|

گفت‌وگو با نماینده‌های دانشجویان سازنده خودروی خورشیدی غزال

همپای خورشید، از شمال تا جنوب

گروه علم: دانشجویان دانشکده مهندسی دانشگاه تهران با ساخت خودروی خورشیدی «غزال ایرانی» نشان دادند اگر امکانات و بودجه باشد، دانشجویان ایرانی در زمینه‌های فناوری هم می‌توانند دستاوردهای تازه‌ و برجسته‌ای ارائه کنند. تلاش برای ساخت خودروی خورشیدی با «غزال یک» شروع شد و با غزال دو و سه ادامه پیدا کرد. این غزال‌ها تاکنون در چند مسابقه بین‌المللی شرکت کرده‌ و مقام‌های خوبی هم به دست آورده‌اند. اما چیزی که باعث شد این‌بار توجه مردم بیشتر به سمت آنها جلب شود، این بود که با برگزاری یک تور از شمال تا جنوب (بندرانزلی تا کیش)، هم مردم را با این خودرو آشنا کردند و هم توانایی و کارآمدی آن را در عمل نشان دادند. اکنون پس از اتمام این تور علمی- فناوری با آقایان «امیرحسین ابری‌نیا» متولد سال 1369 تهران، فارغ‌التحصیل مهندسی مکانیک مسئول اسپانسرینگ این تیم، «مهرشاد فروغان»، دانشجوی کارشناسی ارشد مکانیک متولد 69 در تهران، سرپرست گروه مکانیک و «جمال نظامی‌پور» متولد سال 72 در تهران، دانشجوی سال آخر مهندسی برق گرایش مخابرات، سرپرست گروه برق گفت‌وگو و با آنها درباره موضوعات مختلف صحبت کردیم؛ از مشکلات تأمین بودجه در کارهای عملی گرفته تا ارتباط ضعیف دانشگاه و صنعت، از نقش علم و فناوری در پیشرفت اقتصادی گرفته تا آینده کارهای پژوهشی و چشم‌انداز همگانی‌شده خودروهای خورشیدی در آینده. دانشجویان حاضر در این نشست اول از همه گفتند برای اینکه این پروژه به سرانجام برسد، گروهی 25نفره فعالیت کردند و آنها فقط نماینده این گروه 25نفره هستند. خلاصه‌ای از این گفت‌وگوی مفصل هم‌اکنون پیش‌روی شماست.

ایده طراحی و ساخت خودروی خورشیدی کی و چگونه مطرح شد؟ خودروی خورشیدی از سال 83 توجه دانشجویان دانشگاه تهران را جلب کرد. خودروهای خورشیدی کشورهای مختلف در مسابقه‌ای که در کشور استرالیا برگزار می‌شود، شرکت می‌کنند و دانشجویان دانشگاه تهران نیز تصمیم گرفتند با ساخت یک خودرو در این مسابقه شرکت کنند. به این ترتیب خودروهای غزال یک، دو و سه ساخته شد. درباره این مسابقات هم باید گفت این مسابقه از سال 1987 هر دو سال یک‌ بار در استرالیا برگزار می‌شود. سیر پیشرفت خودروهای خورشیدی غزال به چه صورت بود؟ یعنی خودروهای غزال یک، دو و سه چه تفاوت‌هایی با هم دارند؟ برای پاسخ به این پرسش باید گفت هدف از فعالیت در این حوزه، تجاری‌سازی خودروهای خورشیدی است. ما هم در این مسیر حرکت می‌کنیم. در واقع غزال یک، خودروی سه‌چرخ تک‌سرنشین بود اما غزال سه، خودروی چهارچرخ دوسرنشین است. در کل می‌توان گفت هم طراحی و هم ویژگی‌های مکانیکی و برقی این خودرو، به سمتی می‌رود که این خودرو به خودروهای تجاری نزدیک‌تر شود. هدف نهایی این مسابقات هم این است که خودروهای خورشیدی تا سال 2030، وارد بازار رقابتی خودروها شوند. طراحی یک خودروی خورشیدی، چه مراحلی دارد و برای طراحی آن باید به چه موضوعاتی دقت کرد؟ این خودرو چندین بخش دارد و در نتیجه برای طراحی هر قسمت باید به موارد زیادی توجه کرد. برای مثال از لحاظ مکانیکی این خودرو مانند خودروهای دیگر است و تیم طراحی صنعتی، تیم آیرودینامیک و تیم ساخت با یکدیگر مشورت می‌کنند. در ابتدا تیم طراحی صنعتی، با توجه به نیاز و امکانات موجود، طرحی را ارائه می‌کند. بعد تیم‌های آیرودینامیک و ساخت این طرح را بررسی می‌کنند تا به طرح نهایی برسند. بعد هم نوبت به بخش‌های دیگر مانند تعلیق، شاسی، ترمز و مواردی مانند این می‌رسد. یکی از نکات بسیار مهم در ساخت خودروهای خورشیدی از لحاظ مکانیکی، این است که مصرف انرژی در آن حداقل باشد و برای دستیابی به این هدف باید مصرف بهینه انرژی را در همه مراحل (مانند طراحی کلی خودرو و ویژگی‌های آیرودینامیک آن، تعلیق یا طراحی بلبرینگ‌های چرخ و...) مدنظر قرار داد. یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های خودروی خورشیدی با خودروهای بنزینی در این است که منبع انرژی خودروی خورشیدی کم است و باید بتوان با مصرف همین مقدار کم‌ انرژی، خودرو را به حرکت در آورد. یکی از ویژگی‌های خودروهای خورشیدی، این است که با داشتن صفحه‌های خورشیدی، انرژی خورشید را دریافت می‌کنند و آن را به موتورهای الکتریکی انتقال می‌دهند. هدف کلی در طراحی خودروهای خورشیدی این است که از صفحه‌های خورشیدی بهتری استفاده کنند تا مقدار برق بیشتری تولید کند یا از موتوری استفاده کنند که بازدهی‌اش بیشتر باشد و بتواند با مصرف برق کمتر، مسافت بیشتری را طی کند. نحوه ذخیره‌شدن انرژی و همچنین مدیریت مصرف انرژی از موارد دیگری است که می‌تواند در افزایش کارایی خودروهای خورشیدی، نقش بسیار مهمی داشته باشد. علاوه بر اینها، باید دانست که چقدر و چگونه باید انرژی را در باتری‌ها ذخیره کرد تا کارایی باتری‌ها بیشتر شود یا چگونه باید مصرف انرژی را مدیریت کرد که بازدهی آن بهینه باشد. البته برای بهینه‌سازی موارد یادشده، باید از اصول فناوری و مهندسی مدار و مواردی مانند این پیروی کرد. علاوه بر همه امکاناتی که در همه خودروها وجود دارد، باید برای خودروهای خورشیدی، امکانات و تجهیزات دیگری هم طراحی کرد؛ برای مثال لازم نیست در خودروهای معمولی، اطلاعات مربوط به کارکرد موتور به بیرون منتقل شود اما در خودروهای خورشیدی اطلاعات مربوط به عملکرد همه بخش‌های خودرو، هم‌زمان به بیرون منتقل می‌شود تا تیم همراه، اطلاعات مربوط به کارکرد موتور را تجزیه و تحلیل کند. قطعات لازم برای ساخت خودروی خورشیدی را چگونه تأمین می‌کنید؟ ما چند قسمت از خودروهای خورشیدی را فعلا از بازار تهیه می‌کنیم؛ مانند صفحه خورشیدی، باتری و موتور. هم‌اکنون صفحه‌های خورشیدی در داخل کشور ساخته می‌شود ولی بازده این صفحه‌ها کم است و در نتیجه نمی‌تواند با صفحه‌های خورشیدی جدید رقابت کند. البته هم‌اکنون در دانشگاه تهران در زمینه ساخت صفحه‌های خورشیدی دارای بازدهی زیاد، پژوهش‌هایی صورت می‌گیرد و امیدواریم در سال‌های بعد بتوان از صفحه‌های خورشیدی ساخت داخل استفاده کرد. صفحه خورشیدی که ما استفاده کردیم حدود 24 درصد بازدهی دارد که نسبت به صفحه‌های خورشیدی که به شکل تجاری در بازار در دسترس است، حدود پنج تا هشت درصد بازدهی بیشتری دارد اما قیمتشان حدود 10 برابر است. علاوه بر این باتری‌هایی که ما استفاده کردیم، ساخت ژاپن است. موتور این خودرو نیز از استرالیا تهیه شد. ما در این سه زمینه هنوز نیازمند کشورهای دیگر هستیم. گفتید برای اینکه خودرو بهترین کارایی را داشته باشد، از بهترین صفحه‌های خورشیدی، باتری و موتورهای الکتریکی استفاده می‌کنید. آیا باز هم لازم است برای بهینه‌سازی مصرف انرژی برنامه‌ریزی کرد؟ بله، برای آنکه خودرویی بهترین کارایی را داشته باشد، باید به موارد زیادی توجه کرد. در هر زمان متغیرهای زیادی در زمینه تولید و مصرف انرژی نقش دارد. پس باید یک سیستم نظارت وجود داشته باشد که در هر زمان بین تولید و مصرف انرژی تعادلی برقرار کند تا کارایی کلی خودرو بهینه باشد. برای مثال عواملی مانند دما و تابش در تولید انرژی نقش زیادی دارد و در نتیجه برای بهینه‌شدن مصرف انرژی، پارامترهایی مانند دما، جریان و ولتاژ را در هر لحظه باید در سطحی تنظیم کرد که بازدهی آن بهینه باشد. به بیان دیگر چه تابش خورشید حداکثر باشد، چه معمولی و چه ما از سایه رد شویم، باید عملکرد سیستم به‌گونه‌ای باشد که بازدهی ماکزیمم باشد. چقدر طول می‌کشد این خودروها شارژ شوند؟ چهار ساعت طول می‌کشد که این باتری‌ها با برق شهر شارژ شوند اما شارژ آنها در نور خورشید حدود 11 ساعت طول می‌کشد. اگر باتری شارژ باشد، در صورتی که شرایط بهینه باشد؛ یعنی در شیب حرکت نکنیم و سرعت هم بیشتر از 50 کیلومتر در ساعت نباشد، می‌توان حدود 400 کیلومتر رانندگی کرد اما اگر شرایط بهینه نباشد، تلفات انرژی زیاد است و مسافت کمتری را می‌توان طی کرد. امروزه خودروهای خورشیدی نسبت به خودروهای بنزینی و حتی خودروهای برقی نقطه‌ضعف‌هایی دارند؛ مانند قیمت زیاد، ابعاد خودرو، محدودیت در شرایط استفاده و مواردی از این دست. آیا به نظر شما این خودروها در آینده توان رقابت با خودروهای دیگر را دارند؟ قبل از اینکه به این پرسش پاسخ دهم، لازم است روی این موضوع تأکید کنم که منابع سوخت‌های فسیلی ما رو به اتمام است و ما در سال‌های پیش‌رو با کمبود سوخت فسیلی مواجه می‌شویم. هم‌اکنون چندین سایت وجود دارد که به شما می‌گویند ما تا چند روز دیگر سوخت فسیلی داریم. پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه بیانگر آن است که تا 40 سال آینده سوخت فسیلی داریم. بنابراین، پیش از آنکه این منابع تمام شود، باید به فکر پیداکردن منابع جدید انرژی باشیم. هدف نهایی از ساخت خودروهای خورشیدی آن است که خودرویی داشته باشیم که مستقل و بی‌نیاز از سوخت فسیلی باشد. امروزه خودروهای بنزینی کارایی خوبی دارند، خودروهای برقی و هیبریدی هم به شکل تجاری در دسترس هستند. هر کدام از این خودروها معایبی دارند، مثلا خودروهای بنزینی سوخت فسیلی مصرف می‌کنند و آلاینده هستند. احتمالا شما هم می‌دانید که چند کشور در نظر دارند تا چند دهه آینده تولید خودروهای بنزینی را متوقف کنند. از طرف دیگر خودروهای برقی هم‌ گران هستند. خودروهای هیبریدی هم که به‌نوعی تلفیق این دو نوع خودرو است. هرچند امروزه خودروهای خورشیدی به دلیل استفاده از فناوری‌های نو،‌ گران هستند اما می‌توان انتظار داشت که در سال‌های آینده با پیشرفت علم و فناوری در این زمینه، از قیمت خودروهای خورشیدی کاسته شود و در نتیجه بتوان به شکل تجاری آن را