|

پیاده در شهر

لطیف روحانی

شهرهای ارگانیک، سالم، با‌نشاط، خودجوش و خوش‌اقبال شهرهایی هستند که بر پایه تنوع اقتصادی، انسانی، معماری و اختلاط کاربردهای توسعه‌یافته‌اند. بی‌توجهی شهرسازی مدرن به تعاملات اجتماعی و فضاهای مدنی شهروندان و گسترش مقیاس‌های ابرانسانی و افزایش سلطه سواره بر پیاده، سبب افزایش افسردگی، خلأ در مناسبات و تعاملات اجتماعی شهروندان شده است؛ بنابراين توجه به کیفیت زندگی اولویت شهرسازی در دنیای امروزی شده است. بنابراین برای بازگرداندن شوق اجتماعی، افزایش سرزندگی و تقویت جنبه‌های انسانی و مدنی در شهرها، خلق مکان‌ها و جنبش بازطراحی خیابان‌ها برای پیاده‌راه به عنوان بانفوذترین و قوی‌ترین راهکار توسعه عرصه عمومی شهرها در دستور کار شهرسازان است. در واقع هدف جنبش پیاده‌راه‌سازی در شهرها نه صرفا عملکردهای فیزیکی و ارتباطی یا تثبیت و تقویت برخی کاربری‌ها و مسائل اقتصادی بلکه گسترش ارتباطات و تعاملات اجتماعی، فرهنگی و ایجاد مقیاس انسانی در عرصه عمومی است. به بیان دیگر پیاده‌راه‌ها بالاترین نقش اجتماعی را در جریان زندگی شهری به عهده دارند و باعث حضور داوطلبانه شهروندان در شهر، پایداری مراکز شهری، حذف ترافیک سواره، حس هم‌گرایی انسانی، تعامل و برخورد مستقیم شهروندان با گرایش‌ها، احساس‌ها و خواسته‌های متفاوت می‌شود و از همه مهم‌تر شور و سرزندگی را در فضای شهری ایجاد می‌کند. فراموش نکنیم که مهم‌ترین دستاورد مدرنیسم در عرصه شهرسازی سرعت است و سرعت، پارادایم غالب در برنامه‌ریزی شهرهای امروز است؛ چنانچه افزایش سرعت و فراوانی جابه‌جایی دو ویژگی اصلی شهرهای امروزی هستند و این دو شاخصه باعث شده‌اند که دستاوردهای یک‌جانشینی در شهرهای مدرن رنگ ببازند و به همان اندازه ارتباط‌های انسانی در سرعت بالا به حداقل برسند و خاطرات جمعی و تعلقات مشترکي که محصول تجربه‌های اجتماعی است کم‌رنگ شوند. فقدان خاطره مشترک شهروندان از فضا به کاهش روابط اجتماعی، پیدایش حس بیگانگی و نبود امنیت می‌انجامد. این درست که احزاب سیاسی و انجمن‌های صنفی صورت‌های مدرن حیات اجتماعی هستند اما به دلیل انحصار گفتمان سیاسی به حوزه‌های دولت، سیاست و اقتصاد عملا ارتباط پرقدرتی میان شهروندان به وجود نمی‌آورد و احزاب سیاسی اصولا ابعاد زندگی و نشاط اجتماعی و پیوندهای اجتماعی جامع الاطراف را در بر نمی‌گیرد. اما در مقابل مدنیت، به مثابه بارزترین صورت تحقق اجتماع انسانی، محصول زندگی انسان‌ها در عرصه عمومی معنی می‌شود و یک‌جانشینی به عنوان رکن مدنیت انسانی نخستین گام در تشکیل تمدن، شهر و حیات مدنی به شمار می‌رود؛ به اين معنا که ارتباط متقابل و تعامل شهروندان با یکدیگر، دیدارهای شهروندی، گفت‌وگوهای چندجانبه و سرنوشت مشترک محصول مدنیت و یک‌جانشینی است. اين‌گونه ما به جنبش شهرسازی در عرصه مدیریت شهری کشور نیاز داریم به تحول در ایجاد کیفیت زندگی و ارزیابی مجدد در کیفیت محیطی و پیاده‌راه‌های شهری در راستای ترسیم شهری پیاده‌مدار و توسعه زندگی پیاده در شهر. بنابراين بازپیرایی در نقش معابر به عنوان ستون فقرات شهر و محلات و عامل پیوند اجتماعی میان ساکنین شهر و همچنین توسعه مسیرهای پیاده‌مدار و ساخت پیاده‌راه‌ها به‌ویژه در بافت‌های تاریخی و قدیمی شهر باید در دستور کار مدیران شهری ما قرار گیرد. اتفاق مبارکی که در سال‌های اخیر در شهر تهران برای بازگشت آسایش، شادابی، طراوت و تعامل اجتماعی و ایجاد و تداعی خاطرات جمعی شهری با توسعه پیاده‌راه‌ها انجام گرفته است. توسعه عرصه پیاده‌راه و گسترش فرهنگ پیاده‌مدار در راستای کاهش شکاف بین سرعت و مدنیت و ایجاد فضاهای زندگی پیاده و ساخت فضاهای جمعی و ایجاد شهر در دسترس و نزدیک و در نهایت بازگشت به حیات اجتماعی شهر تهران فعالیت درخور احترام مدیریت شهری در کلان‌شهر تهران است. با تمام این اوصاف، چنین می‌توان نتیجه گرفت که راهبرد توسعه حیات مدنی در شهر و گریزگاه رهایی از سلطه صنعت و انسان‌مدارکردن محیط شهری در گرو کاهش سرعت و افزایش امکان تعاملات اجتماعی است. ازاين‌رو بازتعریف محلات و تلفیق محیط‌های کار، فعالیت، سکونت، فراغت، ایجاد کاربری‌های متنوع، تشکیل شهرهای مختلط در مقابل نظام پهنه‌محوری باید در اولویت قرار گیرد و برای احساس تعلق به مکان و تولید خاطره‌های جمعی و پیوندهای اجتماعی به عنوان گمشده‌های شهرهای امروز، باید زمینه شکل‌گیری ادراک محیط و ساکنانش و هم مطلوبیت‌های ناشی از حس تعلق به مکان (یکی‌انگاشتن خود با قلمرو) و خاطره جمعی (وحدت فرد و جامعه) را فراهم كنيم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.