|

برای چهلمین روز رفتن کیارستمی

جهاني شد و رفت

مرتضی کاخی

50 سال از عمرمان را، تا مرگِ نابهنگامش، دوست بودیم و کنار هم. 20 روز پیش از مرگش، آخرین‌باری که با هم بودیم، گفت: «برای خودم گلی خریده‌ام». دلم سخت از این حرف او گرفت. زهرخندی به او زدم، ولی بر خود، با درد درونم لرزیدم. چون حرف مفت و خودشیرینی و دلبری‌های کمابیشِ دیگران در او نبود. همان ایام در مصاحبه‌ای که فیلم آن پخش شد، گفت می‌خواهم زندگی کنم و از نام و معروفیت خودم بگذرم. به قول شادروان اخوان‌ثالث که در شعری گفته بود: «زندگی را دوست میدارم، مرگ را دشمن»، او نیز چنین بود. جهانی شد و رفت، اما همان‌گونه که گفته بود، زندگی را می‌خواست که با آن بماند و جهانی‌بودن را نه. ستاره سهیل سینمای ایران بود و شد و خواهد بود. خارجیانی بانام‌ونشان، بعضا در مرگ او گفته‌اند: «سینمای کیارستمی خواهد ماند». سال‌ها پیش کوروساوای ژاپنی گفته بود: «با مرگ ساتیا چیت‌رای هندی چشم و چراغ سینمای آسیا خاموش شد و چهره ماندگار او در جهان خواهد ماند»، اما وقتی با فیلم‌های کیارستمی آشنا شد، دیگر چنین حرفی نزد بلکه پلیور خود را که هنگام کارهای سینمایی‌اش می‌پوشید، برای کیارستمی فرستاد. عباس در تیتراژ دو، سه‌تا از فیلم‌هایش نام مرا به کار برده بود و من که آن زمان دیپلمات وزارت خارجه بودم و ساکن لندن، این خبر را از کارمندی که از سفارت ایران در مسکو به لندن آمده بود، شنیدم. مجبور شدم بگویم: «من نبوده‌ام. تشابه اسمی بوده». ساعتی بعد از این مکالمه، کیارستمی به خانه من در لندن آمد و آن مأمور سفارت در مسکو، آنجا حاضر بود. کیارستمی را با نامی دیگر و به‌عنوان دوست قالی‌شناس و قالی‌فروش معرفی کردم. دقایقی گذشت و او از عباس پرسید: «قالی زیر پایتان ساخت کجاست؟» عباس با پایش قالی را چندثانیه‌ای لمس کرد و گفت: «کار خراسان است، اما نقش کاشان دارد. اصیل نیست». طرف محترمانه تعجب و تشکر کرد. (گرچه قالی تبریز بود) عباس بسیار باهوش و نوگرا بود. تازه‌جویی و تازه‌گویی با خلاقیت‌های سینمایی توأم و درهم در او و جانش تنیده شده بود. خیلی حیف شد که ناگهان رفت و تعجب دیگری در نام و نشان او ایجاد شد. یکی از روزهایی که در بیمارستان خوابیده بود، غروبِ غمگین آفتابی به دیدنش رفتم. وقت عیادت نبود. دربان بیمارستان اجازه ورود نمی‌داد. برای عباس به‌وسیله پرستارش پیغام دادم که به من اجازه نمی‌دهند بیایم بالا. پاسخ فرستاد: «مرتضی‌جان خوش‌تر است که مرا در این حال نبینی. بگذار برای چند روز دیگر که حالم خوب شود. آن‌وقت بیا».

و چند روز دیگر... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.