تولید و عرضه کرد. برای مثال امروزه صفحه‌های خورشیدی انرژی الکتریکی بازدهی 30 درصد دارند اما قیمت آنها بسیار زیاد است اما صفحه‌های خورشیدی قدیمی‌تر که از فناوری قدیمی‌تر استفاده می‌کنند و بازده‌شان کمتر است، قیمت کمتری دارند. به‌همین‌ترتیب می‌توان انتظار داشت در سال‌های آینده، از قیمت صفحه‌های خورشیدی جدید با کارایی زیاد، کاسته شود تا استفاده از آن در خودروها به‌صرفه‌تر باشد. در ضمن همان گونه که می‌دانید وقتی هر محصول صنعتی به تولید انبوه برسد، به‌شدت از قیمت آن کاسته می‌شود. نکته دیگری که باید درباره خودروهای خورشیدی دانست، این است که خودروهای «فرمولا وان» نیز در سطح شهر دیده نمی‌شوند. به بیان دیگر برای آنکه مؤثربودن پژوهش و دستاوردهای پژوهشی درباره خودروهای خورشیدی را متوجه شویم، لازم نیست که حتما این خودروها را در سطح شهر ببینیم بسیاری از فناوری‌هایی که در خودروهای خورشیدی ابداع می‌شوند، به‌تدریج در خودروهای معمولی به‌کار می‌روند. برای مثال تیم خودروی غزال ایرانی چند سال پیش با همکاری یکی از خودروسازها، صفحه خورشیدی را روی سقف و صندوق خودروهای معمولی قرار داد و به این نتیجه رسید که این کار، حدود 17 درصد از آلایندگی و حدود 10 درصد از مصرف سوخت خودرو کم می‌کند. به همین ترتیب می‌توان پله به پله از دستاوردهای فناوری خودروهای خورشیدی در خودروهای معمولی استفاده کرد. به این ترتیب از فاصله بین خودروهای خورشیدی و خودروهای بنزینی یا برقی کاسته می‌شود. ایده کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی که به آن اشاره کردید، ایده بسیار خوبی است که با استفاده از انرژی خورشیدی می‌توان به آن رسید اما برخی از طرفداران انرژی خورشیدی بر این باورند که بهتر است در جاهایی که دستمان بازتر است، از انرژی خورشید استفاده کنیم؛ مانند استفاده از انرژی خورشید در خانه‌ها و در مواردی مانند خودرو که محدودیت‌های زیادی داریم، بهتر است همچنان از انرژی سوخت فسیلی استفاده کنیم. این موضوعی که اشاره کردید تا حدودی درست است اما در نظر داشته باشید که انگیزه استفاده از خودروهای خورشیدی، فقط صرفه‌جویی در مصرف سوخت فسیلی نیست که بگوییم اگر در گرمایش یا تأمین انرژی الکتریکی خانه‌ها، از خورشید استفاده کنیم، به هدفمان می‌رسیم و دیگر لازم نیست خودروهای الکتریکی داشته باشیم. در نظر داشته باشید که یکی از مهم‌ترین مشکلات ما در کلان‌شهرهایی مانند تهران، موضوع آلودگی هواست که از مصرف بی‌رویه سوخت‌ها ایجاد شده است و خودروهای بنزینی نیز در این زمینه سهم بالایی دارند؛ یعنی خودروهای بنزینی یکی از مهم‌ترین عوامل آلودگی هواست. اگر ما بخواهیم آسمانی پاک داشته باشیم، حتما باید به فکر فراهم‌کردن منابع انرژی پاک برای خودروهایمان باشیم که به نظر می‌رسد خورشید یکی از این منابع مناسب انرژی است. بنابراین شاید این تحلیل چندان هم صحیح نباشد که بگوییم انرژی برق خانگی را از خورشید به دست می‌آوریم اما استفاده از سوخت فسیلی در خودروها اجتناب‌ناپذیر است، چراکه همان‌گونه که گفتم، غیر از موضوع تأمین انرژی، موضوع آلایندگی خودروهای بنزینی هم مطرح است؛ علاوه بر این در نظر داشته باشید تا اینجا هم خودروهای