لاريجاني دستگاه ديپلماسي را براي كمك به اقتصاد فراخواند
دعوتنامه سياسي براي سرمايهگذاري خارجي
شرق: علی لاریجانی هم به جبهه کسانی پیوست که میخواهند دیپلماسی در خدمت اقتصاد باشد. پیش از این فعالان اقتصادی بارها از جدایی بین سیاست و اقتصاد ایرانی گلایه داشتند و از اینکه منافع اقتصادی مورد توجه سیاسیون نیست دلگیر بودند؛ از اين رو سالهاست خواستار کمک سیاست و دیپلماسی به اقتصاد هستند. در سه سال اخیر رئیسجمهوری بارها بحث یارانهدادن سیاست به اقتصاد را مطرح کرده بود و حالا رئیس مجلس شورای اسلامی با این استدلال که محور دیپلماسی باید اقتصاد و توسعه باشد، پیشنهادی را برای جذب سرمایههای خارجی با کمک دیپلماتهای کشورمان مطرح کرد. به گفته لاریجانی، قرار نیست عدهای دیپلمات در کشورهای دیگر داشته باشیم که فقط به گفتوگو بپردازند بلکه گفتوگوها باید به جذب سرمایهگذار منجر شود. میتوانیم فرمولی درست کنیم که برمبنای آن بگوییم دیپلماتها چنانچه بتوانند در هر کشوری فلان تعداد سرمایهگذار را جذب کنند، ما فلان میزان به وزارت خارجه کمک میکنیم. این برای دیپلماتها انگیزه ایجاد میکند. به گزارش ایسنا، لاریجانی در سخنانی در نشست کمیسیون تلفیق رسیدگی به برنامه ششم توسعه کشور، افزود: کشورهایی موفق شدند که دیپلماسی اقتصادی داشتند، اما دیپلماسی ما امروز در خدمت اقتصاد نیست و باید فرمول آن را با کمک وزارت خارجه پیدا و تدوین کنیم. گرچه فعالان اقتصادی در گفتوگو با «شرق» نفس خدمت سیاست به اقتصاد را تأیید میکنند و آن را نوعی عاقلانهاندیشیدن در حوزه سیاست میدانند، اما اظهار میکنند تا بستر حضور و فعالیت سرمایهگذار در داخل مهیا نشود، سرمایه به ایران نمیآید چراکه برای سرمایهگذار جدای از اینکه به سود و امنیت سرمایه خود اهمیت میدهد، زمان نیز اهمیت بالایی دارد. آنها معتقدند جذب سرمایهگذار خارجی بدون بسترسازی در داخل، مانند دعوتکردن میهمان به سفره خالی است. مسئله دیگری که کارشناسان مطرح میکنند این است که بهجای سپردن مسئولیت جذب سرمایه و سرمایهگذار خارجی به سفرا، حضور رایزنهای اقتصادی کارا و متخصص را تقویت کنند و به آنها اختیار و ابتکارعمل بدهند؛ مسئلهای که در دستگاه دیپلماسی تا حدی مغفول واقع شده و در حد گماردن افرادی بدون توجه به شایستگی و تخصص آنها و احتمالا با پارتی اکتفا شده است. اول سرمایه راکد داخلی را به میدان بیاوریم احمد کیمیاییاسدی، عضو کمیسیون سرمایهگذاری اتاق ایران اساس این حرف که باید دیپلماسی را در خدمت اقتصاد بگیریم درست است، بهویژه برای ایران که کشوری درحالتوسعه است و نیازمند سرمایهگذاری خارجی، آن هم در شرایطی که وابسته به نفت هستیم و بازار آن خراب شده است. براساس اهداف سند چشمانداز 1404 ایران باید کشور اول منطقه باشد و بر این اساس نیازمند سالانه 30 تا 50 میلیارد دلار جذب سرمایهگذاری خارجی هستیم اما اگر بخواهیم اولویتها را در جذب سرمایهگذاری بسنجیم، ابتدا باید برای سرمایه راکد داخلی فکری کنیم. ما به سرمایهگذاری خارجی نیاز داریم اما فعلا سرمایههای داخلی هم راکد و در فضای تردید هستند. اگر فضای مناسبی برای داخلیها مهیا کنیم و آنها را به میدان آوریم، احتمالا در جذب سرمایه خارجی موفقتر خواهیم بود و این امکان هست که خارجیها هم با دیدن این مسائل ترغیب شوند و پا پیش بگذارند. دیپلماسی باید در خدمت اقتصاد قرار بگیرد اما نه اینکه سفرا این مسئولیت را بپذیرند؛ سفیر یک عنصر سیاسی است و جدای از اینکه احتمالا از اقتصاد به اندازه یک فعال یا کارشناس اقتصادی شناخت ندارد، مشغله او بهعنوان سفیر نیز