پذیرش ریاض در منطقه به شرط تغییر مشی سعودیها
محمدجواد ظریف*
این روزها شرکتهای روابطعمومی و تبلیغاتی غرب که ابایی از دریافت دلارهای نفتی ندارند، فرصت بیسابقهای برای رسیدن به درآمدهای هنگفت یافتهاند. جدیدترین پروژه تبلیغاتی آنها این است که ما را متقاعد کنند که جبههالنصره، شاخه القاعده در سوریه، دیگر وجود ندارد و همانگونه که یکی از سخنگویان جبههالنصره در شبکه سیانان، اعلام کرده است، این گروه تغییرنامداده، از تروریستهای القاعده جدا شده و «معتدل» شده است! اینگونه تعصب و کوتهفکری جاهلیت را بهعنوان چشمانداز روشنی برای قرن 21 عرضه میکنند؛ ولی مشکل مشتریان ثروتمند این مؤسسات تبلیغاتی که غالبا سعودیهایی هستند که جبههالنصره را حمایت گسترده مالی میکنند، این است که اسناد موجود درباره سیاستهای ویرانگر آنان را نمیتوان اصلاح، دستکاری یا حذف کرد. چنانچه تاکنون ابهامی وجود داشت، صحنههای پخششده از گردنزدن یک پسربچه 12ساله به دست این بهاصطلاح «معتدلین» نمایش دلهرهآوری از واقعیت موجود است. از حمله تروریستی 11 سپتامبر سال 2001 تاکنون، وهابیت جنگطلب چند بار تغییر چهره داده؛ اما در ایدئولوژی و مشی بنیادی آن تغییری حاصل نشده؛ خواه این گروه طالبان باشد یا شاخههای بازتولیدشده القاعده یا عناصر بهاصطلاح دولت اسلامی که نه دولت است و نه اسلامی. میلیونها نفر که قساوتهای جبههالنصره را تجربه کردهاند، داستان ساختگی جدایی جبههالنصره از القاعده را باور نخواهند کرد. سوابق نشان میدهد که تلاش برای تطهیر جبههالنصره با این هدف صورت میگیرد تا ارسال دلارهای نفتی به گروههای افراطی در سوریه که تا قبلازاین با شیوههای پنهان صورت میگرفت، در آینده به طور علنی و آشکار انجام شود و حتی برخی دولتهای غربی را وسوسه کند تا از این بهاصطلاح «معتدلین» حمایت کنند. حضور غالب النصره در اتحاد فعلی مخالفان دولت سوریه در حلب، واقعیتی است که همه این تبلیغات را مردود میکند. تلاش عربستان سعودی برای متقاعدکردن ولینعمتان غربیاش به حمایت از سیاستهای کوتهبینانهاش بر مبنایی باطل استوار شده که فروبردن جهان عرب در آشوب بیشتر بهنحوی به جمهوری اسلامی ایران ضربه میزند. این توهم که بیثباتی منطقه به «مهار» ایران کمک خواهد کرد یا دشمنی ادعایی بین شیعه و سنی به درگیری در منطقه دامن زده است، با این واقعیت در تضادی آشکار است که هولناکترین خونریزیها در منطقه ما به دلیل کشتار برادران عرب و سنی به دست وهابیها شکل گرفته است؛ درحالیکه افراطیون با حمایت اربابان ثروتمند خود به کشتار مسیحیان، یهودیان، یزیدیها، شیعیان و دیگران مشغولاند؛ ولی درواقع این اعراب سنی کشورهای منطقه هستند که بیشترین خسارات را از سوی این تفکر صادرات نفرت تحمل کردهاند. در واقع امروز نه اختلاف موهوم تاریخی میان شیعیان و اهل سنت، بلکه مقابله وهابیت و شریعت راستین اسلام در جریان است؛ مقابلهای که نتایج و آثار عمیقی در منطقه و دیگر نقاط جهان بر جای خواهد گذاشت. تردیدی نیست که حمله به عراق به سردمداری آمریکا در سال 2003 درگیریهایی را که امروز شاهد آن هستیم، به راه انداخت و تشدید کرد؛ اما عامل عمده خشونت، ایدئولوژی نفرتافکن وهابیت و حمایتشده عربستان سعودی بوده است؛ گرچه این امر تا واقعه 11 سپتامبر 2001 از انظار غربیها مغفول مانده بود. شاهزادگان ریاض مستأصلانه