|

در ستايش «معمار»

تجليل دولتمردان و هنرمندان از سيد‌محمد بهشتي

شرق: سیدمحمد بهشتی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، عضو شورای‌عالی میراث فرهنگی و گردشگری و رئیس کمیته ملی ایکوم ایران، در مراسم بزرگداشتش که چندي پيش از سوی کانون معماران و شهرسازان و كانون معماران معاصر و سازمان اسناد و کتابخانه ملی برگزار شده بود، با تقدیر از دست‌اندرکاران این حرکت و شرکت‌کنندگان در این بزرگداشت، گفت: با 37 سال تجربه حضور در عرصه‌های مختلف مدیریتی روی یک نکته تأکید می‌کنم در همه این 37 سال من لذت بردم و از کارهایی که کردم کیف کردم، اصلا سخت نبود و به من بد نگذشت. بهشتی افزود: البته همه آنچه برای همه مدیران اتفاق می‌افتد، برای من هم افتاد و من لذت و بهره بردم؛ چه سال‌هایی که در صداوسیما بودم، چه سال‌هایی که در سینما، چه سال‌هایی که در شهرداری و چه سال‌هایی که در میراث بودم و چه سال‌هایی که در میراث نبودم و چه الانی که دوباره به سازمان برگشتم، لذت بردم؛ لذت مثل کسی که تشنه است و یک جرعه آب را برای رفع تشنگی نمی‌خورد، بلکه گوارایی آب را می‌چشد و لذت می‌برد. کسی که تشنه است از آب لذت می‌برد، از این باب هیچ منتی بر سر کسی ندارم، چراکه خودم لذت بردم. سیدمحمد بهشتی اظهار کرد: سپاسگزارم از کسانی که این فرصت را در اختیارم قرار دادند برای لذت‌بردن، در حقیقت در 37 سال برای اینکه من لذت ببرم به كساني سخت گذشت و تحمل کردند، بر کسانی که به من نزدیک‌تر بودند بیشتر سخت گذشت. کسانی که دورتر بودند، کمتر سختی کشیدند از همه آنها طلب بخشودگی می‌کنم. نزدیک‌ترین کسان به من خانواده‌ام بودند که به آنها خیلی سخت گذشت. من در طول این 37 سال هیچ موقع مرخصی نرفتم، سه روز مرخصی رفتم آن هم با آقای انوار دعوایمان شد و من قهر کردم و بعد، سه روز مرخصی رفتم. آن موقع جوان‌تر بودم و انرژی بیشتری داشتم تعطیلی نمی‌دانستم یعنی چه در این شرایط به خانواده آدم چقدر سخت می‌گذرد. فرصتی نداشتم برای فرزندانم پدری و برای همسرم شوهری کنم. نمی‌دانم آنها به‌خاطر این تلخی‌ای که بر آنها گذشت، من را چگونه مي‌بخشند. این از بزرگواری خودشان سرچشمه می‌گیرد. در ادامه حاضران از بهشتي و كارهاي او گفتند. پی‌ریزِ هنر هفتم سیدمحمود دعایی: سال‌های سال است که ما مهندس بهشتی را به خوش‌فکری و خوش‌عملی می‌شناسیم. نام ایشان یادآور شهید بهشتی هم هست. محمد بهشتی را همه به‌عنوان یک فرزند فرهیخته انقلاب می‌شناسیم. امروز کانون معماران معاصر و سازمان اسناد، حرکتی مشترک را انجام دادند و آن هم بزرگداشت معمار بنای فرهنگی کشور به معنای وسیع است. مهندس بهشتی را علاوه بر معماربودن، به معنای واقعی به‌عنوان معمار بنای فرهنگی می‌شناسیم. معماربودن و معماری‌کردن به معنای عام و فراگیر کار کمی نیست. توانمندی و ظرفیت وجودی مهندس بهشتی را از آغاز انقلاب در هر جا تصدی داشته است، به‌عنوان