نویسنده در پاگرد
و باران بارید چندی پیش آثار خاطرهسازی از ادبیات داستانی ما که هر کدام به دلایلی مدتها نایاب یا کمیاب بودند، پس از سالها بازنشر شدهاند. جز «شرق بنفشه»، «آبی ماورایبحار» و «ماه نیمروز» از مندنیپور و «تهران شهر بیآسمان» چهلتن سه کتاب دیگر نیز اخیرا درآمد: «آه استانبول» رضا فرخفال و «از میان شیشه از میان مه» علی خدایی و رمان «سوءقصد به ذات همایونی» رضا جولایی. «از میان شیشه از میان مه» شامل دوازده داستان کوتاه، بار نخست در سال هفتاد منتشر شد. «گفتم: این تو چی مینویسند؟ گفت: قصه این و آن را. یک روز هم قصه من و تو را مینویسند.» آن روز یکی از روزهای سال هفتاد بود. علی خدایی قصه آدمهایی را نوشته بود، که در هجومِ خاطرات و گذشته و حال درماندهاند. تمام داستانها بهطرزی عامدانه فضایی نوستالژیک دارند و فضایی مهآلود. جمله «همه جا را مه گرفته است» مدام در داستانها تکرار میشود و نیز باران. «و باران بارید... آنموقع توی انزلی، وقتی که باران میبارید، پاها توی گل فرو میرفت... رفتم تهران که باران نمیبارید. همهجا خشک بود.» در بیشتر داستانها باران میبارد و فضاسازی کار نیز با تکیه بر همین عناصر باران، صندلی لهستانی، کافهها و سینماهای قدیمی انجام شده. زندگی در این داستانها، خودْ قصه است. همانطور که در داستان «نمکی» آمده است: «زنگ خورد و بعدازظهریها سر کلاس آمدند و نشستند. گفتم: ساکت باشید. رونویسی کنید. نه؛ اصلا یکی بیاید و قصه بگوید.» یا آنطور که در داستان «برای خداحافظی» مادربزرگ میگوید در روزنامه روزی هم قصه من و تو را مينويسند. جهان شاعرانه و خلسهوار داستانها، البته با گذر زمان، نیستی و مرگ نیز پیوند میخورد و اینهمه در نظر نویسنده یعنی زندگی، که آنهم قصه است.
ناپیدای تاریخ «تاریخ سقز است سق میزنند اساتید عینکی.» این چند سطر شعر از نصرت رحمانی بر پیشانی رمان «سوءقصد به ذات همایونی» رضا جولایی آمده است. رمانی که از ساعت 5/2 بعدازظهر 9 اسفند 1286 شمسی آغاز میشود که مسیو مرنار ساعت مطلایش را از جیب جلیقه بیرون کشید و به آن نگاه کرد. هنوز هفتدقیقه فرصت داشت. «اوایل از بینظمی این ملت حرص خورده بود... نه وقت برایشان مهم بود، نه حرفشان و نه تعارفهاشان.» رمان اخیر مانند غالب آثار جولایی رمانی تاریخی است به این معنا که بر بستر واقعهای خاص از تاریخ، البته از منظر و زاویهدیدی تازه روایت میشود. رمان با ترور محمدعلیشاه آغاز میشود و در ادامه در هر فصل با شخصیتی مرتبط به واقعه ترور شاه قاجار آشنا میشویم. رمان در فصل آخر به واقعه ترور نافرجام شاه برمیگردد و نوعی «دور» میسازد از روایت تاریخی. درعینحال رمان پُر است از آدمهای ناپیدای تاریخی، آدمهای عادی که از تاریخ بیرون ماندهاند و اینک درست از سر جای خود، از ادبیات سر در آوردهاند. رمان «سوءقصد به ذات همایونی» با روایت تکهای از تاریخ ما و شخصیتهای متعدد و لحنهای مختلف از همان سال که برای بار نخست چاپ شد تا امروز از رمانهای قابلتأمل تاریخی ادبیات ما است و بازنشر آن در ایامی که نوشتن از تاریخ در قالب ادبیات، بیشتر به بازنمایی تاریخ و ساختن حالِ کشدار تاریخی بدل شده، ضرورت بیشتر مییابد. از میان شیشه از میان مه/ علی خدایی/ نشر چشمه سوءقصد به ذات همایونی/ رضا جولایی/نشر چشمه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.