فرار از تله
مهرداد حجتی
بنا بود دیپلمات شود، بههمیندلیل پدرش او را در اروپا به دانشگاه فرستاد تا سیاست بیاموزد. او سیاست خواند، اما با مزاجش سازگار نبود. از همان اول، نمایش دوست داشت. در رشته تئاتر چیزی را میدید که در دیگر رشتهها نمیدید، اما این حسرت در او ماند. ناچار بود به خواست پدر گردن نهد و سیاست بخواند؛ دانشی که هیچگاه تا آخر عمر به کارش نیامد. درعوض این تئاتر بود که همواره او را بر سر ذوق میآورد. اروپا او را وسوسه میکرد تا به تماشاخانه برود و از نزدیک تئاتر تماشا کند. شیفته بود. روزها در دانشکده، سیاست میخواند و شبها با تئاتر سرگرم میشد. تئاتر برای او آنقدر وسوسهانگیز بود که بالاخره توانست پس از بازگشت به وطن، به سراغ مطلوبش برود. پدر دیپلماتش دیگر مانع نبود. او پذیرفته بود سرنوشت فرزندش باید بهگونهای دیگر، بهدور از میدان سیاست رقم بخورد. چندصباحی پس از بازگشت، به تلویزیون ملی رفت و بهعنوان مدیرگروه نمایش در آنجا مشغول به کار شد؛ مدیری تحصیلکرده که اندیشههای نو در سر داشت، اما هنوز مطلوب در راه بود؛ بازیگری. آنچه که او خود را برایش مهیا کرده بود. تئاتر بهتنهایی اقناع نمیکرد. چیزی هنوز کم بود. وقتی «جلال مقدم» به سراغش آمد، کمترکسی تصور میکرد فرد آرمانگرای تحصیلکرده غرب پیشنهاد بازی در نقش مکمل یک بازیگر جوان تحصیلنکرده را بپذیرد. او پذیرفت و این نخستین نقش سینمایی او شد؛ نقشی که از آن پس جایگاه او را در سینما مستحکم کرد؛ بازیگر نقش مکمل فیلمهایی ماندگار که بنا بود در سالهای پیشرو یکبهیک ساخته شوند. زمان اکران نخستین فیلمش، همه بااشتیاق منتظر هنرنمایی هنرمند تحصیلکرده بودند. تیتراژ با موسیقی جاندار «مرتضی حنانه» بر پرده نقش بست. یک نام برای نخستینبار بر پرده نوشته میشد: «داوود رشیدی» و این سرآغاز راهی طولانی شد که بسیار فرازونشیب داشت، اما تا زمان نشیب هنوز فرازهای آغازین در پیش بود. «کندو» با همان بازیگر تحصیلنکرده، اما سوپراستار- بهروز وثوقی- فرصت دوبارهای برای دیدهشدن بود. روی پرده کسی به سواد و تحصیلات کار نداشت. آنچه مهم بود، توان بازیگری بود؛ اینکه بهعنوان بازیگر بتوانی تماشاگر را روی صندلی نگه داری و تا پایان با خود بکشی. فریدون گله این امکان را فراهم کرد تا او درخشانترین نقش سینماییاش را ایفا کند. «آق حسینی» فیلم «کندو» به طرز معجزهآسایی چهره شد. بازی درخشان داوود رشیدی همه را خیره کرد؛ تا جایی که گفته میشود او هرگز هیچ نقشی را با آن مقایسهکردنی ندانست؛ حتی زمانی که «مفتش ششانگشتی» را برای علی حاتمی در هزاردستان بازی کرد یا نقش کوتاه، اما درخشان «رضاشاه» در «کمالالملک» همان کارگردان را. اما پس از سالهای فراز، سالهای فرود هم در پیش بود. از شوربختی ماست که گروه پاکسازی صداوسیما در سال 58 بهجای پذیرفتن استعفایش از سازمان، او را اخراج کردند! جوانی انقلابی که در آن تاریخ عضو گروه پاکسازی بود، به او گفته بود: «با بازنشستگیات موافقت نمیکنیم. بلکه پاکسازی و اخراجت میکنیم تا از این پس نتوانی در جای دیگری مشغول شوی». او پس از سالها خدمت در سازمانی که دوستش داشت، بهناگاه بیکار شد. بیکاری برای او بیهویتی نیاورد. او از معدود هنرمندان آن روزگار بود که کارنامه درخشانی داشت. گروه تئاتر پیشرو او آثاری را تا پیش از آن روی صحنه برده بود و گروه نمایش تلویزیون که آن زمان مجموعه حرفهای تئاترشهر را در اختیار داشت، از او همواره خاطره خوشی داشت. او علاوه بر بازیگری، کارگردان و مدیر موفقی نیز بود. ازهمینرو پس از اخراج از صداوسیما، هرگز زانوی غم بغل نکرد و نظیر برخی از هنرمندان در آن روزگار هرگز جلای وطن نکرد. او ماند و با پشتکار راهش را ادامه داد. سالهای فراز بار دیگر از راه رسیدند. در همان سالها، او در فیلمهای پرشماری حاضر شد و نقشهای ماندگاری ایفا کرد. چند فیلم از آن میان شاید بیش از دیگر فیلمها جاودانه شدند؛ «شیلات»، «خانه عنکبوت» و «هیولای درون»، اما او هنوز سالهای پرشماری پیشرو داشت؛ سالهایی که گاه با دلسردی همراه میشد و گاه ممنوعالکاری و بعد ناگهان 10 سال وقفه و بیکاری!او هیچگاه شکوه نکرد، صبوری پیشه کرد و هرگز دم نزد. اهل هیاهو و جنجال نبود. ترجیح میداد در خانه بنشیند تا نزد این و آن شکایت کند. ازهمینرو هرروز بیش از گذشته در خود فرو میرفت. هیچگاه تا مورد پرسش قرار نمیگرفت، سخن نمیگفت. ترجیح میداد شنونده باشد تا گوینده. همین چند سال پیش چندباری روی صحنه رفت و بار دیگر سالهای اوجش را در یادها زنده کرد و بعد بهیکباره سالهای سکوت از راه رسیدند؛ سالهایی که مردی گزیدهگو و آرام را در خود گرفتند و رفتهرفته به سکوت عادتش دادند و بعد ماههای بیماری و بالاخره فرار از تله!او روز پنجم شهریور 95 توانسته بود بالاخره از دام این روزگار بگریزد؛ دامی که او هرگز نخواسته بود به آن تن دهد؛ چه آن هنگام که پدر دیپلماتش از او یک سیاستمدار خواسته بود و چه آن هنگام که آن جوان انقلابی از او هنرمندی ورشکسته. او از تله فرار کرده بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.