خورشیدی کارایی نسبی خود را نشان داده‌اند. بنابراین می‌بینیم که مجموعه‌ای از عوامل به ما یادآور می‌شود که بهتر است به دنبال منابع جدید و پاک انرژی باشیم که انرژی خورشیدی یکی از این منابع است. رایگان و همیشه دردسترس‌بودن خورشید نیز از مزایای دیگر آن است. می‌دانید که خورشید تا چند میلیارد سال دیگر دوام دارد و از این نظر هم محدودیت طول عمر ندارد. گفتید برای ساخت این خودرو حدود یک‌ میلیارد تومان هزینه شده است. آیا چنین خودرویی توان رقابت با خودروهای معمولی با قیمت چند ده‌ میلیون تومان را دارد؟ واقعیت این است که بخش زیادی از این مبلغ صرف تحقیق و پژوهش شده است. علاوه بر این در نظر داشته باشید که تولید یک دستگاه از یک محصول همیشه پرهزینه‌ تر است اما زمانی که این محصول به تولید انبوه می‌رسد، به‌شدت از قیمت آن کاسته می‌شود. به بیان دیگر، هزینه‌های اولیه، در تولید تعداد زیادی خودرو سرشکن و قیمت محصول نهایی بسیار کمتر می‌شود. نکته دیگری که می‌توان روی آن تأکید کرد، این است که از بسیاری از فناوری‌هایی که در فرایند طراحی و ساخت خودروهای خورشیدی پدید می‌آید، می‌توان در انواع دیگر خودروها هم استفاده کرد. برای مثال همان‌گونه که گفتیم یکی از مشکلات خودروهای خورشیدی، محدودبودن منبع انرژی است و در نتیجه باید از منبع انرژی موجود به بهترین شکل استفاده کرد. برای مثال تلفات انرژی هنگام ترمزگرفتن بسیار مهم است. شاید شما هم بدانید که در خودروهای برقی، می‌توان انرژی خودرو را هنگام ترمز بازیابی و دوباره از آن استفاده کرد؛ به بیان دیگر برخلاف خودروهای معمولی، هنگام ترمزگرفتن در خودروهای برقی، انرژی خودرو تلف نمی‌شود. پس می‌بینیم از یک فناوری که در یک حوزه خاص ابداع شده است، می‌توان در موارد دیگر هم استفاده کرد. در نظر داشته باشید تکامل همه فناوری‌ها و از جمله خودروها، یکباره اتفاق نمی‌افتد بلکه فرایندی تدریجی و گام به گام است. برای مثال شاید ندانید که در ابتدا خودروهای معمولی، آینه بغل نداشتند. اولین‌بار خودروهای مسابقه از آینه بغل استفاده کردند و کم‌کم استفاده از آن در دیگر خودروها رایج شد. به همین ترتیب می‌توان گفت هر فناوری که امروز ابداع می‌شود، در آینده فراگیر می‌شود و همه خودروها از آن استفاده می‌کنند. نکته دیگری که درباره خودروهای خورشیدی مطرح کردید، موضوع‌ گران و پرهزینه بودن این خودروها بود. در نظر داشته باشید همه فناوری‌ها در روز اول پرهزینه هستند و کمتر کسی توانایی استفاده از آن را دارد؛ اما کم‌کم از هزینه‌هایش کاسته می‌شود. برای مثال همین خودروهای بنزینی معمولی هم روز اول بسیار ناکارآمد و‌ گران بودند و برخی انتقاد می‌کردند چه کسی می‌تواند برای تهیه این خودروها، این‌همه پول بدهد اما در عمل دیدیم که با گسترش فناوری، قیمت خودرو کم شد و امروزه اکثر مردم می‌توانند این خودروها را تهیه کنند. به بیان دیگر همه فناوری‌های پیشرفته‌ای که امروزه در خودروها از آن استفاده می‌کنیم، از مؤسسه‌های تحقیق و توسعه‌ا‌ی بیرون آمدند که در زمان خود با انتقاد بسیاری مواجه بودند. آن زمان منتقدان می‌گفتند این‌همه پول و بودجه برای چه مصرف می‌شود؟ در نظر داشته باشید که اگر ما امروزه به موازات کشورهای دیگر حرکت نکنیم، در آینده که خودروی خورشیدی فراگیر شد، نمی‌توانیم در این زمینه با آنها رقابت کنیم؛ چون تجربه‌ای در این زمینه نداریم. منظور من بیشتر این است که ما امروزه در جامعه با مشکلات بسیاری مواجه هستیم و بودجه‌های کمی را که در اختیار داریم، باید برای موارد ضروری‌تر هزینه کنیم. چنین پژوهش‌های پرهزینه‌ای برای کشورهای ثروتمند بسیار مناسب است اما در جامعه ما که بخشی از مردم دچار فقر هستند، چرا باید برای این موضوعات فرعی هزینه کنیم؟ به موضوع جالبی اشاره کردید ولی خوب است بدانیم در بسیاری از موارد، همین پژوهش‌های علمی و فنی می‌تواند به رفع فقر هم کمک کند. برای مثال، تلفات شبکه برق در ایران حدود 17‌درصد است؛ درحالی‌که متوسط جهانی آن، حدود 9 درصد است که البته این تلفات در کشورهای پیشرفته از این هم کمتر است. یک مرکز پژوهشی محاسبه کرده بود که هزینه این هشت درصد اضافه‌تلفات برق در ایران، برابر یارانه کل کشور است؛ یعنی اگر ما این تلفات برق را کم کنیم، می‌توانیم از هدررفتن منابع و سرمایه کشور جلوگیری و از آن برای مقابله با فقر و بی‌کاری و مواردی از این دست استفاده کنیم اما متأسفانه چون بسیاری از پژوهش‌های علمی، زودبازده نیستند، برخی این‌گونه پژوهش‌ها را اتلاف سرمایه تلقی می‌کنند. یکی از طرفداران فناوری فضایی می‌گفت لپ‌تاپ‌های امروزی محصول فناوری‌های فضایی هستند. چون در فضاپیماها محدودیت جا و انتقال ابزار به فضا مطرح است، مهندسان ناچار شدند به جای کامپیوترهای بزرگ و سنگین، این لپ‌تاپ‌های کوچک و سبک را بسازند. به نظر شما توجیه دارد که برای ساخت لپ‌تاپ، این‌همه برای فناوری فضایی هزینه کنیم؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت اولا همه هدف فناوری فضایی، ساخت لپ‌تاپ نبود بلکه این فقط یکی از محصولات جانبی آن است. در ضمن توجه داشته باشید امروزه فناوری‌های نوین حرف اول را در صنعت و اقتصاد می‌زنند و در نتیجه کشوری که بتواند راحت‌تر محصولات فناوری را (مانند لپ‌تاپ یا خودروهای پیشرفته) تولید کند، در عرصه اقتصاد و اجتماع هم موفق‌تر است و برای مثال بهتر و راحت‌تر با مشکلاتی که شما اشاره کردید مانند فقر یا بی‌کاری مقابله می‌کند. پس در دنیایی که مبتنی بر رقابت است و تکنولوژی و فناوری در آن حرف اول را می‌زند، ما برای موفق‌شدن باید وارد این بازار رقابتی شویم و برای این کار هم لازم است ابزار فناوری‌های نوین را در اختیار بگیریم. به احتمال بسیار در چند دهه آینده خودروهای خورشیدی هم به شکل انبوه تولید و وارد بازار مصرف می‌شوند. در این حالت کشوری که فناوری تولید این خودروها را در اختیار ندارد، یا باید وابسته و وارد‌کننده این خودروها باقی بماند یا ناچار می‌شود فناوری این خودروها را به قیمت زیادی از کشورهای دیگر بخرد که در هر صورت به معنای وابستگی و صرف هزینه‌های بسیار زیاد است. این استدلال شما درست است ولی در نظر داشته باشید برای آنکه یک محصول فناوری تولید شود، چند مرحله لازم است که گام اول آن تحقیق و پژوهش است. اما گام‌های بعدی نیز لازم است که در آن قسمت‌ها اقتصاد و مدیریت، نقش پررنگ‌تری دارند. برای مثال ما چندین دهه است که خودروسازیم اما کشورهایی که بعد از ما شروع کردند، اکنون از ما جلوترند. این در حالی است که ما در این سال‌ها شعار می‌دادیم که تحقیق و پژوهش ضروری است، در بسیاری از موارد هم واقعا تحقیق می‌کردیم ولی باز هم پیشرفت چشمگیری نداشتیم. می‌پرسم اگر ما به شکل دانشگاهی با یک فناوری آشنا شویم، می‌توانیم مثل کشورهای دیگر، آن را به تولید انبوه برسانیم و به هدف نهایی که کسب ثروت است، برسیم؟ شاید این انتقاد تا حدودی درست باشد ولی در نظر داشته باشید که ما واقعا در بسیاری از موارد پژوهش نکردیم. اصلا یکی از هدف‌ها و کارهای دانشگاه این است که مشکلات صنعت را بشناسد و برای حل آن به صنایع کمک کند. ارتباط صنعت و دانشگاه در کشورهای دیگر بسیار قوی‌تر است و در نتیجه در عرصه تولید هم موفق‌ترند اما در کشور ما این ارتباط وجود ندارد یا ضعیف است و در نتیجه ما در عرصه اقتصاد ضعیف هستیم. اصلا ایده شرکت‌های دانش‌بنیان برای حل همین مشکل و تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه پدید آمد. ما در عمل به جایی رسیدیم که دانشگاه و صنعت هر کدام مسیر خودشان را می‌روند و کاری به دیگری ندارند. خودتان گفتید ما در خودروسازی سابقه بیشتری داریم اما کشورهای دیگر از ما جلوترند. چرا؟ چون ما در زمینه تحقیق و توسعه کمتر کار کردیم و فراموش کردیم که در بازار رقابت هر محصولی موفق نیست بلکه آنهایی که نوآوری‌های بیشتری دارند، موفق‌ترند. ولی شرکت‌های خودروسازی ما تا زمانی موفق‌اند که انحصاری عمل کنند. امروزه همه شرکت‌های خودروسازی دنیا، مراکز تحقیق و توسعه بسیار بزرگی دارند که تعداد زیادی مهندس و کارشناس در آنها مشغول کارند. هدف اصلی صنعت، تولید محصولی است که نیاز و رضایت مصرف‌کننده را برآورده کند. ایجاد اشتغال و گردش مالی هم خودبه‌خود در پی آن شکل می‌گیرد. در این حالت صنایعی موفق‌اند که در بازار رقابتی بتوانند تعداد بیشتری از مصرف‌کنندگان را به سمت خودشان جلب کنند. امروزه تعداد زیادی خودرو در کشور تولید می‌شود اما چون فناوری این خودروها قدیمی است، مصرف سوختشان زیاد است، آلاینده هستند و در بسیاری از موارد هم خطرهای جانی دارند. اگر به موضوع تحقیق و پژوهش بیشتر اهمیت بدهیم، می‌توانیم بسیاری از این مشکلات و مشکلاتی دیگر را حل کنیم. اگر می‌خواهیم در آینده در زمینه فناوری حرفی برای گفتن داشته باشیم، امروز باید تحقیق و پژوهش را جدی بگیریم. در طراحی و ساخت غزال، از کمک‌های مالی و فنی خودروسازها هم استفاده کردید؟ زمانی که ایده خودروی خورشیدی غزال برای اولین‌بار مطرح شد، شرکت‌های خودروسازی آن را چندان جدی نگرفتند. آنها استدلالشان این بود که ما چند سال برای طراحی یک خودرو زمان صرف کردیم و هنوز به تولید نرسیدیم اما شما می‌خواهید چندماهه این خودرو را بسازید و در رقابت شرکت کنید. اما ما در عمل هم توانستیم با همکاری شرکت‌های خودروساز، غزال یک را بسازیم. به بیان دیگر هرچند طراحی و ساخت یک محصول فناوری مانند همین خودروی خورشیدی غزال، بسیار دشوار است اما غیرممکن نیست. اگر ارتباط صنعت و دانشگاه شکل بگیرد و گسترده شود، می‌توان به آینده خوش‌بین بود. خودروی خورشیدی غزال نمونه خوبی از همکاری دانشگاه و صنعت است. این یکی از مواردی است که همکاری دانشگاه و صنعت در آن به مدت 13 سال و به شکل مداوم برقرار بود و در نتیجه آن، غزال یک، دو و سه تولید شد. بسیاری از تجربه‌هایی که در این همکاری به دست آمد، بسیار کاربردی است و امیدواریم این همکاری همچنان ادامه داشته باشد و بتوان از نتیجه این همکاری به بهترین وجه بهره‌برداری کرد. بازتاب طراحی و ساخت این خودرو در رسانه‌ها و مجامع علمی به چه صورت بود؟ زمانی که خودروی غزال یک ساخته شد، اولین نمونه در ایران و خاورمیانه بود. به همین دلیل دانشگاه MIT از تیم سازنده دعوت کرد که به آمریکا برود و با یکدیگر همکاری کنند. هرچند اعضای تیم در عمل به دلیل مشکلات اداری نتوانستند به آمریکا بروند اما همین دعوت هم نشان می‌دهد که این خودرو کارایی خوبی داشت که توانست توجه متخصصان بین‌المللی را به خود جلب کند. خودروی خورشیدی غزال در این چند سال از لحاظ شکل و ظاهر تغییر کرد. دلیل آن چه بود؟ برای شرکت در مسابقه خودرو‌های خورشیدی، قوانینی درباره سطح سلول‌های خورشیدی و مواردی مانند آن وجود دارد که باید رعایت شود. این قوانین هر دوره تغییر می‌کند تا این خودروها هرچه‌بیشتر به خودروهای متداول و معمولی نزدیک شوند. برای مثال زمان ساخت غزال یک، سطح سلول‌های خورشیدی 9 مترمربع بود که هنگام ساخت غزال دو حدود شش‌و‌نیم مترمربع شد. تعداد سرنشین و شکل نشستن سرنشین در کابین در هر دوره از مسابقات تغییر می‌کند تا خودروها به خودروهای تجاری نزدیک‌تر شوند. شما به‌تازگی توری از شمال تا جنوب برگزار کردید و با خودروی خورشیدی غزال به شهرهای مختلف رفتید و در جمع دانشجویان دانشگاه‌ها حاضر شدید. هد‌فتان از برگزاری این تور علمی چه بود؟ هدف اصلی ما آشنایی مردم و به‌ویژه جوانان و دانشجویان با این پروژه بود. ما در این تور از خزر تا خلیج‌فارس (که از نمادهای مهم کشورمان است) سفر کردیم و با دانشجویان و مردم عادی گفت‌وگو و آنها را با خودروی غزال و اهداف آن آشنا کردیم. اتفاقا چند دانشگاه دیگر کشور ما هم تمایل دارند که پروژه‌های مشابهی را اجرا کنند و به همین دلیل با ما در تماس هستند. برخورد مردم با خودروی غزال چگونه بود؟ یکی از مشکلاتی که در جامعه ما وجود دارد این است که مردم امید چندانی به دانشگاه ندارند. مردم بر این باورند که دانشگاه فایده چندانی برای آنها ندارد. به نظر مردم استادان دانشگاه در زمینه‌ فناوری‌های نوین فعالیت می‌کنند که در نهایت هم شرکت‌های خارجی از نتیجه این تحقیقات بهره‌مند می‌شوند ولی دانشگاه ما، مشکلات خود ما را حل نمی‌کند. اما در این تور مردم دیدند که دانشگاه می‌تواند در زمینه فناوری و تکنولوژی هم قدم‌های خوبی بردارد. استقبال مردم از این خودرو بسیار عالی بود. بسیاری باور نمی‌کردند این خودرو محصول دانشگاه تهران باشد. اکنون مردم با چشم خودشان دیدند که دانشگاه توانایی زیادی دارد و می‌تواند مشکلات بسیاری را حل کند و لازم است ارتباط بین دانشگاه و صنعت قوی‌تر شود. درعین‌حال ما به مردم تأکید می‌کردیم برای آنکه مشکلاتتان حل شود، باید آنها را با دانشگاه و صنعت در میان بگذارید و از آنها بخواهید که مشکلاتتان را حل کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.