نکات عجیبی درباره شخصیت و زندگی حکیم ابوعلیسینا
شیخالرئیس قانون و طب
پرفسور حسین باهر. جامعهشناس
اگر زندگی ابوعلیسینا را در نظر بگیریم، شاید بتوان به چند پرسش زیر پاسخ گفت: الف) ابوعلیسینا که بود؟ ب) چگونه ابوعلیسیناها، تقریبا بهطور همزمان پا به عرصه وجود گذاشتند؟ ج) چرا، در نیمقرن اخیر، حتی یک عدد جهانی، در ایران تولید نشده است؟ د) چه باید کرد تا عصر مشعشع بالندگی فرا دو هزار ایران آغاز شود؟ برای پاسخ به این پرسشها، بهترتیب به بعضی از ویژگیهای زمان و مکان تولد و رشد شیخالرئیس میپردازیم: 1. از نظر وراثت در شرایط نبوغ منحصربهفردی بود، با پدر و مادری فرهیخته و ترکیب ژنتیک اپتیموم. 2. مادری با باطن طیب، که تمام دوران بارداری را امانتداری کرد و زمین و زمان را در خدمت رشد جسمانی- روحانی جنینش به استخدام گرفت. 3. دوران رضاع (شیرخوارگی) و سپس کودکی و بنابراین پرورش در آغوش مادر و بر دوش پدر، به احسن وجه ممکن و لازم. 4. محیط مناسب تحصیل و تدریس علوم قدیمه و جدیده، بدون هرگونه تعصب خشک نسبت به آموزههای غربی یا شرقی. 5. اشتیاق به مطالعه در همه زمینههای معرفتی زمان خود اعم از علمی، ادبی، اخلاقی و عرفانی. 6. شیخالرئیس از سنین نوجوانی و جوانی، هم شیخ بوده و هم فقیه، هم رئیس بود و هم وزیر، هم حکیم بود و هم طبیب، هم امامالحق بود و هم عارف. 7. فیلسوف، اصولی، کلامی، ادیب، ریاضیدان، منجم و موسیقیدان بوده است. 8. توفیقات شیخالرئیس همانا نیاز امرا و حکام به طب او بوده است وگرنه مورد حسد همگنان خود قرار میگرفته است، همانگونه که دیگر همنوعانش چنین بودهاند. 9. از نکات عمده زندگی کوتاه ابوعلیسینا توجه او به عرض عمر بوده است، نه طول آن: اولویت کیفیت بر کمیت. 10. دو کتاب، از بین تمام رسائل شیخ، از همه مهمتر و معروفترند: قانون در طب و شفا در فلسفه. جالب اینکه به نظر میرسد این دو نام باید برعکس گذاشته میشده است، ولی بعضا برای این نامگذاری توجیهاتی میآورند. 11. شاید علت چنین نامگذاریای، علاوه بر جلب توجه دیگران، همانا قانونمندبودن طب و شفابخشی فلسفه است. 12. نکته دیگری که از قیاس این دو مطلب به نظر نگارنده میرسد، همانا ضرورت واحدی است که این دو مقوله نشانه رفتهاند: سلامت فردی و سلامت جمعی که توأما استحکام هستی را به ارمغان میآورد. به قول حافظ: سلامت همه آفاق در سلامت توست. 13. از این گذشته، تئوری دیگر نگارنده را میتوان مورد توجه قرار داد و آن، زوجیت موجب جریان بوده و فردیت مجرای آن است. 14. مثلا در قرآن قسم به شفع و وتر خورده میشود. 15. در بدن دو ریه داریم و یک قلب. 16. در اسلام قرآن در کنار سنت و اجماع معنی میشود. 17. حتی سورههای قرآن به صورت زوجزوج تفسیر میشوند. 18. اختلاف پتانسیل ابرها باران میزاید. 19. اختلاف فازهای الکتریسیته نور میزاید. 20. زوجیت زن و مرد انسانیت را جاری میکند. 21. شاید وجود زوجهای روحی، نیازی برای جاریشدن جریانهای روحانی بوده است: مثلا شعر شاعر برای محبوبش. 