|

بازگرداندن آسمان آبی به زندگی شهروندان

شاهرخ خسروانی.معاون مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران

یکی از مهم‌ترین معضلاتی که دولت یازدهم در ابتدای دوره فعالیت خود با آن مواجه بود، موضوع آلودگی محیط ‌زیست شهرهای بزرگ به‌‌ويژه آلودگی هوا در اثر عوامل مختلف صنعتی بود که در این میان کیفیت سوخت مصرفی در شهرها و کلان‌شهرهای کشور، یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد بحث کارشناسان محیط ‌زیست برای کاهش شدت آلودگی بود. دراین‌باره، بخش پایین‌دستی صنعت نفت اقدامات اجرائی برای کاهش آلایندگی حاصل از سوخت‌های مصرفی در سطح کشور را عهده‌دار شد و اقداماتی را در چند جبهه مختلف تعریف و پیگیری کرد. یکی از اولین گام‌ها به این منظور، مصوبه هیأت محترم وزیران درباره توزیع بنزین و گازوئیل استاندارد در هشت کلان‌شهر اصلی کشور بود؛ به‌گونه‌ای که تا سال 92 با وجود اجرا و بهره‌برداری از طرح ارتقاي کیفی محصولات و افزایش ظرفیت پالایشگاه امام‌خمینی (ره) شازند، عملا مدیریت لازم برای تخصیص این بنزین به شهرهای بزرگ کشور (که با بحران آلودگی هوا به‌‌ويژه در فصول سرد سال مواجه بودند) انجام نشده بود. به این منظور برنامه‌ریزی و اجرای تمهیداتی برای انتقال سوخت استاندارد یورو چهار به تهران و کلان‌شهرهای دیگر (به‌تدریج) از طریق تخصیص مخازن اختصاصی و ایجاد زیرساخت‌های لازم در پالایشگاه‌ها و شهرهای مقصد از اواخر سال 92 انجام شد. بر اساس این تکلیف قانونی مصوب، از دی‌ماه سال 92 توزیع بنزین یورو چهار در سه کلان‌شهر تهران، اراک و کرج آغاز شد. در اردیبهشت‌ماه 93 قطع ریفرمیت دریافتی از پتروشیمی (که در آن زمان رقمی معادل روزانه شش ‌میلیون لیتر بود) در دستور کار قرار گرفت و با توجه به محدودیت تولید، موضوع واردات بنزین مطابق استانداردهای روز اروپا در دستور کار قرار گرفت. اما ارتقای کمی و کیفی محصولات تولیدی در پالایشگاه‌های کشور به‌عنوان مهم‌ترین مأموریت بخش پایین‌دستی نفت ایران پیگیری شد؛ به این ترتیب و با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، ظرفیت تولید بنزین یورو چهار کشور در سه پالایشگاه اصفهان، تبریز و آبادان در دولت یازدهم به ترتیب حدود 9‌ میلیون لیتر، 800 ‌هزار لیتر و 500 ‌هزار لیتر در روز افزایش یافته است. اکنون با احتساب 16‌ میلیون لیتر تولید بنزین یورو چهار در پالایشگاه امام خمینی (ره) شازند، این رقم درحال‌حاضر به حدود 26.3‌ میلیون لیتر در روز رسیده است. با افزایش میزان تولید بنزین یورو چهار، شهرهای تهران، کرج، اراک، شیراز و اصفهان تحت پوشش کامل بنزین یورو قرار گرفته‌اند. همین‌طور حدود 80 درصد از مصارف بنزین شهر تبریز از محل بنزین یورو چهار تأمین می‌شود و در ادامه نیز شهرهای اهواز و مشهد نیز برای تأمین بخش عمده‌ای از نیازهای بنزین خود از محل بنزین یورو چهار به این مجموعه افزوده شدند. به‌این‌ترتیب درحال‌حاضر، هشت کلان‌شهر اصلی کشور تحت پوشش بنزین با استاندارد یورو چهار قرار دارند. این در شرایطی است که با احتساب مصارف هشت کلان‌شهر مزبور، در مجموع بیش از 22‌ میلیون لیتر بنزین مصرفی از مجموع متوسط مصرف روزانه 70‌ میلیون لیتر بنزین کشور در شرایط فعلی کیفیت یورو چهار دارد. در فاز دوم این طرح، هفت شهر در برنامه توزیع بنزین یورو چهار قرار دارند. این رقم هرچند در مجموع حدود یک‌سوم از کل مصارف بنزین روزانه کشور را تشکیل می‌دهد؛ اما اهمیت آن را علاوه بر «تأمین»، باید در «برنامه‌ریزی انجام‌شده برای انتقال این حجم بنزین استاندار» به کلان‌شهرهايی دانست که به‌دلیل تمرکز شدید جمعیت و مراکز صنعتی در آنها سال‌ها از معضل آلودگی هوا در اثر