|

خاطرات را نمی‌شود دور ریخت

امیر پوریا : داستان فیلم «آشغال‌های دوست‌داشتنی»، ساخته یکی از بلاکشیده‌ترین کارگردانان سینمای ایران، محسن امیریوسفیِ طناز و خوش‌قریحه، این است که خانم مسنی بابت ورود ناگهانی تعدادی از تجمع‌کنندگان خرداد 88 به حیاط خانه‌اش، ناچار می‌شود از ترس ورود مأموران به خانه، هرآنچه را که در پستوها و زیرزمین و خاک‌خورده‌های خانه «غیرمجاز» است، بیرون بیاورد و دور بیندازد. از همین‌جاست که نام فیلم شکل می‌گیرد؛ و بدبختانه و همچنین، تمام سوءتفاهم‌های منجر به توقیف آن. پیرزن (شیرین یزدانبخش) هر آلبوم قدیمی عکس‌های خانوادگی و حتی عروسی‌اش با شوهر ازدنیارفته‌اش (اکبر عبدی) یا هر کاست قدیمی و خاطره‌انگیز را سربه‌نیست می‌کند. این یکی که همین حالا گفتم، با حضور در کنسرت درخشان «باران عشق» ناصر چشم‌آذر بزرگ، درجا به یادم آمد: اینکه او باید بسیاری از قطعات خاطره‌انگیز و بدل‌شده به خاطرات جمعی و ملی ما ایرانی‌ها را بابت اینکه در قدیم خوانده شده‌اندبدون آواز و با ارکستراسیونی که سازها جای حنجره آدمی را بگیرند، اجرا می‌کرد. این می‌تواند نکته‌ای طبیعی یا دست‌کم ناگزیر باشد، اما همراهی متین مردم با ملودی و نجواگری جمعی که جای ترانه‌خوان‌های اصلی و غایب را می‌گرفت، تالار وحدت را در شب سوم شهریور به دریایی آرام از شور و ماندگاری هنر بدل کرده بود، اما حضور مانی رهنما به‌عنوان خواننده برخی از همین قطعات، در کنار وسعت ستودنی صدای او و هماهنگی نوع تحریرهایش با آنچه اصل و مبنای ترانه‌ها را شکل داده، یک ویژگی مثال‌زدنی دیگر هم داشت: اینکه او حتی بعد از اشاره بی‌اصرار چشم‌آذر مبنی‌بر اینکه در اجرای قطعه «سوغاتی» نیز با ارکستر همراهی کند، حد نگه داشت و دچار وسوسه خودنمایی که اغلب خواننده‌های این دوران با ادعاهای غریبشان اسیر آنند، نشد. صدایش را به‌جای صدای خواننده اصلي نگذاشت و درست مانند رضا یزدانی که حاضر نشد سال گذشته در کنسرت موزیک متن فیلم‌های مسعود کیمیایی به‌جای زنده‌یاد فرهاد مهراد بخواند، حرمت خاطره‌های مردمی را حفظ کرد تا حکم «بی‌جایگزینی» آن صدا را برای‌ هزارمین‌بار، به سهم خود امضا کرده باشد. درحالی‌که به‌عنوان یک مثال حی‌وحاضر، تنها شنیدن یکی، دو بیت اول همین ترانه با صدایی که از بازخوانی آن از سوی رضا صادقی منتشر شده و شدت بی‌رمقی و تبدیل «شور عاشقانه» آهنگ اصلی به «نالیدن»، می‌تواند برای متوقف‌کردن آن بازخوانی و گوش‌ندادن به بقیه آن کافی باشد. در مورد سه قطعه بی‌کلام «باران عشق»، طبعا این مسائل در میان نبود و این قطعات می‌توانست به همان شکلی که در یادها مانده و یکی از اوج‌های زیبایی قطعات اینسترومنتال ساخته‌شده در سال‌های بعد از انقلاب را رقم زده، اجرا شود. البته حجم سازهای زهی ِ به گمانم بیشتر از آنچه در ضبط خود آلبوم به کار رفته بود، این کنسرت را به لحاظ انتقال حس «دریغ» جاری در این قطعات، سرشارتر می‌کرد. اما نکته اصلی که همیشه با شنیدن هرکدام از قطعات این آلبوم به ذهنم می‌آید، باز هم تداعی شد: اینکه اگر رادیو و تلویزیون ما بابت یک‌صدم نوبت‌های بی‌شمار پخش این قطعات، حقوق واقعی مصنف آن را پرداخت می‌کردند، امروز ناصر چشم‌آذر یحتمل ثروتمندترین موزیسین ساکن ایران بود!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.