ایران و آینده خاورمیانه
ترجمه: شهرام زرندار
نیکسون به چین رفت، اوباما به ایران نمیرود. سفر سال 1972 ریچارد نیکسون به جمهوری خلق چین شامل دیدار با مائوتسه دونگ، رهبر انقلابی کمونیست و چئون لای، رئیس عملگرای دولت بود و موجب عادیسازی روابط شد. روشن است حسن روحانی، رئیسجمهوری ایران، هیچ طرحی حتی طرحی برای نوشیدن یک بطری آب انار با باراک حسین اوباما، رئیسجمهوری آمریکا، ندارد. بهنظر میرسد اوباما، رئیسجمهوری ایالات متحده، از این بابت نه عصبانی است نه دچار تشنج شده است. او مطمئن است عادیسازی روابط در پایان مسیری قرار دارد که او با برجام، در سال 2015 آن را هموار ساخته است؛ توافقی هستهای که نه رضایت کنگره را جلب کرد نه افکارعمومی مردم آمریکا را. جنجال پدیدآمده درباره اینکه چگونه ما به این نقطه رسیدهایم و به کجا میرویم، موضوع کتاب جدیدی به نام «جنگهای ایران، بازیهای جاسوسی، نبردهای بانکی و معاملات پنهانی» به قلم جی سوئمون، خبرنگار و رئیس روابط خارجی والاستریت ژورنال، است. معاملات پنهانی که به خاورمیانه شکل تازهای دادهاند. آنچه من در این پیشنویس اول تاریخ معاصر، تکاندهنده یافتهام، فرصتهایی است که اوباما از دست داد؛ یا دقیقتر بگویم، فرصتهایی که او آنها را رد کرد. طبق دیدگاه آقای سوئمون، در سال 2009 که محمود احمدینژاد برنده انتخابات ریاستجمهوری ایران شد، اوباما نهتنها از معترضان به نتیجه انتخابات حمایت نکرد، بلکه به برنامههای مستندسازی نقض حقوقبشر از سوی ایران نیز خاتمه و به سازمان سیا (CIA) دستور داد، به معترضان به انتخابات پشت کند. همچنین باید گفت اوباما از اعمال تحریمها علیه ایران ناخرسند بوده است. او و جان کری، وزیر امور خارجه ایالات متحده، اعتقاد داشتند احترام گذاشتن به مقامات ایران و درگیرکردن آنها در دیالوگ و گفتمان دوجانبه برای میانهروساختن آنها و تجدیدنظرشان درباره دشمن انگاشتن آمریکا و تبدیل اشتیاقشان برای جنگ با ایالات متحده، به داشتن رابطه با آن کافی است. در مصاحبه سال 2016، کری گفته بود: «بسیاری از جنگها به خاطر نبود درک متقابل، تفاسیر غلط از حقایق و وجود نداشتن دیپلماسی مؤثر رخ دادهاند. جنگ، شکست دیپلماسی است». این درحالی است که تعداد اندکی از سناتورهای کنگره جمهوریخواهان مانند مارک کیرک، اِد رویس و لینا رایس لیتین و دموکراتهایی مانند رابرت مندز، الیوت انجل و هاوارد برمان، اعتقاد داشتند در مواجهه با ایران، زبان نرم کافی نیست و هنگامیکه با مقامات ایران سروکار دارید، ضروری است چماق را در کنار هویج به کار ببرید. آقای سوئمون اشاره میکند برخی از ساکنان کنگره با شراکت چند اتاق فکر در واشنگتن، خواهان یافتن «راههای جدیدی برای کمکردن منافع ایران که حاصل از فروش نفت است و کاهشدادن توانایی ایران برای انجام معاملات مالی» بودهاند. بهویژه او میافزاید مارک دوبوتز، مدیر اجرائی و رئیس تیم تحقیقاتی بنیاد دفاع از دموکراسی (اتاق فکری که او پس از یازدهم سپتامبر 2001 بنیانگذاری کرد)، دائما گزارشهایی از شرکتها و افراد ایرانیای که باید تحریم میشدند، به قانونگذاران آمریکایی ارائه کرده است. درنهایت دوبوتز با سناتور کیرک و ریچارد گلدبرگ که در آن دوره معاون رئیس ستاد مشترک بود، با یک «بمب مالی» به میدان آمدند. یک شرکت مالی که در بلژیک به نام سوییفت کار میکند و میزبان شبکه بینالمللی کامپیوتری است که عملا هر معامله بانکی در جهان را از کانال یک سیستم ردیابی مالی و پیغامرسانی گسترده، تعقیب و انجام معاملات را تسهیل میکند؛ در این زمینه به کار آمد. دولت اوباما با بیرونراندن ایران از سوییفت، مخالفت بود؛ اما کنگره بار دیگر نگرانیهای کاخ سفید را بیدلیل دانسته و با اکثریت قریب به اتفاق در سال 2012 لایحهای را تصویب کرد که تهران را از سوییفت اخراج میکرد. در آستانه سال 2013 چنین اقداماتی «اقتصاد ایران را فلج کرده بود». کسی از اینکه در صورت تشدید این فشارها یا حتی حفظ آنها، مقامات ایران برای اجتناب از بحران و فروپاشی اقتصادی حاضر میشدند چه امتیازاتی بدهند، چیزی نمیداند. اما اوباما فشار بر ایران را در مقابل یک توافق موقت، برداشت. بعد از آن، چشمانداز امتیازدادن به ایران پیدا شد؛ درحالیکه رهبر عالی ایران اصرار میکرد باید خطوط قرمزش لحاظ شود، خطوط قرمزی که از سوی اوباما مطرح شده بود، یکی پس از دیگری از بین رفتند. در پایان، ایران دیگر حتی مجبور نبود بپذیرد روزگاری برنامه تولید سلاح هستهای داشته است. دولت اوباما توافق کرده بود به ایران اجازه میدهد تا یک برنامه هستهای صنعتی را دنبال کند. کری اوایل سال جاری در مصاحبهای به نویسنده این کتاب گفته بود: «من شکی ندارم ما از وقوع یک جنگ دیگر اجتناب کردهایم». این میتواند صحیح باشد؛ اما آنچه کری آن را اجتناب از وقوع جنگ مینامد، میتواند تبدیل به بهتأخیرانداختن جنگ شود. کری و اوباما برپایه باور قلبی - و نه شواهد- معتقدند ایران میانهرو خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.