فرهنگی به نام پوشش ملی نداریم
بهرام دبیری
چند روز پیش با بهرام شیردل، معمار كهنهكاری كه در حال مطالعه روی معماری معاصر ایران و تهران است، گفتوگو میكردم. در خلال حرفهایمان گفت در 300 سال گذشته، تاریخ معماری مدرن ایران كه بیشتر در دل تاریخ تهران ظهور و بروز پیدا كرده، پر است از نامهای معماران روسی و فرانسوی یا معماران اروپایی یا تحصیلكردگان اروپا. موقعیتی اینچنین در حوزه لباس هم دامنگیر ماست. ما در این كشور آشوبزده در ادوار مختلف، اصلا لباسی نداشتهایم و اگر چیزی به عنوان فرهنگ پوشش برایمان باقی مانده، در روستاهای دورافتادهای است در شمال و جنوب كشور مثل لباس روستاییان گیلان، بندرعباس، میناب و... . به مركز ایران كه نگاه میكنید، اصلا لباسی بر تن این مردم نیست و طبعا هم نباید فرهنگی به نام پوشش ملی وجود داشته باشد. بنابراین در برابر توصیهها و تبلیغاتی كه با عنوان «ایرانی، ایرانی بپوش» یا «ایرانی، ایرانی بخر» مطرح میشود، آن هم زمانی كه این فرهنگ ملی از طرف دولتها با بیاعتنایی مواجه شده، انتظارداشتن از ایرانیها، امر مهملی است. این امور را با بخشنامههای دولتی و چنین فراخوانهای عمومی نمیتوان جامه عمل پوشاند. به عنوان نمونه اگر قرار باشد زیر شعارِ «ایرانی، ایرانی بپوش»، دختری با لباس قشقایی در خیابانهای تهران راه برود، قطعا گرفتار خواهد شد. تردد مردی با لباس بلوچی در تهران، مشكوك خواهد بود و... . چنین است كه به نظرم، پرداختن به این موضوعات، به نوعی از دست رفته است؛ آن هم درست زمانی كه مدام درباره تهاجم فرهنگی گفته میشود و دستگاههای ارتباطجمعی محدود میشوند اما در این سفره كه روبهروی ایرانیها پهن است، جایی برای هویت ملی نیست. آیا میتوان بدون داشتن هویت ملی، در فرهنگ جهانی نقشی ایفا كرد یا لااقل حضوری هویتمند داشت؟ وقتی هنرمند ما دچار محدودیت است، وقتی نقاش و نویسنده و شاعر و طراح لباس و چه و چه با محدودیت مواجه است و از آن طرف، آسمان برای انواع و اقسام تبلیغات فراوردههای خارجی باز مانده، شعارهای تلویزیونی «ایرانی بپوشیم»، صرفا یك شعار خواهد ماند و راه به جایی نخواهد برد.
این شرایطی است كه كشور من به عنوان دروازه شرق و غرب، سالها دچارش بوده وگرنه در هند، لباس ساری، لباسی است كه از رفتگر تا رئیسجمهور، آن را بر تن میكنند و به آن به چشم یك باور ملی و كلان مینگرند. وقتی وزارت فرهنگ از حمایت هنرمندان معذور است، وقتی تمام هموغم خود را در قالب شعاری دستوری مطرح میكند، چطور میتوان از فرهنگ ملی حرف زد و امیدوار بود چنین شعارهایی روی آن تأثیر بگذارد؟ من تنها تجلیگاه این فرهنگ ملی را نه در پوشش و معماری كه در سفرههای غذای ایرانیها میبینم؛ سفرههای درخشانی با طعمها، ادویهها، بوها و مزههای رنگارنگ. درست است كه این روزها غذاهای چینی و ایتالیایی وارد شده اما اصالت سفره ایرانی از شمال تا جنوب كشور، همچنان وجود دارد و شاید این تنها فرهنگی است كه نباید اجازه دهیم در برابر فرهنگهای دیگر، مضمحل شود. موزیسینهای بسیاری گاهبهگاه از من میپرسند برای رفتن روی سن، چه باید بپوشیم؟ كت و شلوار و كراوات؟ جلیقه و لباس یقهحسنی؟ لباس روستایی؟ شلوار جین و تیشرت؟ این سرگردانی بزرگ فقط متعلق به آنها نیست و امكان ندارد به این سادگی حل شود؛ مگر آنکه نیتی برای آزادگذاشتن نمایندگان فرهنگ و هنر ایران در جهت دفاع از تاریخ و فرهنگ ایرانی وجود داشته باشد. من حاضرم تولید ایرانی را بخرم، به شرط كیفیت؛ وگرنه پایه شعارهایی مشابه با این، ناسیونالیسمی بیمعناست. اجازه دهید تولید كیفیتر شود، محدودیتهای طراحی لباس از میان برداشته شوند و تولیدكنندهها امكان عرضه بهترینها را پیدا كنند. آن موقع برای خریدهشدن لباس ایرانی دیگر نیازی به تبلیغ نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.