بهقدری است که نمیتواند وقت زیادی صرف مسائل اقتصادی کند. علاوه بر این از سفیر تعریف سیاسی میشود و شاید این شائبه هم ایجاد شود که ورود به مسائل اقتصادی، خللی در وظایف دیپلماسی او وارد کند. باید رایزنهای اقتصادي به دستگاه دیپلماسی اضافه شوند و از این مسیر، دیپلماسی به اقتصاد کمک کند؛ البته نیاز است رایزنهای اقتصادی، از قدرت و ابتکار عمل بیشتری هم برخوردار شوند و از اقتصاد ایران و اقتصاد کشوری که به آن سفر میکنند، اطلاعات کاملی داشته باشند تا در مذاکرات بتوانند مزیتها و فرصتها را بشناسند و به جذب سرمایهگذار خارجی بپردازند. گویا حضور رایزنهای اقتصادی در دستگاه دیپلماسی در دوره تحریم متوقف شده بود که حالا رایزنهایی به برخی از کشورها فرستاده شدهاند اما هنوز بازخوردی از آنها به فعالان اقتصادی نرسیده است چراکه سرمایهگذاری خارجی با تحقیق و ارزیابی کارشناسی وارد میدان میشود درحالیکه عملا در اقتصاد ایران نتوانستهایم بستر مناسب مهیا کنیم. اگر بخواهیم به تجربههای موفق جذب سرمایه خارجی در دیگر کشورها توجه کنیم، یکی از مدلهای موفق را کشور چین پیاده کرده است. دولتمردان این کشور در زمانی که رشد اقتصادی شروع شد، به این فکر افتادند که برای رفع نیاز به جذب سرمایه خارجی ابتدا سرمایه چینیهای خارج از کشور را با مشوقهای لازم جذب کنند. با تدابیری که اندیشیدند، کمکم سرمایههای چینی خارج از این کشور به چین برگشت و دیگران وقتی فضای مناسب و صرفه اقتصادی سرمایهگذاری در این فضا را دیدند، عملا بهترین تبلیغ برای جذب بقیه سرمایههای چینی خارج از کشور و حتی سرمایه خارجی انجام شد. بههرحال سرمایهگذار برای کسب سود و با اطمینان از حفظ سرمایه، وارد کشورهای دیگر میشود و پیش از ورود این مسائل را میسنجد؛ شرایطی که کشور ما دارد و مسائلی که در منطقه اتفاق میافتد، جذب سرمایه خارجی را سخت کرده است. اگر میخواهیم سرمایه خارجی به ایران بیاید، باید فضای کسبوکار و شاخصهایی مانند سلامت و شفافیت اقتصادی بهبود پیدا کنند. ما در فضای کسبوکار رتبه 118 جهان را داریم و در بحث سلامت اقتصادی رتبه ما از این هم نامناسبتر است و این محیط توان جذب سرمایه خارجی را ندارد. دعوت میهمان به سفره خالی سهراب شرفی، نایبرئیس سابق کمیسیون سرمایهگذاری اتاق ایران سنگ بزرگ پیش پای جذب سرمایهگذاری خارجی، موانع قانونی و بوروکراسی پرپیچوخم اجرائی کشور است. باید توجه داشت که معمولا سرمایهگذارانی که اثرگذار و توانا هستند، کمحوصلهاند و زمان برایشان مهم است؛ درحالیکه مدیریت زمان در ایران اصلا موردتوجه نیست. زیرساختهای اقتصاد ایران، بهخصوص در حوزه قوانین و مقررات اصلا برای پذیرش سرمایهگذار خارجی مناسب نیستند؛ باید قبل از دعوت میهمان، مقدمات پذیرایی را آماده کرد. سرمایهگذاری حاصل یک ایده در ذهن سرمایهگذار است که البته تاریخ انقضا دارد و این احتمال وجود دارد که با طولانیشدن پروسه شروع فعالیت، منصرف شود. مشکل ما در ایران این است که کارگزاران دولتی هیچگونه مهارتآموزی برای جذب سرمایهگذاری نداشتهاند و علاقهای هم به اين کار ندارند چراکه مدیران از دولت حقوق میگیرند و درآمد دولت هم از نفت است.باید یک سیستم تشویق و تنبیه محترمانه بر فضای مدیریتی کشور حاکم باشد که مدیر لایق و کاردانی که در بهبود فضای کسبوکار، کاهش بوروکراسی اداری و رفع موانع تولید موفق عمل میکند، تشویق شود و مدیری که فقط بخشنامه و قانون و مقررات پیچیده را در نظر دارد و هیچگونه ریسکپذیریای برای رفع موانع و مشکلات ندارد، تنبیه شود. مدیر باید سرمایه جذب کند و به آن سود برساند. اگر قرار باشد مدیر ریسکپذیر نباشد و ابتکار عمل به خرج ندهد، هر کسی میتواند بر جای او بنشیند و بخشنامهها را ملاک عمل قرار دهد.