خطر تقاضای القایی در مصرف دارو
اصلیترین موضوع دارو در دنیای امروز ما، اصل تضمین کیفیت GMP (شرایط بهینه تولید) است؛ زیرا شیوع داروهای تقلبی و غیراستاندارد و پدیده شوم بیوتروریسم باعث شده دسترسی، کمیت و قیمت دارو تحتالشعاع این اصل قرار گیرد؛ آینده صنعت داروی ما نیز بستگی به آن داشته و راه توسعه از آن میگذرد. در ادامه به تحلیلی اجمالی از این منشور پیچیده اشاراتی میکنم. 1) همه میدانیم در دانش و کمیت داروسازی، پیشرفتهای خیلی خوبی رخ داده و ما توانستهایم فناوری را از آنِ خود کنیم و از نظر علم و تکنیکهای داروسازی، فاصله زیادی از کشورهای منطقه گرفتهایم. این را میتوان از همه شواهد فهمید، آمارها از رونق خوبی در صنعت داروسازی حکایت دارند. افزایش توانمندیهای کشورمان در تولید 99,7 درصد از داروهای مورد نیاز، غرورآفرین و آماری کمنظیر در دنیاست؛ یعنی که نسبت به پیشینه این مهم، انقلابی در این عرصه رخ داده است. 2) بیاییم در همین زمینهها به سرانه کشورهای همسایه مثلا ترکیه نگاهی کنیم که وجوه مشترک اقتصادی، جمعیتی، علمی، فرهنگی و مذهبی با آنها داریم. اینجاست که درمییابیم صنعت داروی ما پیشرفت بسزایی داشته؛ چراکه ترکیه به طور متوسط سالانه 14 میلیارد دلار برای بخش دارو ارز تخصیص میدهد، اما هزینه ارزبری دارو در کشور ما، سالانه کمتر از دو میلیارد دلار است؛ که بیش از 1,1میلیارد دلار آن مربوط به داروهای ساختهشده وارداتی است. علاوهبراین، ما یک بازار بزرگ منطقهای بسیار آماده هم داریم، حداقل اینکه در منطقه CIS از نظر فرهنگی و ارتباطات ژئوپلیتیکی صاحب وضعیت بسیار خوبی هستیم و این خودش امتیازی قابل اتکا برای همه صنایع و از جمله صنعت داروست. 3) از منظر و جایگاه عمومی نگاه بیشتر کشورهای منطقه پس از داروهای غربی، به سمت داروهای ایرانی است؛ درحالیکه هزینه و میزان تبلیغات و بازاریابی ما با این رقبا قابل مقایسه نیست و بسیار کمتر است. این نشان میدهد صنعت داروی ما موقعیت قابل اتکایی دارد؛ اما...! 4) بااینحال، با وجود اینکه بین متخصصان دارویی خارج از کشور نیز مقبولیتهای زیادی درباره صنعت داروی داخلی به دست آمده، اما در زمینه صادرات چنان که باید، توفیقی نیافتهایم! چرا ما نتوانستهایم آن طور که باید، حداقل به همین بازارهای منطقه خود نفوذ کرده و اثرگذار باشیم!؟ چرا توان نفوذمان، مطابق آن رشد نیست و به رقمی که باید، نرسیده است!؟ بخشی از علت این است که ما در سالهای پس از پیروزی انقلاب، عمدتا تأمین نیاز بازارهای داخلی را هدف قرار داده بودیم؛ یعنی در همه صنایع، میخواستیم که به خودکفایی اولیه برسیم و نیازهای ارزی کشور را حتیالامکان کاهش دهیم و به همه دلایل موجود، اولویت این نبوده که جای پایی در بازارهای منطقهای و بازارهای بزرگ پیدا کنیم. 5) در مسیر اثبات و تضمین و جاانداختن محصولاتمان هنوز نتوانستهایم قدمهای جدی و مستمری برداریم! مثلا در بازار 400میلیوننفری منطقه شمال کشورمان، جای پایی نداریم و آن نفوذی را که باید، هنوز به دست نیاوردهایم! آمارها به ما میگویند در زمینه تولید اشکال مختلف داروها، افزایش ظرفیت تولید 5/2 تا چهار برابر نیاز کشور را پیدا کردهایم؛ یعنی هماکنون با ظرفیتهای موجود، میتوانیم حداقل تا بیش از 250 میلیون نفر جمعیت را تحت پوشش دارویی خود ببریم؛ پس اگر بتوانیم میزان مصرف را با بهدستآوردن بازارهای منطقهای به دو برابر افزایش دهیم، قطعا هزینههای سربار، کاهش جدی پیدا خواهد کرد و در حوزه قیمتی (که یک امتیاز و ویژگی برای صنعت داروی ماست) میتوانیم وارد رقابتهای جدیتری شویم. در واقع گام اول، همانا ورود تدریجی و مستمر و هدفمند به بازارهای منطقه است که میتواند آینده اقتصادی شرکتهای دارویی و بلکه بخشی از اقتصاد ملی را تضمین کند. 6) اکنون باید پذیرفت بازار مصرف 80میلیونی جمعیت در صنعت دارویی کشور اشباع شده و یک راه مشخص پیشِرویمان باقی مانده است؛ صادرات. ما حتی اگر به مفهوم توسعه کسبوکار هم به موضوع بنگریم، باز باید راه بازارهای خارجی را جستوجو و هموار کنیم. حدس بزنید که حبس و ایجاد رقابتهای فشردهتر دارویی در داخل کشور، ممکن است چه تبعاتی پدید آورد! یا باعث ورشکستگی و تعطیلی بخشی از صنایع داخلی داروسازی میشود یا خدای ناکرده مسیر به سمت induced demand (تقاضای القایی) و مصارف کاذب کشانده میشود! بله! این یک خطر قابل پیشبینی برای آینده صنعت داروسازی ماست. 7) شکی نیست که اخذ گواهینامههای بینالمللی توسط واحدهای تولیدی داخل، شاهبیت اصلاح و ارتقای شرایط بهینه تولید دارو GMP و در نتیجه، توسعه پایدار صادرات داروهای تولید داخل است. وقتی ما توانستهایم در تولید پیچیدهترین اشکال دارویی دانشبنیان و شکستن هر روزه انحصار تولید مولکولهای دارویی کمپانیهای بزرگ فراملیتی، از سوی متخصصان علوم دارویی کشور پیشرو باشیم؛ پس ناتوانی علمی و آموزشی کارشناسان دارویی در اخذ این گواهیها، خرافهای بیش نیست. نکته آنجاست که اصلاح شرایط بهینه تولید دارو، مستلزم صرف هزینههایی است که با حاشیه سود حاصل از شیوه قیمتگذاری کنونی دارو (بهویژه در یکی، دو سال گذشته) تأمینشدنی نبوده است. اینجا مقایسه قیمت یک واحد داروی وارداتی که حدود 20 برابر قیمت همان یک واحد داروی تولید داخل است، بهسادگی ممکننبودن تأمین هزینههای اصلاحGMP را اثبات میکند؛ تازه ما سهم درخور توجهی از داروهای نیازمند به فناوری بالا (High Tec) مانند داروهای بیماران اماس و فاکتورهای هفت، هشت و... را در داخل کشور تولید میکنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.