شاخص‌ترین چهره خلاق فرهنگی یافته‌ایم. ارتقای چنین نقشی در حوزه سینما با حمله و نقادی‌هایی همراه بوده است، سیدمحمد بهشتی پابه‌پای فخرالدین انوار، تا آخرین حد امکان بردباری و جان‌سختی کردند و در برابر آنچه تلخ‌وشیرین زمان بود تجربه‌اندوزی کردند و بدون ادعا از کار کناره گرفتند و کار را به دیگری سپردند. کارنامه سیدمحمد بهشتی را می‌توان نقادانه نقد کرد اما نقش او را در پی‌ریزی هنر هفتم در سال‌های پس از انقلاب که گسیختگی و بی‌دروپیکری از درودیوار می‌ریخت، نمی‌توان نادیده گرفت. در سال‌های پس از پیروزی انقلاب که نه هویت سینما و نه موسیقی مشخص بود، شجاعت می‌خواست یکی دل به دریا بزند و باشهامت و با سرمایه اندیشه، پا به عرصه سینما بگذارد. سیدمحمد بهشتی مبتکر فیلم فجر و مدال سینمای فارابی را بر سینه دارد و هر نقدی که بر وی وارد باشد، از نقش او نمی‌کاهد. جشنواره فیلم فجر یک گام اساسی بود که بهشتی برداشت. سینمای یک‌سال ایران در رهگذر فیلم فجر در معرض دید قرار می‌گرفت. بهشتی در حرکتی مبتکرانه با طرح فیلم فجر و راه‌اندازی بنیاد سینمایی فارابی و با مهندس انوار در راه‌اندازی تشکل خانه سینما نقش‌آفرین بود. نام بهشتی در بنیان‌گذاران سینمای ایران پس از انقلاب چه بخواهیم و چه نخواهیم، ثبت شده است. مردی که فهمید و می‌فهمد عباس آخوندی: به پاس زحمات مردی اندیشمند، در انجمن معماران حضور پیدا کردم تا از شخصیت دکتر بهشتی به سهم خود تقدیر کنم. مهندس بهشتی ایران را می‌فهمند و ما شخصیت‌هایی که ایران را بفهمند، زیاد نداریم. متأسفانه این ویژگی در شخصیت مهندس بهشتی بیش از هر چیز برجسته‌تر است. منظور من از شخصیتی که ایران را می‌فهمد، چیست؟ ما در عصر جهانی‌شدن و انقلاب اطلاعات و ارتباطات زندگی می‌کنیم؛ روزگاری که فشردگی زمان‌ومکان ویژگی برجسته آن است، اما سؤالی که فراروی همه ماست، این است اگر ما در عصر فشردگی زمان زندگی کنیم، آیا به معنی این است که زمان‌ومکان کارایی خود را در زندگی ما از دست داده‌اند؟ آیا در روزگار جهانی‌شدن هنوز ما می‌توانیم علقه به زمان‌ومکان داشته باشیم؟ این سؤال بسیار بزرگی فراروی ماست و بسیاری از ما به این سؤال به صورت عمیق فكر نکردیم و به‌همین‌دلیل تحت‌تأثیر تحولات سریع روزگار از ارزش‌های مکانی و تاریخی ایران چشم‌پوشی کردیم. در روزگار جهانی‌شدن که زمان‌ومکان فشرده می‌شود،‌ به این فشردگی به‌گونه‌ای دیگر باید نگاه کرد و آن برجستگی زمان‌ومکان در ایران و تاریخ ایران است، همین مهم است، این در این روزگار یعنی چه؟ این مفهوم ایرانی‌بودن در معماری، شهرسازی و موسیقی و از همه مهم‌تر، در زندگی روزمره ما چه تجلی‌ای دارد. چگونه می‌خواهیم با کیفیت تفکر، نگاه به زندگی و بازخوانی موقعیت ایران در جهان رابطه برقرار و چگونه می‌خواهیم خودمان را در این دنیا تعریف کنیم؟ می‌گویند شهرهای ایرانی- اسلامی، مفهوم ایرانی، اما وقتی مفهوم ایرانی را به کار می‌بریم کمتر می‌اندیشیم. از حس تعلق چه تعریفي می‌کنیم، آنچه ایرانی را از غیرایرانی متمایز می‌کند چیست؟ فکر می‌کنم دکتر بهشتی در این روزگار پرتلاطم که سرعت، ویژگی ممتاز آن است، مفهوم اندیشه ایرانی، مفهوم اندیشه ایران شهری و تعلق به ایران، در مفهوم معنایی و معنای تاریخی، را هیچ‌وقت از دست نداد و تلاش کرد مفهوم ایران را در روزگار جدید بازخوانی کند؛ چه وقتی در فارابی بود و چه وقتی در حوزه میراث فرهنگی، یا یک معمار می‌خواست نقش‌آفرینی کند. افتخار می‌کنم در مراسم تجلیل مردی که ایران را فهمید و می‌فهمد و حاضر نشد از تعلق به ایران چشم‌پوشی کند، حضور یافتم. امیدوارم همه ما بتوانیم به مفهوم ایرانی و ایرانی‌بودن یک‌بار بیندیشیم. او اهل این سرزمین است احمد مسجدجامعی: آقای بهشتی به نوعی می‌توان گفت اهل این سرزمین است. راجع به اهل‌بودن تأمل کنید، رازورمز زندگی در سرزمینی را که پر از تهدیدها و فرصت‌هاست، بشناسید. اهل سرزمین‌بودن و اهلیت معنایی پیچیده دارد. مهندس بهشتی این را در زمانی که در میراث فرهنگی بودند، در بخش میراث مادی و معنوی لمس کردند. نکته دیگر آن مهربانی در ذات فرهنگ ایرانی است که در فرهنگ‌های دیگر نیست، مهربانی مبنای شکل‌گیری رفتار مدنی است و آن چیزی است که فرهنگ ما را از دیگر فرهنگ‌ها متمایز می‌کند؛ آنچه به‌عنوان یک تهدید است که تمدن‌هایی که ریشه در یونان و سامی دارند، از آن فاصله گرفته‌اند. این مهربانی در ادبیات، شعر و معماری ما تجلی پیدا کرده است. معماری ما همراه با طبیعت است و با آب و درخت نسبت دارد. ما در گفت‌وگویی متقابل می‌خواهیم به ظرفیت‌های یکدیگر بپردازیم و این نگاهی است که آقای بهشتی دارد. نظریه‌پردازی در حوزه فرهنگی در هر دوره شرایط متفاوتی دارد. ما در این شرایط نظریه‌ای به‌روز می‌خواهیم که نگاهی به گذشته داشته باشد و نیازهای انسان ایرانی امروز را برآورده کند. کار معماری در ابتدا اندیشه است، حرکت‌های بزرگ منهای اندیشه می‌شود. آقای بهشتی در روزآمدن‌کردن سنت فرهنگی ایران نقش داشته است. باید به این مهم در همه ساحت‌های فرهنگ توجه شود. بزرگ بود و با اهالی امروز و همه افق‌های باز نسبت داشت و لحن آب و زمین را خوب می‌فهمید. شیفته فرهنگ و سنت ایرانی علیرضا سمیع‌آذر: جامعه هنری ایران، اهل فرهنگ، معماری و باستان‌شناسی از مهندس بهشتی با نکویی یاد می‌کنند. افراد محترم و شاخصی مسئولیت در کشور داشته‌اند که پس از مسئولیت هم از آنها به‌نکویی یاد می‌شود، اما در حوزه فرهنگ کمترکسی است که حسرت آمدن آن برای کسی باشد، اما آقای بهشتی این‌گونه است و چهره خوب و زیبنده نظام در عرصه فرهنگ است. عادت دیرینه ما این است پس از مرگ شخصی از خدمات و کرامات وی صحبت می‌کنيم درحالی‌که برای مهندسی بهشتی این کار را زود می‌کنیم. آنچه مهندس بهشتی در آینده برای تعالی فرهنگ و معماری انجام می‌دهند، بیشتر است. نیمی