|

روابط ایران و ارمنستان

یکی از اقوامی که از روزگار بسیار دور در جوار ایرانیان زندگی کرده‌اند و با آنان روابط بسیار نزدیکی داشته‌اند، ارمنیان‌ هستند. این دو قوم کهن‌سال بیش از دوهزارو 700 سال در کنار یکدیگر زیسته و با هم ارتباط داشته‌اند و بر زبان، فرهنگ و سنن یکدیگر تأثیر گذشته‌اند. به نوشته کتاب سبز وزارت امور خارجه درباره ارمنستان، هیچ قوم و ملتی به اندازه ارمنیان به ایرانیان نزدیک نیستند. اولین مأخذی که درباره روابط ایران و ارمنستان مشاهده شده سنگ‌نبشته بیستون است. قبل از آن هم، ارمنیان با مادها روابط نزدیکی داشتند و حتی در جنگ با آشوری‌ها و هجوم به شهر نینوا، به آنان کمک کردند. کسنوفون مطالبی پیرامون روابط حسنه تیگران یرواندونی پادشاه ارمنستان با کوروش بزرگ ارائه کرده است. در دربار هخامنشیان، ارمنیان از امتیازات جداگانه‌ای برخوردار بودند؛ آنها در ارتش ایران به‌عنوان فرمانده خدمت می‌کردند. حداقل 50 سال پیش از آنکه شاه‌عباس صفوی، ارمنیان را به داخل ایران کوچ دهد، بازرگانان ارمنی از طریق شیراز و بندرعباس با هند داد و ستد داشتند. محقق «هایک عجمیان» در آرامستان ارمنیان شیراز در باباکوهی، سنگ مزارهایی از ارمنیان با تاریخ ۱۵۵۰ میلادی یافته است. از مهم‌ترین دوره تاریخ ایران و ارمنستان، اوایل سده هفدهم بود. یعنی کوچ ارمنیان به داخل ایران و اقامت در محله جلفا (اصفهان)، محلی که اولین چاپخانه در خاورمیانه در آن تأسیس شد. این شهر همچنین از مراکز مهم تجارت داخلی و خارجی ایران شد. با در نظر گرفتن نقش سیاسی و اقتصادی ارمنیان از سوی پادشاهان صفوی، به آنها برخی امتیازات و حقوق داده شد. ناصرالدین‌شاه قاجار نقش ارمنیان در زندگی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور را مهم ارزیابی می‌کرد. شغل ارمنیان ساکن در روستاهای اطراف اصفهان، کشاورزی، دامداری و باغداری و شغل ارمنیان جلفا دادوستد و تجارت بود. سرزمین ارمنستان به منزله چهارراهی است که آسیا را به اروپا وصل می‌کند. از دیرباز بازرگانان ارمنی کالاهای کشورهای آسیایی را به اروپا صادر می‌کردند و مصنوعات و فراورده‌های کشورهای اروپایی را به کشورهای آسیایی می‌آوردند. بازرگانان ارمنی جلفای اصفهان برای سامان دادن به فعالیت‌های بازرگانی خود شرکت‌های بازرگانی تشکیل می‌دادند. شاه‌عباس برای صدور ابریشم ایران از بازرگانان ارمنی استفاده می‌کرد. ارمنیان جلفا در کار توسعه تجارت ابریشم نقش بسیار مهمی داشتند. از بازرگانان ارمنی می‌توان به شرکت تجارتی «شاهریمانیان» اشاره کرد که از نخستین سال‌های به‌وجودآمدن جلفای اصفهان، فعالیت خود را آغاز کرد. «زاکار شاهریمانیان» (فرزند بازرگان شاهریمانیان که با ونیز دادوستد داشت) در ۱۶۶۰ میلادی با چند نفر از بازرگانان ارمنی جلفا به مسکو رفت و جواهرات گرانبهایی به تزار الکسیس یکم روسیه هدیه داد و پس از گفت‌وگو اجازه گرفت بازرگانان ارمنی کالاهای خود را از طریق روسیه به اروپا صادر کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.