|

دور دنيا در‌80 روز

حافظ موسوی

دور دنیا بر بال زبان و خیال حافظ موسوی اجرای ساده و خلاقانه نمایش «دور دنیا در هشتاد روز» کار جلال تهرانی با بازی حمیدرضا بداغی و شاهین صادقیان در سالن کوچک «مکتب تهران»، به نظر من، نمایش ظرفیت‌های زبان و تخیل بود. داستان از یک تصادف، تصادفی معمول، تکراری، هرروزه و به‌ظاهر بی‌اهمیت شروع می‌شود. دو نفر به هم تنه می‌زنند و کیفی می‌یابند که معلوم نیست متعلق به چه کسی است و سرانجام معلوم می‌شود کیف حاوی یک بمب است و این دو - یک فیلسوف و یک شهروند معمولی - ناخواسته در برابر مسئولیتی سنگین قرار می‌گیرند و... . تنه‌زدن به هم، شکلی از رابطه در دنیای مدرن است. رابطه‌ای اجتناب‌ناپذیر و ناخوشایند. رابطه‌ای بی‌معنا؛ چون هنوز به زبان درنیامده است. رابطه‌ای که کیف ناگشوده‌ای از معنا را بین دو طرف رابطه قرار می‌دهد. این همان کیفی است که همچون استعاره‌ای درخشان همه اجزای این نمایش را به هم پیوند می‌دهد. فیلسوف در جست‌وجوی معنا، کیف را می‌گشاید و می‌کوشد از اشیای داخل آن رمزگشایی کند. معنایی که از دل ده‌ها بار مرور و با رعایت دقیق ضوابط پژوهش در آموزه‌های کلاسیک به دست می‌آید، چندان قابل‌اطمینان نیست و فیلسوف با تکرار مداوم «یحتمل» بر آن صحه می‌گذارد. بااین‌حال تنها معنای قطعی در این میان همان «بمب» است که سراپای وجود شهروند معمولی این نمایش را می‌لرزاند. تقابل فیلسوف و شهروند عادی این نمایش، تمثیلی از تقابل زبان با زبان است. زبانی که از یک سو عامل رابطه است و از سوی دیگر بیانگر ناکامی رابطه. از این دو روی سکه، کدام‌یک برحق است؟ دکارت یا ویتگنشتاین؟ و کدام‌یک از این دو رویکرد، رهایی‌بخش است؟ ژرفای ذهن، آن‌گونه که فیلسوف می‌اندیشد؟ یا زمین سخت «عین» آن‌گونه که شهروند عادی این نمایش؟ هیچ‌کدام. در دور دنیا در هشتاد روز تنها «تخیل» است که می‌تواند آن دو را، ذهن و عین و نهایتا آن دو پرسنا را، به هم پیوند دهد و بر بال خیال بنشاندشان و به امید خنثی‌کردن بمبی که زمان انفجارش لحظه به لحظه نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود، در آفاق این کره خاکی بچرخاند.

معنا‌باختگي حمیدرضا صدر یک مرد جاافتاده، یک جوان و یک کیف بی‌صاحب. جمله‌های تکراری، پرسش‌های تکراری، حرکات تکراری که به‌تدریج همراه با موسیقی بدل به حرکات موزونی می‌شود، ما را یاد روزمرگی‌های‌مان می‌اندازد. بازی‌های زبانی با تکرار و ترکیبات ظاهرا بی‌ربط و بدون رابطه علل و معلولی از زبان دونفری بیرون می‌آید که یکی‌ از آنها فیلسوف‌مآب به نظر می‌رسد و دیگری عامی. یکی نقش سوار را بازی می‌کند و یکی نقش بارکش را برعهده می‌گیرد. بازی‌های حمیدرضا بداغی و شاهین صادقیان با طنزی بسیار خونسردانه نمایشگر تقلایی برای یافتن مفهومی از هویت آدمی می‌شود که ما را ورای آن تکرارهای این نمایش ابزورد دونفره با درد معناباختگی‌ای که خوب می‌دانیم چگونه گریبان‌مان را چسبیده، روبه‌رو می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.