|

آلیک؛ روزنامه‌ای ارمنی‌زبان در ایران

در دهه 1300 هجری شمسی مهاجرت ارمنیان ساکن شهرستان‌های ایران به سوی تهران شتاب گرفت و ورود مهاجران ارمنی اهل قفقاز به ایران در اثر بروز جنگ در کشور روسیه و ایالات تابع آن که به ایران پناه آورده بودند، نیز فزونی یافت. این گروه اقلیت با فرهنگ ویژه خود و با سنخیت و هم‌بستگی دیرین با فرهنگ ایران، نیاز به اماکن فرهنگی-مذهبی، مدارس، باشگاه‌های گوناگون و به‌ویژه رسانه گروهی به زبان مادری خود داشتند که همواره در هرگونه شرایط اجتماعی پاسدار آن بودند. به گزارش وب‌سایت روزنامه آلیک، فکر تأسیس نشریه‌ای ارمنی‌زبان در جلسات مشورتی «باشگاه جوانان ارمنی» در اواخر دهه 1300 شمسی مطرح شد. آرسن میکاییلیان، وکیل دعاوی و از فعالان باسابقه جنبش مشروطیت ایران، به امور مقدماتی کسب امتیاز چاپ نشریه از وزارت معارف وقت پرداخت. به این ترتیب، در اواخر سال 1309 شمسی (اوایل 1931 میلادی) نشریه «آلیک» با حداقل امکانات و بودجه‌ای که به صورت کمک‌های مردمی در «باشگاه جوانان ارمنی» از افراد فرهنگ‌دوست جمع‌آوری شده بود، آماده انتشار شد. مؤسسان «آلیک» عبارت بودند از دکتر هاروتیون استپانیان، دکتر وارطان هوانسیان، هوسپ تادئوسیان، یقیشه ایشخانیان، استپان خانبابیان و هامبارتسوم گریگوریان که در سال‌های نخست امور اداری روزنامه را نیز داوطلبانه تقبل کرده بودند. محور اول فعالیت این نشریه طرح مسائل اجتماعی ارمنیان ایرانی‌تبار، کوشش مستمر در راستای ترقی جامعه ایران و اطلاع‌رسانی به جامعه ارمنیان ایرانی و مقیم کشورهای دیگر درباره رویداد‌های ایران در ابعاد گوناگون آن است. قبل از فروپاشی نظام کمونیستی در کشورهای اتحاد جماهیر شوروی، این نشریه در طرفداری از استقلال سیاسی ازدست‌رفته ملت ارمنی در سرزمین تاریخی و اجدادی خود موضعی ضدکمونیستی داشت و پس از فروپاشی آن نظام، در راه تحکیم روابط ایران و ارمنستان بر مبنای پیوندهای تاریخی- فرهنگی دیرینه و منافع متقابل دو ملت می‌کوشد. محور دوم فعالیت‌های این نشریه، پیگیری و دفاع از محتوای «مسئله ملی ارمنیان» است. اهداف این نشریه متکی بر دو محور اساسی و مشترک، در درازمدت است که دارای محتوای حقوقی- سیاسی و دفاع از حقوق و هویت قومی- فرهنگی ارمنیان پراکنده در همه کشورهای جهان است. در اولین سرمقاله «آلیک» در فروردین 1310 شمسی آمده است: ««آلیک» با درک عمیق وظیفه و تعهد سنگینی که تقبل کرده، قدم در جایگاه نشر افکار می‌گذارد،‌ گرچه پیمودن این راه در حد غیرممکن دشوار باشد». «...آگاهیم که نزد ما پیشانی هیچ روزنامه‌نگار متعهدی در قبال مسائل اجتماعی با حلقه برگ زیتون مزین نشده است. با وجود این، همچنان اعتقادی اساسی به این امر داریم که «آلیک» در شرایط دشوار کنونی ملزم است در حد توان خود در راه ارتقای سطح فرهنگی ارمنیان ایرانی مفید واقع شود. هرگونه تلاش برای همیاری در راه مهم و پرشکوه اعتلای ایران و تشویق ملت ارمن برای مشارکت در این هدف مهم، به موازات بهبود و ارتقای سطح فرهنگ آنان در صدر مجموعه اهداف «آلیک» جای دارد». «...