|

رمزگشایی از واقعیت پیچیده

«پای چپتان را روی شیار مسی گذاشته‌اید، و با شانه راستتان بیهوده می‌كوشید تا با فشاری كه به در كشویی می‌دهید آن را به جلو برانید. از ورودی تنگ، درحالی‌كه خود را به كناره‌های آن می‌مالید، داخل میشوید، سپس چمدانتان را كه از چرم دان‌دان یشمی پررنگ است، چمدان نسبتا كوچكتان را كه پیداست متعلق به مردی است كه عادت به سفرهای طولانی دارد، از دستگیره چسبناكش با انگشت‌هایتان، كه با همه سبكی چمدان چون تا اینجا حملش كرده‌اید داغ شده‌اند، می‌گیرید و بلند می‌كنید و احساس می‌كنید كه عضلاتتان و زردپی‌هایتان نه‌تنها در بندهای انگشت‌هایتان، در كف دستتان، در مچتان و در بازویتان، بلكه در شانه‌هایتان در سراسر نیمه پشتتان و در ستون فقراتتان از گردن تا كمرگاه به نحوی نمایان برجسته شده‌اند». «دگرگونی» میشل بوتور با این سطور آغاز می‌شود. رمانی كه هم جایگاهی خاص در میان آثار مختلف بوتور دارد و هم جایگاهی ویژه در «رمان نو». بوتور «دگرگونی» را در سال 1957 نوشت و این اثر او با استقبال عموم روبرو شد چون این رمان، هم پایی در سنت‌های گذشته رمان‌نویسی داشت و هم پایی در شیوه جدیدی كه در «رمان نو» به كار می‌رفت. این ویژگی «دگرگونی» خاصه در شخصیت‌پردازی‌های رمان دیده می‌شود. لئون دلمون، قهرمان رمان، نسبتا به‌گونه‌ای سرراست توصیف شده و خواننده امكان شناخت او را دارد. بوتور در «دگرگونی» تلاش كرده تا دو شیوه از روایت كه متفاوت از هم هستند را در انطباق با هم پیش ببرد و این تلاش او موفقیت‌آمیز هم بوده است. به‌عبارتی، «دگرگونی» را می‌توان «رمان نو»یی دانست كه همچنان به برخی ویژگی‌های رمان سنتی وفادار است. بوتور در «دگرگونی»، روایتی از ماجرای احساسی مردی به‌دست داده كه در انتخاب میان دو زن دچار تردید است اما جدا از این داستان عاشقانه، ماجرایی تفكربرانگیز و عقلانی در طول رمان ساخته می‌‌شود. ورای علاقه دلمون به دو زن داستان، او عاشق رم است و توصیفی خیال‌انگیز از پرسه‌زنی‌های او در این شهر به‌دست داده شده است. علاقه دلمون به رم، او را با «گرایش‌های عصر»ش پیوند می‌دهد. دلمون، در واگنی كه در حال حركت است محصور است و خواننده رمان نیز در اندیشه‌ها و در ضمیر او. تمام خاطره‌ها و برنامه‌های دلمون در قالب تصاویر مجسم می‌شوند و این تصاویر اغلب از سفرهای متعدد او به رم یا پاریس ناشی می‌شوند. رم و پاریس نقشی حیاتی در «دگرگونی» دارند. دلمون بیش از آن‌كه میان همسر و معشوقه‌اش گیر افتاده باشد، میان علاقه‌اش به رم و پاریس و انتخاب یكی از این دو شهر گیر افتاده. مكان‌ها و شهرها در دیگر آثار بوتور نیز جایگاهی ویژه دارند و خود او از این ویژگی با عنوان «روح مكان» یاد كرده و گفته بود كه علاقه زیادی به تركیب‌كردن تصاویر دارد و از این حیث رمان برای او گونه‌ای از «تئاتر كوچك» است. بوتور اهمیت زیادی برای زبان در رمان قائل است و در آثارش كوشیده تا بیشترین بار معنایی را به كلمات بدهد. به اعتقاد بوتور، رمان نو به لحاظ تاریخی واجد معنایی خاص است. در سال 1956 نویسندگانی شروع به نوشتن رمان‌هایی كردند كه از شیوه‌های سنتی رمان‌نویسی متفاوت بودند و آثار زیادی از این نویسندگان توسط یك ناشر به‌چاپ رسید. این آثار اگرچه وجوه مشتركی دارند اما به‌اعتقاد بوتور این اشتراكات به شكل‌گیری مكتبی مدون و اصولی مشترك منجر نشد. دگرگونی/ میشل بوتور/ ترجمه مهستی بحرینی/ نشر نیلوفر

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.