از فعالیت ایشان مانده است. از کانون معماری تقدیر می‌کنم اگرچه این کار را زود انجام داده‌اند. ایشان شرایط روز را خوب می‌فهمند چیزی ما که با کندذهنی، آن را نادیده می‌گیریم، ایشان در هر زمان شرایط را می‌فهمیدند و آن را به دیگران منتقل می‌کردند. الان می‌توانیم دوران مدیریت ایشان را در تلویزیون، میراث فرهنگی و بنیاد فارابی نقد کنیم، مهندس بهشتی شیفته فرهنگ و سنت ایرانی است. ایشان شیفته شکوه کلاسیک است؛ حتی وقتی درباره فرهنگ‌های دیگر صحبت می‌کنند. مردِ‌ فرهنگ مهندس مهدی حجت: مهندس بهشتی مرد فرهنگ است، در هر پستی که بودند با اینکه این پست‌ها با یکدیگر فاصله داشتند، همواره موفق بودند. ما بیش از 40 سال است با یکدیگر حرکت می‌کنیم. مهندس بهشتی در همه کارهایی که بوده‌اند چه در سینما، میراث فرهنگی و دانشگاه، می‌گویند ما مردم این سرزمین در طول این مکان‌وزمان زیسته و یک منش داریم، ایرانی‌بودن فهم زیستن در این سرزمین از ابتدا تا به امروز است. اگر الان هر کدام از اذهان ما خاطرات خود را از دست دهد، آیا برای فردا می‌توانیم کاری کنیم، یک ملت هم باید این گونه باشد. او کیست آن کسی که در طول این زمان‌ومکان زیسته است، آنچه امروز با آن مواجه هستیم، درگیرشدن با هجمه‌ای است که آن کیفیت ‌بودن ما (منش ایرانی‌بودن) را از ما می‌گیرد، این در همه عرصه‌ها هست. دلایل مختلفی داریم، باید جوانان را تشویق کنیم که این منش و فرمول ما در طول تاریخ چه بوده است. امروز ما در صنعت، معماری و همه مظاهر دچار مشکل هستیم و راهمان گم شده است. ما امکان راه‌گرفتن از دیگران را هم نداریم. ما با همه وجود ایرانی هستیم همه آنچه در این سرزمین در طول زمان حرکت کرده است، کیفیت وجودی من را تعیین می‌کند، همه اینها در همه حوزه‌ها مؤثر است. در معماری، ما در دو بخش با این بحث مواجه هستیم، معماری باید خواست‌های انسان را با آنچه در طبیعت است، در نظر بگیرد، خواست‌های او را جواب دهد. ما در دو وجه گرفتار ایرانی‌بودن هستیم؛ یکی استفاده از امکانات طبیعی برای برطرف‌کردن خواست انسان‌هاست، بسیاری از سرگشتگی‌های ما این است که نمی‌دانیم چه می‌سازیم و یکی هم به دلیل پاسخ‌گویی به خواست‌های انسانی است. انسان موجود خلق‌الساعه نیست اول موجودی با یک گذشته است. پاسخ‌گفتن به خواست ما و نیازهای هر آدمی، نیازمند شناخت عمق خواسته‌های او است و معماری باید به آن پاسخ دهد. معماری امروز ما متناسب با خواست‌های نیازهای امروزی ما نیست، هر دو بال این پرنده دچار مشکل است باید به هر روی این وجه توجه کنید. اگر کسی خود را به فرهنگ ایرانی آغشته کرد نیازمند این است که بفهمد آنجایی که هست، کجاست. ژرف‌نگری ویژه مسعود سلطانی‌فر: تجلیل و تکریم از فعالان و تأثیرگذاران حوزه فرهنگ و هنر در زمان حیات چه ارزشی دارد، در سال‌های گذشته به دلیل حوادثی که اتفاق افتاده بود نسبت به آنها موضع‌گیری شد و به دلیل