مصرف بنزین غیراستاندارد رنج می‌برده‌اند. در سال‌های قبل از دولت یازدهم و در اوج آلودگی هوای تهران و برخی شهرهای بزرگ کشور و در شرایطی که بهره‌برداری از واحد تولید بنزین یورو چهار پالایشگاه امام خمینی (ره) شازند آغاز شده بود، عملا اقدامی برای انتقال این بنزین استاندارد به شهرهایی با وضعیت بحرانی آلودگی هوا انجام نشده بود. دراین‌باره، تحریم‌های سنگین اعمال‌شده از سوی غرب، بهره‌برداری از بسیاری از طرح‌های ارتقای کیفیت فراورده در پالایشگاه‌ها را با تأخیرهای طولانی مواجه کرده بود. اما با تمهیدات وزارت نفت دولت تدبیر و امید؛ با بهره‌برداری از طرح‌های ارتقاي کیفیت در بيشتر پالایشگاه‌های موجود در آينده‌اي نزديك، محیط ‌زیست کشور شاهد شرایطی بسیار متفاوت از سال‌های گذشته است و این روند به‌زودي در تمامی شهرها و روستاهای کشور گسترش خواهد یافت. افزایش بی‌سابقه تعداد روزهای با هوای پاک و کاهش شاخص‌های آلایندگی هواي ناشی از سوخت هیدروکربوری در کلان‌شهرها به‌ویژه در تهران در سال‌های 93، 94 و 95 از مهم‌ترین دستاوردهای بخش پایین‌دستی صنعت نفت در اجرائی‌‌كردن الزام تولید، تأمین و توزیع بنزین و نفت‌گاز استاندارد در این شهرهاست. از جمله طرح‌های ارتقاي کیفیت فراورده‌های نفتی که در ماه‌های آینده بهره‌برداری مي‌شود، باید به طرح ارتقاي کیفیت محصولات پالایشگاه بندرعباس - که با برنامه‌ریزی و تخصیص منابع لازم در پاییز سال جاری به بهره‌برداری خواهد رسید - اشاره کرد. با بهره‌برداری از این طرح، علاوه بر افزایش حداقل روزانه سه ‌میلیون لیتر تولید بنزین در کشور، عملا حدود 70 درصد از بنزین تولیدی پالایشگاه بندرعباس مطابق استاندارد یورو چهار خواهد شد و مجموع تولید بنزین یورو چهار در این پالایشگاه به حدود هشت ‌میلیون لیتر در روز مي‌رسد. یکی از مهم‌ترین نقاط عطف صنعت پالایش در دولت یازدهم، بدون تردید بهره‌برداری از فاز اول پالایشگاه ستاره خلیج ‌فارس است؛ ستاره خلیج ‌فارس تنها پالایشگاه کشور است که با دریافت خوراک کامل میعانات گازی به میزان 360‌ هزار بشکه در روز، بنزین و سایر فراورده‌های نفتی اصلی از جمله نفت‌گاز و نفت سفید را با استاندارد یورو چهار تولید خواهد کرد. بهره‌برداری از فاز اول آن براساس برنامه اعلام‌شده از سوی مجریان طرح، در اواخر سال جاری آغاز خواهد شد. به‌این‌ترتیب با بهره‌برداری از فاز نخست این طرح 12‌ میلیون لیتر بر تولید بنزین یورو و 5.7‌ میلیون لیتر تولید نفت‌گاز و نفت سفید (سوخت جت) افزوده خواهد شد. با بهره‌برداری کامل از این طرح، ارقام ذکرشده به سه برابر خواهد رسید و در مجموع 36‌ میلیون لیتر در روز بنزین یورو چهار و 13.5‌ میلیون لیتر نفت‌گاز یورو چهار و 3.5‌ میلیون لیتر سوخت جت به مجموع تولید فراورده‌های نفتی کشور افزوده خواهد شد. طرح‌های ارتقای کیفیت فراورده‌های نفتی در ساير پالایشگاه‌های کشور در دست اجراست و مطابق برنامه زمان‌بندی به بهره‌برداری خواهند رسید؛ اما با تکمیل فازهای سه‌گانه مگاپروژه ستاره خلیج‌ فارس در آینده نزدیک، جمهوری اسلامی ایران برای نخستین‌بار در دهه‌های گذشته از واردات بنزین بی‌نیاز و به یکی از صادرکنندگان عمده این فراورده راهبردی در منطقه خاورمیانه تبدیل خواهد شد. مهم‌تر اینکه، یکی از حساس‌ترین برنامه‌های زیست‌محیطی کشور در مقیاس ملی با هدف پاک‌سازی هوای شهرها و حمایت از فردایی سالم‌تر و امید به زندگی بهتر برای تمامی شهروندان کشور، تحقق یافته و به این ترتیب وعده‌های زیست‌محیطی دولت یازدهم برای بازگرداندن آسمان آبی به زندگی ایرانیان به‌‌ويژه در کلان‌شهرها و شهرهای بزرگ کشور محقق می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.