تلویزیون و بازتاب بدون واسطه المپیک
دیکتههایی برای نقش قهرمانی
علی نعیمی . منتقد
اشکهای محمد بنا درحالیکه میلههای کنار ورزشگاه را گرفته است. گریههای بهداد سلیمی جلو دوربین. نفسهای بهشمارهافتاده حمید سوریان بعد از باخت به حریفانش. اینها شاید بخشی از بازتاب رسانهای اتفاقی باشد که جهان را هر چهار سال یکبار تکان میدهد. المپیک ریو 2016 هفته گذشته در حالی تمام شد که قهرمانان و نامآوران زیادی سقوط و نزول کردند. درمقابل، چهرههای جدیدی در عرصه قهرمانی معرفی شدند که شاید بهلحاظ فنی شخصیت قهرمانی نداشتند. بررسی موشکافانه این رویداد بزرگ، چه از نظر روانشناسی و چه از منظر اقتصاد، سیاست و جامعهشناسی بهخوبی نشاندهنده آن است که المپیک بهعنوان یک پدیده چندوجهی، بهلحاظ هژمونیک سالهاست که یک پدیده ذاتا رسانهای است. با این تحلیل، شما در المپیک لزوما با یکسری ورزشکار روبهرو نیستید که بر اساس توانایی فنی خود با یکدیگر رقابت کنند، بلکه المپیک چیزی شبیه یک فستیوال سینمایی است که در آن بازیگران باید بتوانند نمایش بهتری داشته باشند. واقعیت رسانهای در المپیک رفتهرفته جایگزین واقعیت ورزشی آن میشود. ورزشکاران (بخوانید هنروران) در آن ازدواج میکنند، تبلیغ حزب و ساختار سیاسیشان را میکنند، دین و اعتقاداتشان را ترویج میدهند، براي جنبشهای جنسیتی یا نژادی ملی و فراملی پالس میفرستند و در نهایت برخلاف گذشته که چین به پشتوانه جمعیت و پتانسیل بسیار متنوع آن، با اختلاف بسیار، اول بلامنازع بود، قافیه را تا روز آخر به امپراتوری رسانهای ایالات متحده باخت. رسانهها، ورزشکار معرفی میکنند. او را تضعیف و گاه تقویت میکنند و در نهایت انگار این رسانهها هستند که با قابلیتهایشان میتوانند بازنده و برنده را هدایت و حتی معنای برنده و بازنده را پس از توزیع مدالها تعیین کنند. این جنبه را بهویژه در موضوع مدال پهلوان وزنهبرداری خودمان دیدیم. البته ورود رسانه به معنا و ذات المپیک، سوای اتفاقاتی است که معمولا بهعنوان حاشیههای رسانهای آن بروز میکند و خاطرات و تأثیرات شگرفی را شکل میدهد؛ از اشتباهات رسانهای مانند واکنش ناشیانه به شایعه فوت یک مجری مشهور گرفته تا اظهارات موهنی که یکی از ورزشکاران زن دوومیدانی را آزرد. سهم رسانههای ایران بهخصوص تلویزیون در بازتاب این رویداد تا چه اندازه بر مبنای مفیدبودن و تأثیرگذاری توانسته برشی از یک اتفاق را برای مخاطب به تصویر بکشد؟ واقعیت این است که رسانه تصویری رسمی کشور قافیه را جلوتر از ورزشکاران یا همان هنروران عرصه رسانه باخته است و با یکهتازی در عرصه ورزشی- سیاسی، المپیک ریو را آوردگاهی برای رويكرد جناحي خود میداند که روح ورزش کمترین سهم را در آن داراست. با این پندار که میتوان در مرکزیت توجه بیش از سه میلیارد بیننده، صحنه بازی را طوری طرحریزی کرد که حتی از شکستها و افتوخیزها رهاوردی شخصی برداشت کرد، تلویزیون ایران را با یک چالش بزرگ با ماهیت وجودی رسانههای تصویری مواجه میکند. آنهم اینکه اساسا جایگاه مردم در این زمینه کجاست؟ تلویزیون با پخش گزینشی برنامههای المپیک و با جابهجایی برخی از باکسهای ترکیبیاش و همچنین دعوت از کارشناسان ثابت که سیاست تشویق و تنبیه را پیش و پس از یک مسابقه در پیش میگیرند قرار است چهچیزی را به مخاطب القا کند؟ باخت و حذف قهرمانهایی همچون بهداد سلیمی و حمید سوریان و احتمال هجوم کاربران به زندگی شخصی ورزشکاران از کجا نشئت میگیرد؟ آیا نهاینکه هربار که قهرمانهای ما با مدال و موفقیت بازگشتند، تلویزیون سرودهای ملی پخش کرده و هربار که با شکست روبهرو شدند با تخریب چهره ورزشکار سعی در ایجاد موج کاذب برای رسانهها داشته است؟ در این شرایط بازتاب بدون واسطه یک رویداد مهم ورزشی کجای سیاستهای تلویزیون را میگیرد؟ با همه اینها اما تلویزیون هنوز هم در زمینه ورزش چندین پله از باقی حوزههای برنامهسازی جلوتر است و با رویکارآمدن چهرههای جوان و جویای نامی همچون محمدحسین میثاقی و محمدرضا احمدی نشان داد که میتوان در فضای بسته تلویزیون هم برنامههای ترکیبی جذاب ساخت و همراه با دوربین آنها در کوچهپسکوچههای شهر ریو چرخی زد و در فضای المپیک قرار گرفت. المپیک ریو با ناکامیهای بسیار ورزش کشور به پایان رسیده، اما پیشاپیش همانطوری که رسانهها برنز کیمیا علیزاده را طلا قیمت نهادند و باخت سلیمی را برد قیمت زدند؛ باید ببینیم که پس از ندیدن توفیق تیمهای داوری و مهندسی، احساسات مردمی به سمت همدردی با تیم شکستخورده کشتی فرنگی جریان رسانهای کشور از چه سمتوسویی قربانی میگیرد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.