فضای سیاسی نمی‌شد از کسی تجلیل کرد. آقای بهشتی با توجه به روندی که در طول 37 گذشته در عرصه فعالیت‌های فرهنگی و هنری طی کرده و آزمون خود را پس داده است، دیگر جایی برای تغییر در تفکر و باور این عزیز وجود ندارد. ما سه سال است که در میراث از نزدیک همکار این عزیز هستیم و از نظرات و تجربیات ایشان استفاده می‌کنیم. کسانی که مدیر و متولی مجموعه‌ای هستند، باید چند ویژگی داشته باشند که من با توجه به مطالعاتی که داشته‌ام، می‌گویم چند شاخص مهم برای یک مدیر و متولی باید وجود داشته باشد؛ شاخص اول شخصیت آن مدیر است، یعنی مدیر باید شخصیت سازماندهی همه نیروها و کسانی که در مجموعه هستند را داشته باشد. شاخص دوم جاذبه است، یعنی بتواند فضای تشویق را در مجموعه خود ایجاد کند و روحیه کار جمعی را تسری بدهد. شاخص سوم تعهد است که این تعهد را باید در راستای اهداف سازمان داشته باشد. چهارم شاخص توان برقراری ارتباط با بخش‌های ذی‌نفوذ و تأثیرگذار است و شاخص پنجم لیاقت این فرد به دلیل داشتن دانش آن کار و شجاعت و شهامتی است که در امر مدیریت و ساماندهی دارد. متأسفانه در دولت گذشته این شخصیت دچار انزوا و عزلت شده بود و به قول خودشان، 18 ماه از کار اخراج شده بود. گذشته بر هیچ‌کس پوشیده نیست، ما در طول این مدت از آقای بهشتی به‌عنوان یک کانون امن و نقطه مطمئن برای رسیدن به اهداف سازمانی کمک گرفتیم. آقای بهشتی ژرف‌نگری ویژه‌ای در امور مختلف دارند و ما همواره از تحلیل‌ها و ریزبینی‌های ایشان در جلساتمان استفاده می‌کنیم. سرمایه ملت سیدرضا صالحی‌امیری: ما برای سیدمحمد بهشتی جمع شدیم؛ برای تجلیل از معرفت اخلاق و همنوایی. بیش از 30‌ میلیون کتاب و بیش از 35‌ هزار نسخه خطی و چند ‌میلیون عکس از تاریخ و فرهنگ این کشور در زیر مخازن سقف کتابخانه ملی وجود دارد که همه یک پیام دارد و آن اینکه از فرهنگ و فرهیختگان فرهنگی باید تجلیل کنیم. این فضا نماد یک ملت است. ما از آقای بهشتی تجلیل نمی‌کنیم به نسل جدید می‌گوییم اگر شما مسیر بهشتی را بپیمایید که مسیر همنوایی اخلاق و فضیلت است، رستگار می‌شوید. اگر امروز ریشه‌های درخت انقلاب سبز است و مردم از برگ‌های آن بهره‌مندند به ریشه‌های سترگ آن است، هر کدام از چهره‌های حاضر در این سالن یک بهشتی و حاملان فرهنگ ایران هستند. همه جمع شده‌اند که بگویند راه فضیلت، راهي بی‌پایان است و این شخصیت‌ها به جوانان این پیام را می‌دهند که شما هم می‌توانید پرچم‌دار فضیلت باشید، ولی به شرطی که در دنیای پرنفاق و تاریک امروز صادق باشید، انسان‌های صادق در این فضای تاریک می‌درخشند. آشنایی من با سیدمحمد بهشتی از سال‌های پس از انقلاب و از سفر حج در سال 78 است. یک هفته در سفر ‌فهمیدم بهشتی سرمایه‌ای دیگر است. ما در کشور سرمایه‌های مختلف داریم، محمد بهشتی سرمایه فرهنگی و اجتماعی ملت است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.