است. واجب است که این افتخار را تقویت کنیم نهاینکه با دست خودمان بیاعتمادی در کشور ایجاد کنیم تا دود آن به چشم بیماران برود. بسیاری از پزشکان ما با علاقه کار میکنند و دریافتیشان در مقایسه با دیگر کشورها، در کمترین حد است. جراحی که در تمام شب بهویژه در مناطق دوردست کشور برای نجات جان بیمار تلاش میکند، تنها عاشق کارش و نجات جان بیماران است که به او انرژی میبخشد و من از دوستان قلمبهدست و رسانهدار خواهش میکنم که این عشق را کور نکنید. درباره رابطه مالی بین پزشک و بیمار باید گفت تعرفه امروز ترجمه سال 1380 کتاب تعرفههاست که امروز اجرا میشود. به عقیده من بیمار در دوره سلامت باید بخشی از درآمد خود را صرف بیمه کند و بیمه مربوطه هم موظف باشد طبق شرایط روز دنیا با پزشک قرارداد ببندد و متعهد به پرداخت بهموقع باشد نهاینکه یک طرف هر اقدامی که دلش خواست انجام بدهد. بیمار در شرایط بیماری، بهجز غصه بیماریاش، نباید غم دیگری داشته باشد و این میسر نخواهد شد مگر آنکه تعرفهها عادلانه و بیمهها خوشحساب باشند و در قراردادها پزشک خود بهعنوان خدمتدهنده نقش مستقیم داشته باشد. ---------------------------------- سیمای سلامت، گرفتار ممیزی مجید حسینیزاد. جامعهشناس سلامت و سالمزیستن از مضامینی هستند که از ابتدای کار تلویزیون، چه در داخل و چه خارج، همیشه مدنظر تهیهکنندگان و برنامهسازان بوده است. دلیل این امر کاملا واضح است. اطلاعرسانی در کنار تفریح و سرگرمی و آموزش و ارشاد از اهداف اصلی برنامهسازی است. این اهداف معمولا با رصد نیاز و خواست مخاطب متجلی میشوند. برنامهساز با گرفتن بازخورد برنامهها و تماسهای مخاطبان از سویی و دریافت موضوعات دغدغهبرانگیز در بین افراد جامعه، پی به خواست مخاطبان میبرد و با تعیین مخاطب هدف، طراحی کارش را انجام میدهد. سلامت و امنیت، چه در سطح فردی و چه اجتماعی و از ابعاد روانی و فیزیکی، همیشه دغدغه مردم بوده است و بهتبع آن برنامههایی با فرمتهای متفاوت در این زمینه تولید شده و میشوند که یا مستقلا به این مقولات میپردازند یا در دل برنامه، آن را مطرح میکنند. برنامههایی مانند به خانه بازمیگردیم، سلامت باشید، نبض، نسخه، دکتر سلام، مجله سلامتی، اکسیر، سیمای خانواده و... از این دستاند و استقبال مخاطب از این دست برنامهها به تشکیل شبکه سلامت و شورای سلامت برای کنترل محتوای اینگونه برنامهها انجامید. مخاطب یا نگران سلامتی خود و اطرافیانش است یا بیماری دارد که میخواهد درباره آنچه بر سرش آمده بیشتر بداند. از این نقطه، اولین آسیب کیفی این برنامهها آغاز میشود. برنامهساز دنبالهرو خواست مخاطب میشود و برنامه در پرسش و پاسخهای خاص گرفتار میشود و برنامه از هدف اصلی خود که کمک به ارتقای آگاهی مخاطب در زمینه سالمزیستن است، دور میافتد. اکثر برنامهها صرفا به پرسش و پاسخ میگذرند و به چگونگی سالمزیستن که موجد شرایطی است که از این پرسشها مخاطب را برهاند نمیپردازند. میتوان به یکی از برنامههایی که اخیرا سیما در شكلي متفاوت و البته نه تازه و خلاقانه پرداخته است، بهعنوان مصداق بحث اشاره کرد. الگوبرداری از برنامههای خارجی، امری تازه در رسانه نیست و سیمای جمهوری اسلامی هم از این مقوله جدا نیست. در گذشته مثلا برنامه دکتر «فیل» در یکی از شبکهها الگو برداری شد که موفق نبود و درحالحاضر نیز برنامه «اکسیر» براساس ایده برنامه دکتر «آز» تولید شده که آن هم موفق نیست؛ هرچند سعی کرده است مجریمحوری، طنز، آگاهیبخشی و... را که علل موفقیت دکتر «آز» است، دقیقا اجرا کند. علت توفیقنیافتن این دست برنامهها بیتوجهی به ارتباط شدید قالب و محتوای انتخابی، زبان و نشانهشناسی تصویر اعم از اجرا، تیپ و جنسیت شرکتکنندگان، تعامل با شرکتکنندگان و... با فرهنگ، جامعه و گفتمان حاکم بر کارکرد رسانهای است. در دکتر «آز» مجری، خود دکتر معروفی است که در زمینههای ارتباطی اعم از سایتهای اینترنتی، تلویزیون و سمینارهای تخصصی مشهور و مورداعتماد است. در «اکسیر» ما با مجری موفق و خوشاجرا و باسوادی سروکار داریم که سعی در گرمکردن برنامه دارد ولی اعتبار پزشکی برنامه را از دکتری میگیرد که نقش دوم را برعهده دارد و در سایه بازیگر نقش یک است و این امر نقض غرضی آشکار در هدف برنامه است که باعث میشود کمکم مخاطب درون منزل از دست برود و شرکتکنندگان در استودیو هم کسانی باشند که میخواهند در برنامهای در سیما شرکت کنند و خود را در قاب ببینند که آنها نیز پس از مدتی تبدیل به هنروران کارمزدی میشوند. دیگر اینکه مجری دکتر «آز» دست گشادهای در انتخاب موضوع و شرکتکننده و نحوه برخورد با آنها دارد که «اکسیر» فاقد آن است و به یاد داریم که یک شوخی ساده و تلاش برای آموزشی از طریق بازی به بحرانی تبدیل شد که برنامه به افشای پشت صحنه و پوزشخواهی افتاد، درحالیکه این شوخی با خود سیما بود و نه مخاطب. از این دست است برنامههایی درباره ایدز، بیماریهای زنان، استفاده از مولاژها در برنامهها و... . بههرحال برنامههای سلامتمحور نیز مانند بسیاری برنامهها گرفتار ممیزی و خطوط قرمزی هستند که در کوتاهمدت آنها را به روزمرگی میاندازند و برنامههای مشاورهای خاص میشوند و هدف اصلی که آموزش روش سالمزیستن است، فراموش میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.