اگر بخواهیم با توسل به دستگاه دیپلماسی از خارج سرمایه جذب کنیم، باید ابتدا بسترها را آماده کنیم؛ اگر بخواهیم هواپیمایی فرود بیاید، اول باید باند فرود و برج مراقب و امنیت پرواز ایجاد کنیم؛ این در حالی است که در کشور، هیچچیزی مهیا نیست. این همه هیأت تجاری که در پساتحریم به ایران آمدند، همه با تحلیل آمدند اما حقیقت این است که سرمایهگذار، سرمایه را جایی به کار میگیرد که از بابت منافع و امنیت سرمایه، خیالش آسوده باشد.امنیت فقط اطمینان از مصادرهنشدن دارایی نیست؛ امنیت یعنی اینکه بوروکراسی اداری در فعالیت اقتصادی حداقل باشد؛ وزارت اقتصاد به عنوان متولی جذب سرمایه خارجی بتواند دیگر وزارتخانهها و دستگاهها را نیز در راستای تسهیل سرمایهگذاری و دادن مجوز همراه کند تا قبل از پشیمانی و خستگی سرمایهگذار، کار تمام شود؛ نه اینکه مدام بخواهیم کار را پیچیدهتر کنیم و عوارض بیشتری برای دولت بگیریم. تا زمانی که نگاه اقتصادی ما بر پایه تمامیتخواهی استوار باشد، نمیتوانیم سرمایه خارجی جذب کنیم. اول باید ساختار داخل را تغییر دهیم و بعد از سرمایهگذار دعوت کنیم.اینکه دیپلماسی در خدمت اقتصاد و جذب سرمایه خارجی قرار گیرد، حرفی است که سالها پیش زده شده و کسی به آن گوش نداده است؛ باید رایزنهای اقتصادی توانا، کارا و دارای دانش بازاریابی بینالمللی در سفارتهای ایران باشند؛ درحالیکه یکی از مشکلات اساسی ما این است که آن تعداد رایزنی هم که داریم بدون شایستهسالاری و با پارتی به عنوان رایزن انتخاب شدهاند و هیچ تخصصی ندارند.در بازاریابی میگویند هرگز کالا را به سمت مشتری هُل ندهید بلکه کاری کنید که مشتری به سمت کالا بیاید؛ با همین رویه، وظیفه رایزن یا سفیر هم این نیست که سرمایهگذار را برای ورود به ایران تشویق کند؛ وظیفه او این است که ساختار روان و آسان کشور را به اطلاع آنها برساند و با ایجاد اشتیاق آنها را برای ورود به ایران ترغیب کند.آمریکا به عنوان غول اقتصادی دنیا به هر کسی که 500 هزار دلار یعنی حدود یکمیلیارد و 750 میلیون تومان در آمریکا سرمایهگذاری کند، ملیت آمریکایی میدهد. یا مثلا کشورهای توسعهیافته به کسانی که یک شغل ایجاد کنند، امتیازاتی میدهند؛ حالا ببینیم ما برای کسی که یکمیلیارد و 750 میلیون تومان در ایران سرمایهگذاری کند یا برای کارآفرینها چه میکنیم؟وقتی بسترهای داخلی مهیا نیست، فایدهای ندارد اولویت را به دیپلماسی اقتصادی بدهیم یا در بیرون از کشور مشوقهایی برای جذب سرمایه بگذاریم. در دولتهای نهم و دهم حتی جایزه گذاشتند تا سرمایه خارجی جذب شود، غافل از اینکه بازخورد این جایزه در دنیا بسیار بد بود و نتیجهای نداشت. چراکه گرچه از منظر اقتصادی میتوانست توجیه داشته باشد اما معنای دیگرش این بود که در داخل ایران به قدری مشکل وجود دارد که برای آمدن سرمایهگذاری که این مشکلات را نادیده بگیرد، جایزه هم میدهیم. الگوی دیپلماسی اقتصادی به معنای دعوت میهمان به سفره خالی نیست؛ باید به سمت پالایش قوانین برویم. ما برای اعطای مجوز فعالیت اقتصادی به نزدیک دو هزار استعلام نیاز داریم که اخیرا قرار شده بررسی برای کاهش 500 مورد آن در دستور کار قرار بگیرد. درحالیکه کشورهای پیشگام در جذب سرمایه خارجی، از کشورهای حوزه خلیجفارس گرفته تا کشورهای آسیایی، کانادا و... 10 درصد مقررات ما را دارند و هر سال هم برای پالایش آنها تلاش میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.