آیا پوتین میتواند صلح را به منطقه بازگرداند
تاکنون هیچ رئیسجمهوری در دوران کنونی یا شوروی سابق مانند «ولادیمیر پوتین» به اسرائیل خدمت نکرده است. در سالهای بعد از «بهار عربی» روابط بین روسیه و اسرائیل تاکنون به این خوبی نبوده است. در همین دوره «بنیامین نتانیاهو» چهار بار در مسکو با پوتین دیدار کرده است. آیا این رابطه در جهت خدمت به اعراب و بهویژه سوریه است؟ رابطه بین روسیه و اسرائیل یک رابطه استراتژیک است؛ از زمانی که پوتین به قدرت رسید، به دنبال نخستین سفرش به اسرائیل در سال 2005، رابطه بین دو کشور بیش از گذشته تقویت شد. یک روزنامه فرانسوی درباره دیدار آن زمان پوتین نوشت: «به نظر میرسد دوران جدیدی با بهقدرترسیدن پوتین شروع شده باشد». در آن زمان بین اسرائیل و روسیه تبادل تجاری معادل چهار میلیارد دلار در سال برقرار بود. درعینحال طرفین از بسیاری از پروندههایی که برای یکدیگر حساس بود چشمپوشی میکردند؛ برای مثال اسرائیل موافق تحریمهای بینالمللی علیه مسکو در پی الحاق کریمه نبود. یا بعدها اسرائیل با ورود هواپیماهای روسی به سوریه مخالفتی نکرد؛ چون میدانست که این حرکت موجب میشود مسکو از تحویل موشکهای اس- 300 به ایران سرباز زند. در سالهای اخیر همکاریهای نظامی و علمی بین مسکو و تلآویو به نحو قابلملاحظهای گسترش یافته است. آن دو تمرینات و مانورهای مشترک «علیه تروریسم» برگزار کردند. نقش اقلیت یهودی برخی میگویند پوتین در دوران کودکی در یک خانواده فقیر زندگی میکرد و یک خانواده یهودی در همسایگی آنان وجود داشت. این همسایگی باعث دوستی بین دو خانواده شد اما صرفنظر از درستی این داستان، تا اینجا پوتین به اقلیت یهودیان در کشورش امکاناتی داده که هرگز سابقه نداشته است. او در سال 2014 در برابر خاخامهای اروپایی گفت: «عزیزانم. من در پیشگاه شما تعهد میکنم با هرگونه سامیستیزی در خاک روسیه مقابله کنم. همچنین تعهد میکنم که امنیت اقلیت یهودی کشورم را تأمین کنم و آزادی کامل به آنها بدهم». گفته میشود یهودیان روسیه، پوتین را تا حد شخصیتهای دینی یهود دوست دارند. او به یهودیان روسیه اجازه میدهد هر نوع شعائر دینی را بدون ترس و نگرانی انجام دهند. از اینها گذشته زمینه را برای مهاجرت یهودیان به اسرائیل فراهم میکند. دستگاههای امنیتی بهشدت با هرکس که به منافع یهودیان ضرری بزند، برخورد میکنند. در سال 2014 پوتین مدال ریاستجمهوری را که بالاترین مدال روسیه است به یک خاخام بزرگ کشورش داد. در دسامبر سال 2015 یک مجتمع یهودی جدید در مسکو افتتاح شد که خاخام «الکساندر باردا» آن را اداره میکند. این مجموعه شامل کنیسهای با گنجایش 250 نفر و سالنهای مخصوص، اماکن مسکونی جوانان، محل نگهداری اطفال، کتابخانه و رستوران با غذاهای حلال برای یهودیان است. در ژانویه سال جاری میلادی رئیس کنگره یهودیان اروپا از مسکو دیدن و نسبت به وضعیت یهودیان در اروپا گلایه کرد؛ پاسخ رئیسجمهور روسیه این بود که «بیایند پیش ما. در دوران شوروی خیلی از یهودیان ما به اروپا مهاجرت کردند. الان میتوانند برگردند». پوتین بارها گفته است که امنیت اسرائیل، اولویت سیاست خارجی کشورش است. آمارها نشان میدهد هماکنون حدود یک میلیون یهودی در روسیه زندگی میکنند که از آنها 300 هزار نفر در مسکو، صد هزار نفر در سنپترزبورگ و بقیه در سایر شهرها هستند. این در حالی است که مهاجرت یهودیان به اسرائیل از تعدادشان کاسته است؛ مثلا در سال 2015 حدود 31 هزار یهودی از روسیه به اسرائیل رفتند که به نسبت سال 2014 افزایش 52درصدی نشان میدهد. تنها از اوکراین بیش از نیممیلیون یهودی در سال 1991 به اسرائیل رفتند. یهودیان روسیه نقش مهمی در زمینههای اقتصادی و تجارت اسرائیل دارند. آنها در بخش رسانه نیز بهشدت فعال هستند. مسئله سوریه روابط روسیه و اسرائیل امر جدیدی نیست. اتحاد جماهیر شوروی از همان ابتدا این رژیم را به رسمیت شناخت و حتی روسها در جنگ به صفوف ارتش اسرائیل پیوستند. هماکنون گفته میشود بیش از یکونیم میلیون یهودی روستبار در اسرائیل هستند که اکثرشان را گروههای افراطی شهرکنشین تشکیل میدهند؛ «آویگدور لیبرمن»، وزیر خارجه اسرائیل، یکی از آنهاست. بین پوتین و اسرائیل منافع مشترک زیادی است. اسرائیل، الماس خام، مواد معدنی و هیدروکربونها را از روسیه وارد میکند. روسیه به لابیهای یهودی در آمریکا احتیاج دارد. فقط در اوکراین صد سازمان یهودی وجود دارد. بزرگترین مرکز انرژی یهود در جهان در آنجاست. اسرائیل دراینباره بیش از 40 توافقنامه امضا کرده است. سوریه نیز نقش مهمی در روابط اسرائیل و روسیه بازی میکند. پوتین تلاش میکند به اسرائیل اطمینانخاطر دهد که قدرتگرفتن دوباره دولت مرکزی به معنای رشد تهدیدها نیست. پوتین به نتانیاهو میگوید، فروپاشی نظام سوریه موجب گسترش تروریسم میشود و کسی آخر و عاقبت آن را نمیداند. اما اسرائیلیها هرگز نمیتوانند به ارتش سوریه (ارتشی که اسرائیل را دشمن خطاب میکند) اطمینان کنند. برای همین است که اسرائیل پیوسته خواستار نابودی نظام حاکم بر سوریه و تجزیه این کشور است. پوتین به مسلمانان کشورش هم خدمات زیادی کرده است؛ به طوری که هرکسی وارد مسکو شود، یکی از زیباترین مساجد جدیدالتأسیس را میبیند. روسیه حتی به دنبال میانجیگری بین نیروهای مقاومت و اسرائیل است. اما آمریکا اجازه چنین کاری را به روسیه نمیدهد. کمااینکه دولتهای عربی نیز همواره احساس میکنند آمریکا بهتر از روسیه است و به خود اجازه نمیدهند که از ائتلاف با آمریکا خارج شوند. در پایان، طرح این سؤال مهم است که اگر روزی پوتین مجبور باشد بین مقاومت و اسرائیل یکی را انتخاب کند، کدام را خواهد برگزید؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.