|

موزه کشتار فراموش‌شده

امیلی امرایی: رومیزی‌های گل‌دوزی‌شده ظریفی در محله قدیمی «سوق بیروت» چشم توریست‌ها را می‌نوازد؛ هیچ شبیه سری‌دوزی‌های چینی نیستند. قیمت‌ گزافشان را که بشنوی، احتمالا از مغازه‌دار سؤال خواهی کرد کار دست کجاست؟ می‌گوید: «همین‌جا بیروت، یعنی نه خود بیروت، غرب بیروت، زن‌های فلسطینی در اردوگاه صبرا اینها را می‌دوزند». اردوگاه صبرا و شتیلا پس هنوز فقط یک اسم نیست، هنوز فلسطینی‌ها آنجا هستند؟ احتمالا فروشنده از بقیه سؤال‌ها خوشش نمی‌آید، کمی جست‌وجو به حرف‌های مغازه‌دار پیرنگ می‌دهد، فلسطینی‌ها هنوز اجازه کار را در لبنان ندارند، اما هنوز اردوگاه برپاست، بچه‌هایی که همان‌جا به دنیا آمده‌اند و همان‌جا در حمله میلیشیا و فالانژها کشته شده‌اند یا اعضای خانواده‌شان را از دست داده‌اند و هنوز در اردوگاه بی‌‌آب‌وبرق و خاکی زندگی می‌کنند. 16 سپتامبر هر سال می‌توانی جست‌وجو کنی و ببینی هنوز زنان و مردان صبرا و شتیلا هنوز در همان اوضاع مانده‌اند، همه‌چیز همان است، جز اینکه دیگر جسدها را برده‌اند، خون‌ها از روی در و دیوار محو شده، اما همان مگس‌هایی که «رابرت فیسک»، گزارشگر بریتانیایی، نوشت: «خبر قتل‌عام صبرا و شتیلا را مگس‌ها به ما رساندند». هنوز در اردوگاه باقی مانده‌اند. 34 سال از جنایت فالانژهای لبنانی و ارتش اسرائیل می‌گذرد؛ هیچ دادگاهی موفق نشد عاملان نسل‌کشی و جنایتی را که در این اردوگاه رخ داد، به سزای عملش برساند. همین تازگی الجزیره دوربین‌هایش را به کمپ شتیلا برده بود، چند ماه پیش از سی و چهارمین سالگرد این کشتار، در اردوگاهی که سال 1942 برای اسکان سه‌هزار نفر ساخته شده بود، حالا بیش از 22‌هزار نفر زندگی می‌کنند. برق به‌تناوب قطع می‌شود، آبی که از طریق لوله‌کشی به اردوگاه منتقل می‌شود، اگر وصل باشد مثل دریا شور است. بنابر آمارهای آژانس امداد و کار سازمان ملل 10 درصد از جمعیت لبنان را پناهندگان فلسطینی تشکیل می‌دهند، 56 درصدشان مطلقا شغل ثابتی ندارند و دوسوم آنها درآمدی کمتر از شش دلار در روز دارند و این فقر مشهود با یک بی‌انگیزگی مطلق درآمیخته است. بازدیدکنندگان اروپایی بسیاری به شتیلا سر می‌زنند، توریست‌هایی که چند کیلومتر آن‌سو‌تر از خیابان دلباز و زیبای «روشه» در بیروت با زندگی تکان‌دهنده آوارگان فلسطینی روبه‌رو می‌شوند.چند وقتی است میهمان‌خانه‌ای هم ابتدای اردوگاه راه افتاده و توریست‌ها می‌توانند در این موزه معصومیت و عزا، گشتی بزنند. به مدد نهادهای انسان‌دوست و خیریه‌ها، کمک‌های اندکی به فلسطینیان می‌رسد. حتی امسال مراسم سالگرد کشتار سه‌هزار و 700 زن و مرد چندان سروصدایی نداشت، شاید چون همان‌روز پناه‌جویان سوری در اردوگاه الارزق در بیابان‌های اردن با کمبود شدید مواد غذایی روبه‌رو بودند. شانزدهم، هفدهم و هجدهم سپتامبر برای ساکنان صبرا و شتیلا یادآوری غمگینی است، هرچند امسال هم سه نفر از اعضای یک گروه نمایش « دلقک‌ها و شعبده‌بازهای بدون مرز» به نام‌های کوین، فرانسیس و ویرجین به اردوگاه آمده‌اند و سعی دارند با نمایش‌های خنده‌دار به لب‌های خشکیده و فقیر و مصیبت‌دیده کودکان و زنان اردوگاه خنده بیاورند، اما انگار سپتامبر 1982 و سایه شومش روی سر اردوگاه چمبره زده است. رابرت فیسک در جایی از آن گزارش تاریخی و دردناکش درباره کشتار صبرا و شتیلا می‌نویسد: «زن‌های باردار فلسطینی نوزادي به دنیا می‌آورند و این بچه‌ها وقتی بزرگ شوند، ما را می‌کشند». (پاسخ شبه‌نظامی فالانژی که در کشتار دست داشت در پاسخ به سؤال یک تک‌سرنشین تانک در غرب بیروت: 17 سپتامبر 1982).

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.