آیا مردم عذرخواهی قاضی مرتضوی را میپذیرند؟
سعيد برآبادي: قاضی مرتضوی همزمان با طی مراحل قانونی پرونده کهریزک، متن عذرخواهی خود را از مردم ایران در اختیار دادگاه قرار داده؛ متنی که واکنشهای مختلفی را در شبکههای اجتماعی بههمراه داشته است؛ اینکه بعد از هفت سال از حادثه کهریزک، عامل اصلی آن دست به این اعتراف بزرگ بزند چگونه ارزیابی میشود و مردم چقدر میتوانند این عذرخواهی را باور کنند و بپذیرند. این سؤالات و سؤالاتی دیگر را با دو فعال مسائل اجتماعی و سیاسی در میان گذاشتهایم:
غلامعباس توسلی جامعهشناس برخلاف تصور و باورهای ما، عذرخواهیکردن همیشه همراه با پذیرش فعل خطا از سوی فرد خطاکار نیست، گاهی مبنا و دلیل عذرخواهی را باید در مسائل روحی یا حتی نیتهای دیگری دانست که عموما مطرح نمیشوند. جامعه ما با شنیدن عذرنامه قاضی مرتضوی، قطعا دچار تردید شده است چراکه نمیداند این اظهار ندامت بر اساس شوکی است که به فرد خاطی وارد شده یا الهامی است که او را وادار کرده پس از گذشت هفتسال به گناهش اعتراف کند. بااینهمه هرچه که باشد، براساس فقه اسلامی نیز، حقالناس این پرونده سر جای خود باقی خواهد ماند و قاضی مرتضوی نمیتواند با انتشار یک عذرخواهی، زمینه بخشش حقالناس را در ماجرای کهریزک برای خودش فراهم کند. موضوعی که احتمالا بهزودی جامعه به آن واکنش نشان خواهد داد همین مسئله پذیرش عذرخواهی است؛ تا زمانی که مشخص نشود این عذرخواهی چقدر راست و حقیقی بوده یا چقدر با اظهار پشیمانی قلبی اتفاق افتاده است نمیتوان متوقع بود گروههای مختلف جامعه، آن را باور کنند. در چنین شرایطی جامعه با مفهوم کلمه استغفار درگیر میشود و از خود میپرسد آیا فرد عذرخواهنده از عمل خود پشیمان شده است؟ آیا پذیرفته است که چنین اقداماتي را مرتکب شده؟ آیا با این اقدام میخواهد حیات سیاسی خود را در آینده احیا کند یا واقعا توبه کرده و خواسته به رفتارش معترف باشد؟ اگر این اقرار به گناه از روی صداقت و همراه با اظهار پشیمانی باشد، بعید نیست که جامعه آن را بپذیرد چراکه به نظر میرسد تغییر جایگاه مرتضوی از قاضی دادگاه به متهم، حکایت از آن دارد که او به گناهان خویش آگاه شده است، در غیر این صورت اما بعید است که مردم این عذرخواهی را چیزی جز یک نمایش سیاسی بدانند.
غلامعباس توسلی جامعهشناس برخلاف تصور و باورهای ما، عذرخواهیکردن همیشه همراه با پذیرش فعل خطا از سوی فرد خطاکار نیست، گاهی مبنا و دلیل عذرخواهی را باید در مسائل روحی یا حتی نیتهای دیگری دانست که عموما مطرح نمیشوند. جامعه ما با شنیدن عذرنامه قاضی مرتضوی، قطعا دچار تردید شده است چراکه نمیداند این اظهار ندامت بر اساس شوکی است که به فرد خاطی وارد شده یا الهامی است که او را وادار کرده پس از گذشت هفتسال به گناهش اعتراف کند. بااینهمه هرچه که باشد، براساس فقه اسلامی نیز، حقالناس این پرونده سر جای خود باقی خواهد ماند و قاضی مرتضوی نمیتواند با انتشار یک عذرخواهی، زمینه بخشش حقالناس را در ماجرای کهریزک برای خودش فراهم کند. موضوعی که احتمالا بهزودی جامعه به آن واکنش نشان خواهد داد همین مسئله پذیرش عذرخواهی است؛ تا زمانی که مشخص نشود این عذرخواهی چقدر راست و حقیقی بوده یا چقدر با اظهار پشیمانی قلبی اتفاق افتاده است نمیتوان متوقع بود گروههای مختلف جامعه، آن را باور کنند. در چنین شرایطی جامعه با مفهوم کلمه استغفار درگیر میشود و از خود میپرسد آیا فرد عذرخواهنده از عمل خود پشیمان شده است؟ آیا پذیرفته است که چنین اقداماتي را مرتکب شده؟ آیا با این اقدام میخواهد حیات سیاسی خود را در آینده احیا کند یا واقعا توبه کرده و خواسته به رفتارش معترف باشد؟ اگر این اقرار به گناه از روی صداقت و همراه با اظهار پشیمانی باشد، بعید نیست که جامعه آن را بپذیرد چراکه به نظر میرسد تغییر جایگاه مرتضوی از قاضی دادگاه به متهم، حکایت از آن دارد که او به گناهان خویش آگاه شده است، در غیر این صورت اما بعید است که مردم این عذرخواهی را چیزی جز یک نمایش سیاسی بدانند.
محمد توسلی فعالسیاسی بهعنوان فردی که در دادگاه ایشان حضور داشتهام و چوب ایشان به تن من نیز خورده، باید این عذرخواهی - هرچه که باشد- مثبت ارزیابی شود. فردی چون مرتضوی که حادثه کهریزک را به وجود آورده و آن فاجعه انسانی را به راه انداخته، حالا آمده و اظهار ندامت خود را با مردم در میان گذاشته، این در حالی است که باید فارغ از اغراض احتمالی شخصی مرتضوی در طرح این عذرخواهی، ذات آن را اقدامی مثبت در فرایند اصلاح امور تلقی کرد، خصوصا اینکه در انتهای این عذرنامه، به همکاران سابق خود پیام انذار میدهد که مبادا عامل چنین رفتاري در آینده باشند. بااینهمه انتشار این عذرخواهی را نباید کافی دانست و طبعا، جامعه منتظر است که دادگاه در ذیل طی مراحل قانونی، عادلانه به این پرونده رسیدگی کند و سرانجامش را به طور روشن در اختیار افکار عمومی قرار دهد تا دیگر شاهد تکرار چنین فجایعی نباشیم و سرنوشت نسلهای بعد با چنین اقداماتی به بازی گرفته نشود. مثبتبودن عذرخواهی قاضی مرتضوی را نباید به شخص ایشان منتهی دانست؛ نتایج مثبت این عذرخواهی میتواند به ایجاد فرهنگ در جامعه کمک کرده و باعث الگوسازی شود؛ الگویی که بر اساس آن هر کس که مرتکب تخلفی شده یا ظلمی را وارد میکند، بدون درنظرگرفتن جایگاهش، در ردیف متهمها نشسته و پروندهاش به دقت بررسی شود. اتفاقی که در کهریزک افتاد، یکی از مهمترین رخدادهای معاصر جامعه ما بوده که اقشار مختلف را حساس کرده و حالا که یک مقام قضائی اقدام به عذرخواهی کرده است باید آن را یک اتفاق مثبت دانست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.