آتش در جانهای بازمانده
افرا صفا
درگذشت نابهنگام عباس کیارستمی تنها جامعه هنرمندان را به سوگ ننشاند. مرگ او تمام افرادی را که با فیلمهایش زندگی کرده بودند در ماتم فرو برد و حتی افرادی را که علاقهمند به آثار هنری او نبودند شوکه کرد، چراکه شاهدی بود دردناک بر آنچه در دنیای پزشکی کشورمان میگذرد. در هفتههایی که از درگذشت کیارستمی میگذرد، بسیار از او گفتند. فیلمها از دل بایگانیها بیرون کشیده شد و مصاحبههایی رو شد که پیش از این هیچکس از وجودشان خبر نداشت. همه گفتند از بزرگی کیارستمی و ویژهبودن هنر او، فروتنیاش و عشقش به زندگی و... . دراینمیان بسیاری نیز گفتند و شنیدیم که چرا پیش از این، در زمان زندهبودن هنرمند، چنین قدردانیای از وی نکردید. چرا اکنون به یادش افتادهاید؟ آیین خاکسپاری هنرمند بزرگ که از کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در خیابان حجاب آغاز شد، شاهد حضور جمعیتی واقعا خودجوش بود. مردان و زنان از همه سنی در گرمای جانفرسای تیرماه برای بدرقه پیکر کیارستمی آمدند و در آرامش و با شکیبایی ساعتها زیر آفتاب منتظر ماندند تا یاد کسی که افتخار کشورشان بود را گرامی بدارند. باز هم عدهای پرسیدند که چرا پیش از مرگش قدرش را ندانستید؟ حس این افراد قابلدرک است، اما «مردهپرستی» و «بزرگداشت فرد مرده» دو مفهوم جدا هستند که باید مشخص شوند. باید توجه داشت که در کشور ما جناحهای سیاسی به مقدار زیادی خود را با میزان باز یا بستهبودن فضای فرهنگی تعریف میکنند. در چنین شرایطی تجلیل و بزرگداشت بزرگان که آبروی کشور هستند از دست مردم خارج است. بزرگداشتهای مردمی خلاصه میشود به استقبال از هنرمندی چون کیارستمی در کارگاههای فیلمسازیاش و نمایشگاههایی که برگزار میکرد. نباید فراموش کرد که کیارستمی زمانی که نخل طلای کن را برای «طعم گیلاس» گرفت، هنگامی که به تهران بازگشت با چه نوع استقبالی در کشور خود روبهرو شد. ما راه بسیاری آمدهایم. اکنون با آرامش در فرودگاه به استقبال اصغر فرهادی و همراهانش میرویم که از کن بازمیگردند، اما این مردم همان مردم هستند و تنها زمانه است که اجازه بزرگداشت هنرمند زنده را به مردمش میدهد یا نميدهد. البته تمام مشکلات را هم نمیتوان بر گردن بیداد زمانه انداخت. فرهنگی در میان ما رواج دارد که آنچه را که نمیفهمیم یا نمیپسندیم شایسته نکوهش میدانیم. ممکن است افرادی به آثار کیارستمی علاقه نداشته باشند یا نقدهایی بر آن داشته باشند که این نقدها باید شنیده شوند، اما حقیقت هنرمندی کیارستمی را نمیتوان زیر سؤال برد یا به دلیل نفهمیدن یا نپسندیدن آثارش، نمیتوان به او برچسب فیلمساز جشنوارهای زد. افرادی که از بزرگداشتها بهعنوان مردهپرستی یاد میکنند از موضوعی دلچرکین هستند و آن، سوءاستفاده از مردگان و سوءاستفاده از جانسوختگی بازماندگان است. کارهای ما بیشتر روی مردگان میچرخد تا زندگان. مردم این سرزمین خستهاند از اینکه در بسیاری از مواقع زندگان به خاطر مردگان نادیده گرفته شدهاند، اما آیا بزرگداشت هنرمند بزرگی چون کیارستمی که مردم برای زندهنگهداشتن یادش سرتاسر خیابان حجاب را پر کردند، با «مردهپرستی» یکسان است؟ مرگ قطعیترین حقیقت زندگی است که انسانها در باورکردنش بیشترین مشکل را دارند. زمانی که مرگ غیرطبیعی یا مانند مورد کیارستمی با غفلت پزشکی رخ میدهد، جان بازمانده بیش از پیش آتش میگیرد. کیارستمی با تمام قدرناشناسیها و نادیدهگرفتهشدنها، سرمایه ملی ایران و بیش از آن فرزند خانه همه ایرانیانی بود که حتی یکی از فیلمهایش را دیده بودند، او را میشناختند و حتی اگر آثارش را دوست نداشتند از دستاوردهایش برای ایران خشنود بودند. مرگش جان تمام این افراد را سوزاند؛ کسانی که در تمام این سالها دستشان از قدرشناسیای که میتوانست در حد خرید یک بلیت سینما باشد کوتاه بود. وقتی نازنینی از دست میرود و نفس در سینه دیگران تنگ میشود، بازماندگان دور هم جمع میشوند. آیین خاکسپاری و بزرگداشت تنها بهانهای است برای گردهمآمدن. مردم گرد هم میآیند، نه برای فرد مرده، بلکه برای افراد زنده. کیارستمی رفت به هیچستان. تنها یادش ماند و آثارش. مردم بسیاری اما ماندند، ماتمزده و جانسوخته. افرادی که آن روز به یاد عباس کیارستمی جمع شدند، به خاطر خودشان آمدند تا در کنار افراد دیگری باشند که حالشان به اندازه آنها بد است که به همان اندازه از مرگ هنرمند بزرگ دلشکستهاند. آمدند چون هنوز زندهاند، اما جانشان از این مرگ به لب رسیده و تاب درخانهنشستن و سردرگریبانگرفتن ندارند. نمیتوان این را مردهپرستی نامید. و حرف آخر. باید شکیبا بود تا مرگ کیارستمی بهعنوان یک پرونده پزشکی به سرانجام برسد، با وجود این، این فاجعه، صدای بلند مصیبتی است که اگر هر کسی در این روزها پایش به بیمارستان باز شود با آن روبهروست. در سیستم بیمارستانی ایران امروز، حقوق بیمار مشخص نیست. شمار زیادی از پزشکان و پرستاران ما بیمسئولیت شدهاند و بیمارستانهای ما دیگر مکانهایی امن برای درمان نیستند. ما پزشک را فرستادهای از آسمان و انتقاد و اعتراض به خطاهای آنها را گناه میدانیم. ما مدتهاست که ارزش پزشکان را از ارزش جان انسانها بالاتر میبینیم. کاش تراژدی مرگ قصهگوی زندگی، آغاز ارجدهی به زندگی باشد و نقطه آغازی شود برای یک تغییر در نظام پزشکی کشورمان که سخت بیمار است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.