22. یا جریانیافتن عرفان مولانا در زوجیت عشقانی با شمستبریزی. 23. به تعبیر قرآن در کل هستی برای هر پدیدهای زوجی قرار داده شده. 24. اتحاد این زوجها موجب وحدت در سطح بالاتری از قبل میشود، همانگونه که سنتز، سطح بالاتری از تز و آنتیتز دارد (اشاره به جریان دیالکتیک هگل و تعالی متعاقب آن). 25. بهطورکلی هر امتداد نسلی برایند زوجیت دو بردار مثبت و منفی، در کل هستی، هستند. 26. با این مقدمات 25گانه شاید بتوان به سه دسته پرسشهای مقدماتی پاسخ داد. 27. همزمانی ظهور ابوعلیسیناها در شرق عالم، وجود یک برایند مثبت امواج کهکشانی در این منطقه بوده است. به قول باباطاهر: بهر الفی الف قدی میآید الف قدم که در الف آمدستم 28. دیگر اینکه، از یک سمت، ایجاد فرصت حکومتی ناشی از آرامش تهاجم عربی و از سمت دیگر ورود معارف یونان به ایران بوده است. 29. گفتهاند ابوعلیسینا آثار ارسطو را تا 40بار خوانده و شرحی بر بعضی از آنها نوشته است. 30. علت اینکه در نیمقرن اخیر، بلکه در قرون اخیر، دیگر فردی برجسته در ایران پدیدار نشده است شاید، علاوه بر گردش امواج کهکشانی مولد از این منطقه، حاکمیت ستمگران بشری بر اریکه قدرت بوده است. 31. حکام ظلم، که از جهل مرکب برخوردار بودهاند، نهتنها کمک به رشد فکری نوابغ نمیکردهاند بلکه آنها را مورد تحقیر و تسخیر میخواستهاند. به قول حافظ: صحبت حکام ظلمت شب یلداست، نور ز خورشید جو بو که برآید. 32. البته حسادت همگنان و مدعیان دروغین هم (تزویر) بههمراه زور حکام کارسوزی کرده است. برای نمونه در مقدمههایی که خیام، ابنسینا، رازی، ابنخلدون، عینالقضات همدانی و دیگران بر آثار خود نوشتهاند، بلااستثنا از چهار طایفه نالیدهاند: زاهد ریایی، صوفی دجّال فعل، محتسب انسانستیز و واعظ غیرمتعظ. 33. متأسفانه گاهی اوقات سه ضلع مثلث زر و زور و تزویر روی هم افتاده و «خط نحسی» را رقم زده است که هر حرکت بالندهای را خط میزند. 34. بحث از سرگذشت ابوعلیسیناها فقط یک عبرت است و بزرگداشت همچون بزرگوارانی یک سیاست بیش نیست. 35. به قول خود ابوعلیسینا: اگر برای یک غلط هزار دلیل بیاوریم، میشود هزارویک غلط. 36. پس میتوان با درنظرگرفتن مقتضیات زمان و مکان فرادوهزار (هزاره سوم) به مسائل زیر بیندیشیم: 37. انسان جهانیشده دارای چه هویت و حقوقی است؟ 38. سوابق فرهنگی و لواحق علمی مردمان خطههای مختلف را، در عین حفظ کثرت، چگونه میتوان وحدت بخشید؟ 39. آیا میتوان اخلاقیات مطلق جهانشمولی را به صورت اصول اخلاق مشترک انسان جهانیشده تعریف کرد؟ 40. نهایتا نیاز انسان جهانی به معنویات عرفانی با کدام مکتب صلحآمیزی پاسخ داده میشود؟ با الهام از آموزههای حکمایی همچون ابوعلیسینا، ضروری است فرهیختگان متعهد جهان حاضر، اقدامی بسنده کنند. انشاءالله ویژگیهای نابغهای که از نوادر بشری است را در 10 سطر آوردهایم؛ یعنی اقیانوسی را در کوزهای گنجاندهایم. مشاهده کنید با چند مورد آنها آشنایید، به هر مورد 10 نمره بدهید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.