|

زنان رؤساي منتخب مردم

مینو مرتاضی‌لنگرودی

با انتخاب سومين زن برای ریاست شورای شهر بابل، در کمتر از یک‌سال در یک استان، سه زن برای ریاست شورای شهر انتخاب شده‌اند. از دیدگاه جامعه‌شناسی سیاسی، این انتخاب‌ها بیانگر‌ عینیت‌یافتن تغییر مفهوم کلاسیک علم سیاست و قدرت سیاسی است. در جامعه‌شناسی سیاسی ساختارگرا «قدرت سیاسی» همبسته رشته‌ای از عناصر و وضعیت‌های تکراری و پیامدهای تاریخی است. در این نگرش دولت تنها موزع و منبع تقسیم مناصب و موقعیت‌ها در جامعه است. درصورتی‌که موضوع اصلی جامعه‌شناسی سیاسی پساساختارگرا، بررسی روابط متقابل میان قدرت دولتی و نیروهای اجتماعی است. در اینجا بیش از اینکه بر واقعیات تکراری علم سیاست تأکید شود، بر ایده به مثابه امر واقع تأکید می‌شود؛ ایده‌هایی که قدرت را از دل امر سیاسی بیرون می‌کشند. در نگرش سیاسی پساساختارگرا، جنبش‌های اجتماعی نقش مؤثری در مناسبات قدرت ایفا می‌کنند. در این نگرش فعالان اجتماعی ضمن عمل در بستر سنت، با مقاومت بر سر ایده و تأثیر‌گذاری بر فرهنگ موجود راه را به روی خلق و براي ساخت مفاهیم جدید در تحلیل قدرت سیاسی باز می‌کنند. کیت نش در بیان اهمیت جنبش‌های اجتماعی می‌گوید: «امروزه جنبش‌های اجتماعی علاوه بر شرکت در سیاست سنتی‌تر درگیر مبارزه بر سر تعریف معناها، ایجاد هویت‌ها و شیوه‌های جدید زندگی نیز هستند و در جامعه‌شناسی سیاسی جدید نیز از این جنبه‌ها تحلیل می‌شوند. بنابراین، آنها توجه سیاست فرهنگی را به هسته علایق جامعه‌شناختی؛ یعنی تغییر اجتماعی معطوف می‌کنند». از سویی آلن تورن معتقد است با مبارزه‌ای که جنبش‌های اجتماعی بر سر شرایط اجتماعی حق تعیین سرنوشت انجام ‌مي‌دهند، جامعه معاصر این توان را یافته است که بیش از گذشته از طریق فرهنگ روی خود تأثیر ‌بگذارد. براساس چنین نگرشی می‌توان ادعا کرد؛ زنان با پیگیری ایده برابری‌خواهی حقوقی از طریق چالشگری فرهنگی مقابل تبعیض‌ها و نابرابری‌های جنسیتی در بطن و متن سنت سیاسی پدرسالار موجود توانستند بر فرهنگ خودی تأثیر بگذارند. آنها توانستند با شناخت روابط قدرت؛ باوجود مقاومت سیاست رسمی، راه را برای حضور زنان در عرصه تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری‌های کلیدی و قدرت سیاسی در وهله نخست در برابر مردم بگشایند. رویکرد زنان ایرانی دانسته یا نادانسته بیش از اینکه معطوف به نگرش کلاسیک علم سیاست باشد، براساس مفهوم امر سیاسی صورت‌بندی شده است. درواقع امر سیاسی علمی است که به مطالعه سلطه و هر نوع رابطه‌ای که متضمن تبادل قدرت باشد می‌پردازد. ازاین‌رو امر سیاسی نه‌تنها حوزه روابط سیاسی که تمامی حوزه‌های پنهان و آشکار اجتماعی و اقتصادی و خانوادگی انسان‌ها را دربر می‌گیرد. انتخاب زنان برای کرسی ریاست در جوامع محلی آشکارا مؤید نظریه امر سیاسی در کنش زنان ایرانی نسبت به وضعیت و موقعیت خویش است. اکنون و امروز امر واقع این است که زنان ایرانی توانسته‌اند در اقصا نقاط سرزمینشان مفهوم مدیریت سیاسی را از حصار تاریخی جنسیت مردانه برهانند و از سوی دیگر به نظر می‌رسد زنان در شهر‌های کوچک فارغ از نظریات فمینیستی رایج در پایتخت به شیوه‌ای کاملا بومی و غیرنمایشی با برخورد گریزناپذیر و هستی‌ساز با موانع و مشکلات موجود در زیست‌بوم خویش، به ابعاد جدید و متنوعی از روابط قدرت دست یافته‌اند؛ زیرا اندیشیدن به قدرت بدون فهم موقعیت و بررسی امکان‌های واقعا موجود برای توانمندشدن و کسب قدرت انتخاب، چیزی جز توهم و خیال‌پردازی نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.