فشارهاي پيدا و پنهان در پرونده امام صدر
علی خرم- سفير اسبق ايران در ليبي
داستان امام موسی صدر و دولت لیبی برای همگان روشن بود؛ امام موسی صدر از سوي دولت لیبی دستگیر و شکنجه شده بود. شرح ملاقات اینجانب با یک الجزایری را که دو هفته از آزادیاش گذشته بود و همبند با امام موسی صدر در زندانهای مخوف قذافی بود، آن موقع به صورت كتبي خدمت حضرت امام تقدیم کردم. در این ملاقات طولانی که با تمهیدات فراوان و با وجود ايجاد محیط امنیتی شدید از سوي دولت لیبی در اطراف سفارت صورت گرفت، او احضارهای روزانه امام صدر، شکنجه و گفتوگوهای بین او و بازجوها را بیان و از شهامت و شجاعت امام صدر بسیار تعریف كرد. او گفت امام صدر با شرح ملاقاتهایش با قذافی و خواستههای قذافی، از او خواهش کرده بود در صورت آزادی، به سفارت ایران مراجعه و شرح ماوقع را بیان كند؛ او همچنین از آخرین روز احضار امام صدر سخن گفت که با داد و فریادها و توهینهای فراوان و شکنجه همراه بود و سپس او را بردند و اجازه ندادند به سلول خود برگردد. این الجزایری گفت با همه هماهنگیهای قبلی که صورت گرفته، بسیار خطر کرده که به سفارت ایران آمده و پس از خروج ممکن است دستگیر شود که متأسفانه همینطور شد و از طریق کانالهایی بعدا شنیده شد او به شهادت رسیده است. شرح ملاقاتهای اینجانب با سفرای وقت مالزی، پاکستان و... که چندینبار با امام صدر در طرابلس ملاقات كرده بودند و حتی در ابتدای ورود امام صدر به لیبی و میهمانی دیپلماتیک که قذافی به افتخار ایشان ترتیب داده بود و این سفرا در آن شرکت داشتند، همه خدمت امام خمینی تقدیم شد. ایشان قبل از رفتن بنده به لیبی خواسته بودند موضوع امام صدر فقط به ایشان گزارش شود و تأکید کردند در کنار وظايف دیپلماتیک، مهمترین موضوع برای ایشان یافتن امام صدر و سرنوشت او است.
دولت لیبی حاضر نبود دراینباره با هیچکس صحبت کند یا اجازه ورود به بحث دهد. یادم میآید مرحوم رجایی، نخستوزیر، در ابتدای ورودم به لیبی از سفر نیویورک برمیگشت و توقفی دوروزه در طرابلس داشت. ايشان در ملاقاتهای متعدد با مقامات دولت قذافی آزمایش کرد تا ببیند آيا ميتوان راهی برای ورود به مسئله امام صدر پیدا کرد؟ که با واکنش بسیار تند آنها روبهرو شد. مرحوم رجايی به بنده خصوصی گفتند حواست باشد اینها روی موضوع امام صدر بسیار حساس هستند؛ بنابراین اگر من نمیتوانستم با مقامات بالای لیبی درباره امام صدر صحبت کنم چرا نخستوزیر جمهوری اسلامی ایران نمیتوانسته؟ پاسخ این است که مقامات بالای لیبی هم در جو امنیتی لیبی جرئت نمیکردند دراینباره خارج از مواضع رسمی صحبت کنند چون خط قرمز قذافی بود و ترس از افشای جنایتش داشت. علاوه بر مرحوم رجايی، چندین نفر از وزرای ایرانی هم تلاش کردند در سفرهای رسمی از همتايان خودشان درباره امام صدر خبری کسب کنند ولی وزرای لیبی کلمهای بر زبان جاری نمیکردند. قذافی که باخبر شده بود بنده وظیفه پیگیری سرنوشت امام موسی صدر را هم به عهده دارم، با ایجاد تشکیلاتی در میان طرفداران خودش، گروههای فشار به وجود آورده بود که حتی در خیابانهای لیبی به نفع قذافی راهپیمایی و تظاهرات میکردند و مردم لیبی که از فشار و خفقان و دیکتاتوری قذافی به جان آمده بودند به اینها با تعجب نگاه میکردند و مخفیانه از ما میپرسیدند اینها چرا؟ متأسفانه دلیلش توزیع مفصل جیره و مواجب قذافی میان عدهای ناآگاه بود. ایستادگی امام موسی صدر در قبال این تحکم و سیاست ارباب-رعیتی قذافی باعث دستگیری و شکنجه ایشان شد. ایران در شرایط بعد از انقلاب و شروع جنگ عراق، آنقدر سامان نداشت که جلوی اين تحركات لیبی را که یک کشور انقلابی مفروض میشد بگیرد. در آن ایام تصور این بود که لیبی از طرفداران انقلاب اسلامی و تکیهگاه ایران است درحالیکه به دلایل متعدد، لیبی از دشمنان انقلاب اسلامی بود و از اینکه مردمش کوچکترین اطلاع از این انقلاب پیدا بکنند، وحشت داشت ولی در داخل ایران، مردم و مقامات کمتر اطلاعی از این موضوع داشتند. جدای از انقلاب اسلامی، نگاه لیبی به ایران هم، نگاه رئیس به مرئوس و کاملا ضدایرانی بود و به كمتر از آن رضایت نمیداد؛ بهگونهايکه چند سال بعد، ریاستجمهوری وقت کشورمان، آيتالله خامنهاي، هنگام ورود به چادر ویژه قذافی، تصمیم گرفتند درس عبرتی به وی بدهند که تصور خود را نسبت به ایران تصحیح کند. بههرحال گروههای فشار که وظیفه تبلیغ قذافی، کتاب سبز وی و سیاستهای لیبی را به عهده داشتند با بودجه فراوان به چاپ و تکثیر کتاب سبز و توزیع مجانی آن در نمازجمعهها میپرداختند و با عوامفریبی به هرکس که مورد نظر لیبی بود با توزیع اعلامیه حمله میکردند. از طریق وزارت امور خارجه مطلع شدم که تندروهای طرفدار لیبی در نمازجمعه تهران دو بار اعلامیه علیه اینجانب پخش کردهاند و ازجمله بنده را عضو نهضت آزادی معرفی کردهاند. جدای از این روش غیراخلاقی و غیراسلامی، بنده هیچگاه عضو نهضت آزادی و هیچ حزب دیگری نبودهام زیرا یک دیپلمات واقعی نباید حزبی باشد تا بتواند به حفظ منافع و امنیت ملی کشور متعهد باقی بماند؛ برعکس سیاستمداران میتوانند حزبی باشند و سلیقه و سیاست حزب را در اداره کشور پیاده کنند ولی متقابلا باید در مقابل مردم پاسخگو باشند. اینجانب با توجه به اینکه کشورم در آن ایام درگیر جنگ بود و نیاز داشت موشک «اسکاد بی» و تانک و توپ - اگرچه کهنه و خارج از تاریخ بودند - به دست آورد بنابراين به نوعی هم با مقامات لیبی کار میکردم و هم گروههای فشار را تحمل میکردم و هم به طور مخفیانه سرنوشت امام موسی صدر را پیگیری میکردم.قذافی دو بار سعی کرد از طریق سعد مجبر، سفیر لیبی در تهران (رئیس سابق سازمان امنیت قذافی) و در ملاقات با نخستوزیران وقت، مرحوم رجايی و مهندس موسوی، اینجانب را به تهران احضار و از کار برکنار کند ولی ازقضا کار برعکس شد و هر دو آقایان پس از اطلاع از چگونگی موضوع، شرح فعالیتهای بنده و مأموریت پیگیری سرنوشت امام صدر از سوی حضرت امام خمینی، از اینجانب حمایت کردند و خواستار بازگشت به محل مأموریت شدند. گروههای فشار سعی میکردند سیاست رسمی قذافی درباره سرنوشت امام صدر را به خورد مقامات، رسانهها و مردم ایران بدهند؛ بنابراين میگفتند امام صدر اصولا به لیبی نیامده و در ایتالیا سربهنیست شده و کسانی که سرنوشت امام صدر را در لیبی دنبال میکنند در چارچوب نهضت آزادی میخواهند شخصیت قذافی را خدشهدار کنند. پس از دو سال، این كش و واكش که با دولت لیبی از سوي کمیسیون خارجه مجلس شورای اسلامی پیگیری ميشد از سوی آقای دکتر ولایتی به بنده پیشنهاد شد به عنوان قدردانی از تلاشهای دیپلماتیک اینجانب به سفارت در پکن یا مسکو اعزام شوم که بنده با توجه به پایانیافتن موضوع امام صدر، پکن را انتخاب کردم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.