شرق در بحبوحه زایشی عظیم قرار دارد. شرق زمان پرشکوه بیداری خود را می‌گذراند تا از قرون سکون و سکوت به در‌آید و پیام خود را به گوش دنیای متمدن برساند. مشرق‌زمین امروز در حقیقت با شور و حرارتی درخور حیاتی نو پیام سترگ و نجات‌بخش خود را ابراز خواهد داشت و نور حیات‌بخش آن به غرب خسته، منحط و فرتوت خواهد تابید تا شکوه دیرین مشرق‌زمین بار دیگر متجلی شود. اعتقاد راسخ داریم نقش شکوهمند پاسداران پیشتاز این نهضت فرخنده، پیشاپیش به نام اقوام پارسی و ارمن رقم خواهد خورد. انتشار آلیک فقط دو بار متوقف شده است؛ بار اول در دوران هجوم نیروهای متفقین به تهران در جنگ جهانی دوم که به دستور احمد قوام‌السلطنه، نخست‌وزیر وقت، همه جراید کشور به‌طور موقت تا تصویب قانون جدید مطبوعات از سوی مجلس شورای ملی تعطیل شدند و این وضعیت از تاریخ 17 آذر 1321 شمسی به مدت سه ماه به طول انجامید. تعطیلی دوم به علت شرکت داوطلبانه در اعتصاب سراسری 62روزه مطبوعات ایران از تاریخ 16 آبان 1357 شمسی در بحبوحه مبارزات انقلاب اسلامی ملت ایران بود. از تاریخ یکم فروردین 1310 شمسی (22 مارس 1931 میلادی) این نشریه به‌ترتیب به صورت هفتگی، دوروزانه و روزنامه منتشر می‌شود. اولین صاحب‌امتیاز و مدیرمسئول آن دکتر وارطان هوُانسیان از ابتدا تا 18 تیر 1330 شمسی (10 جولای 1951 میلادی) عهده‌دار مسئولیت نشریه بود. پس از وی امتیاز و مسئولیت نشر روزنامه به‌ترتیب به این افراد محول شده است: دکتر آرداشس بابالیان، دکتر رستـم استپانیان و مهندس آلبرت عجمیان. این روزنامه از بدو انتشار تاکنون 21 سردبیر و مسئول هیأت تحریریه داشته است؛ ازجمله هوسپ تادئوسیان اولین سردبیر روزنامه و پس از وی تاکنون یرواند هایراپتیان، آندره دراوهانیان (آ. آموریان) (مسئول)، هوسپ هوانسیان (ه. المار)، تاجات بوقوسیان، دکتر باغدیک میناسیانس، خاژاک در گریگوریان (مسئول)، هرایر خالاتیان، نورایر السایان، خانم سدا گریگوریان (داویدیان) بوده‌اند و اکنون درنیک ملیکیان (ملکیان مهر) عهده‌دار این سمت است. در سال‌های پس از انقلاب اسلامی ملت ایران، به‌ویژه در بحبوحه جنگ هشت‌ساله اکثر صفحات روزنامه به طور مداوم به اخبار جنگ و مسائل مربوط به رزمندگان و داوطلبان ارمنی در جبهه‌های جنگ و کمک‌های خودجوش و همکاری صنعتگران و صاحبان حرفه‌های مختلف این اقلیت قومی-مذهبی در راه ادای وظیفه میهنی آنها اختصاص یافته بود. با شروع دهه 1370 شمسی، این روزنامه نقشی چشمگیر در اطلاع‌رسانی و همکاری‌های روبه‌گسترش جمهوری اسلامی ایران و جمهوری جدیدالاستقلال ارمنستان داشته است. بخش انتشاراتی روزنامه «آلیک» به موازات نشر روزنامه، همواره به انتشار نشریات جنبی موقتی نیز پرداخته که ماهنامه، مجله دوهفتگی جوانان، ضمیمه‌های گوناگون ادبی، کودکان، پزشکی، ورزشی و تقویم از آن جمله است. از اواخر تابستان سال 1390 شمسی نیز چاپ ستون مقالات فارسی با محتوای سیاسی-اجتماعی یک تا دو بار در هفته در این نشریه آغاز شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.