بررسی دلایل بیاعتمادی متقابل دانشگاه و صنعت
دانشگاه باید به نیازهای صنعتی کشور توجه کند
کامبیز پورطهماسبی. استاد دانشگاه تهران
موفقیت هر کشور در زمینه اقتصادی در گام اصلی آن، به تولید محصولات منحصربهفرد با کیفیت بالا وابسته است. این محصولات باید علاوه بر رفع نیازهای داخلی، از پتانسیل صادرات خوبی هم برخوردار باشند. برای نیل به این هدف، سرمایهگذار و نیز تولیدکننده باید با شناخت کامل از بازار و نیازهای جامعه، به تولید محصولی مبادرت ورزند که اهداف گفته شده را دربر داشته باشد. دراینمیان، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی با دارابودن امکانات بالقوه تحقیق و توسعه، باید بهعنوان بازویی به کمک این چرخه بیایند. تصور کنید اگر همه شرکتها و تولیدکنندگان بخواهند برای توسعه، بهروزسازی، بهبود کیفیت و رفع مشکلات تولید، واحد طرح و توسعه (R&D) راهاندازی کنند، این واحدها علاوه بر نیازمندی به پرسنل تحصیلکرده و محقق، به آزمایشگاههای مدرن و پیشرفته نیز احتیاج خواهند داشت. چنین موضوعی به افزایش هزینهها و درنهایت افزایش قیمت تمامشده محصول منجر خواهد شد. برونسپاری این بخش مهم شرکتهای تولیدی به دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی کشور، بدون شک ارزش افزوده مناسبی را برای آنها فراهم خواهد کرد و دانشگاهها نیز با بهرهمندی از این اعتبار و توجه، با اعتمادبهنفس بیشتری به سوقدهی تحقیقات به سمت کاربردیبودن آنها گام خواهند برداشت. اقتصاد دانشبنیان، علاوه بر تولید محصولات جدید یا شروع یک صنعت موفق جدید، به صنایع کمبازده یا ضررده امکان ارتقا و بهبود خط و برنامه تولید را نیز خواهد داد. بسیاری از تولیدکنندگان پس از عرضه محصولات خود متوجه میشوند مشتریان از محصول تولیدی رضایت کاملی ندارند. نتیجه این امر به کاهش فروش یا بازگشت محصول تولیدی به کارخانه منجر میشود. در مواردی که تولیدکننده به ایراد کار یا راههای رفع آن آگاه نباشد، تحقیقات میتواند راههای بهبود کیفیت را به تولیدکننده عرضه کند. مشخص است ارتباط نزدیک بین صنعت و دانشگاه، ضامن پایهریزی اصولی و نیز پیشبرد موفق واحدهای تولیدی خواهد بود. برای نیل به این هدف، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی در هر کشوری، علاوه بر انجام تحقیقات بنیادی، به انجام تحقیقات تقاضامحور نیز باید توجه و اهتمام ویژه داشته باشند تا بتوانند نیازهای جامعه و بنیادهای اقتصادی را برآورده کنند. در کنار این مهم، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی با دارابودن پتانسیلهای تحقیق در مرزهای دانش، میتوانند پایه مناسبی برای اختراع، نوآوری و ارائه فناوری تولید محصول خاص بنا نهند. بودجه لازم برای این امر باید از طریق بنیادهای ملی حمایت از تحقیق تأمین شود و نتایج آن در اختیار سرمایهگذاران و تولیدکنندگان ملی قرار گیرد. البته چنانچه این تحقیقات با حمایت صنایع یا سرمایهگذاران به انجام رسیده باشد، حقوق مادی بهرهمندی از این نتایج متعلق به سرمایهگذار خواهد بود و دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی اجازه واگذاری بخشی یا همه نتایج به دیگران را نخواهند داشت. حال با این شرح مختصر باید دید چرا در کشور ما میزان موفقیت این چرخه بسیار اندک است. مهمترین و اصلیترین مشکل در این باره را میتوان در اطمیناننداشتن صنعتگر، کارآفرین و سرمایهگذار به یافتههای دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی کشور دانست. بسیاری بر این عقیده هستند این یافتهها در حد آزمایشگاهی است و تا مرحله صنعتیشدن هنوز نیازمند طی آزمایشهای تکمیلی در مقیاس نیمهصنعتی است. حال برای این مرحله نیمهصنعتی چه کسی برآوردکننده هزینههای آن است؟ بدون شک دانشگاهها قادر به این امر نخواهند بود. تولیدکننده یا سرمایهگذار نیز از این امر پرهیز میکند و بنابراین بسیاری از نوآوریها در همین مرحله متوقف میشود. در دورههای جدید ایجاد پارکهای علم و فناوری و نیز تقویت شرکتهای دانشبنیان تا حدودی توانسته به این مهم بپردازد، اما باید تأکید کرد راهحل نهایی منوط به ایجاد یک متولی مناسب برای اتصال میانی دانشگاه و صنعت است. این متولی باید از طرحهای تحقیقاتی نیمهصنعتی دانشگاهها حمایت کند تا با اجرا و بهنتیجهرسیدن آنها، کمکم سرمایهگذار و تولیدکننده به این دانش ایجادشده در دانشگاهها اعتماد و خود حاضر به سرمایهگذاری در مقیاس نیمهصنعتی شوند. در کشور ما، اعتمادنکردن صنعت به دانشگاه نهفقط در بُعد تولید محصول، بلکه حتی در رفع اشکالات تولید هم بسیار رایج است. حال آنکه همانگونه که پیشتر اعلام شد، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی بهترین محل تحقیق و توسعه (R&D) برای تولیدکنندگان هستند. این محققان و امکانات آزمایشگاهی آنها، بهترین فضا برای بررسی و رفع اشکالات تولید خواهند بود و بدون تردید، هرگونه هزینه در این بخش یک گام روبهجلو برای تقویت مرکزی است که راهگشای بهتری برای تحقیقات و مشکلات بعدی همان صنعت یا دیگر صنایع کشور خواهد بود. بخشی از این بیاعتمادی در اطمیناننداشتن صنعتگر از انحصاریبودن نتایج تحقیق و توسعه ریشه دارد که دانشگاهها موظف هستند در انتشار نتایج خود به این دغدغه توجه و اهتمام ویژه داشته باشند تا بخش خصوصی از سرمایهگذاری و سودآوری آن اطمینان خاطر داشته باشد. از سوی دیگر، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی کشور هم باید با تغییر نگرش در انجام تحقیقات و استفاده از همه ظرفیتهای خود، به تحقیقات کاربردی به همان اندازه تحقیقات بنیادین بپردازند تا با ارائه این نتایج و نیز عرضه محصولات دانشبنیان، تحولی جدی در صنعت کشور و بهتبع آن اقتصاد کشور را به وجود آورند. اگر میخواهیم اقتصادی پویا و موفق داشته باشیم، باید آن را بر پایه دانش (چه بومی و چه غیربومی) بنا نهیم. اگر این اقتصاد بر دانش بومی بنیان نهاده شود، تضمینکننده آینده کشور خواهد بود. برای نیل به این مهم، باید نزدیکی بیشتر دانشگاهیان با صنعتگران و تولیدکنندگان فراهم شود و این خود رمز موفقیت اقتصاد دانشبنیان خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.