میکوشند تا منطقه را به شرایط دوران حکومت صدام حسین در عراق بازگردانند؛ شرایطی که در آن یک سرکوبگر ظالم دستنشانده، با حمایت مالی اعراب منطقه و غربیهای خوشخیال با تهدید موهوم ایرانی مقابله میکرد؛ اما آنها با یک مشکل اساسی روبهرو هستند: صدام مدتهاست که مرده و زمان را نمیتوان به عقب کشید. هرچه زودتر حاکمان سعودی با این واقعیت کنار بیایند، به نفع همه خواهد بود. واقعیات جدید منطقه ما حتی میتواند پذیرای ریاض باشد، چنانچه سعودیها مشی فعلی خود را تغییر دهند. منظور از تغییر چیست؟ در سه دهه گذشته ریاض دهها میلیارد دلار برای صدور وهابیت از طریق هزاران مسجد و مدرسه دینی در سراسر جهان هزینه کرده است. از آسیا تا آفریقا و از اروپا تا آمریکا این عقیده منحرف، ویرانی عظیمی بر جای گذشته است. همانگونه که یکی از افراطیون سابق در کوزوو به نیویورکتایمز گفت: «سعودیها با پولهایشان اسلام را در این منطقه (بالکان) کاملا تغییر دادهاند». وهابیت گرچه بخش بسیار ناچیزی از مسلمانان را جذب کرده؛ اما آثار بسیار ویرانکنندهای بر جای گذاشته است. تقریبا همه گروههای تروریستی که از نام اسلام سوءاستفاده میکنند (از القاعده و انشعابات آن در سوریه تا بوکوحرام در نیجریه) متأثر از این فرقه مرگبار بودهاند. سعودیها تاکنون توانستهاند با استفاده از «برگ ایران» متحدانشان را به همراهی با نابخردی خود در سوریه و یمن ترغیب کنند. این وضعیت بدونتردید تغییر خواهد کرد؛ چراکه امروز حمایت مستمر ریاض از افراطیگری جنگطلب بطلان ادعای سعودی بهعنوان نیروی ثباتآفرین را به اثبات رسانده است. جهان دیگر نمیتواند نظارهگر کشتار نهتنها مسیحیان، یهودیان و شیعیان، بلکه سنیها به دست وهابیها باشد. در شرایطی که آشوب بخشهای زیادی از خاورمیانه را فرا گرفته، این خطر بزرگ وجود دارد که چند نقطه باثبات باقیمانده نیز در درگیری بین وهابیت و اهل سنت دچار بیثباتی شوند. لازم است اقدامی هماهنگ در سازمان ملل متحد با هدف قطع حمایت مالی از ایدئولوژیهای مبتنی بر نفرت و افراط صورت بگیرد و جامعه جهانی در رسیدگی به موضوع کانالهای ارسال پول و اسلحه به تروریستها فعالتر عمل کند. در سال 2013 رئیسجمهوری ایران، دکتر حسن روحانی، پیشنهاد جهان عاری از خشونت و افراطیگری را ارائه کرد. ضروری است سازمان ملل متحد براساسآن، به برقراری گفتوگوی گستردهتر بین ادیان و مذاهب برای مقابله با این عصبیت خطرناک قرونوسطایی اقدام کند. حملات اخیر در شهرهای نیس، پاریس و بروکسل باید دنیای غرب را متقاعد کرده باشد که نباید از تهدید سمی وهابیت غفلت کرد. بعد از سالی که هر هفتهاش مملو از اخبار فاجعهبار بود، لازم است جامعه جهانی دست به اقدامی فراتر از ابراز انزجار، ناراحتی و تسلیت بزند. آنچه امروز به آن نیازمندیم، اقدام عملی علیه افراطیگری است. گرچه بیشتر خشونتهای اعمالشده با سوءاستفاده از نام اسلام ریشه در وهابیت دارد؛ اما بههیچعنوان پیشنهاد نمیکنم که عربستان سعودی نمیتواند بخشی از راهحل باشد. کاملا برعکس، ما از حاکمان سعودی میخواهیم تبلیغات مبتنی بر اتهام و هراس را رها کرده و با دیگر اعضای جامعه جهانی در ازبینبردن آفت تروریسم و خشونت که همه ما را تهدید میکند، همکاری کنند. * این یادداشت روز گذشته در نیویورکتایمز منتشر شد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.