|

در پنج مجلس

«تاریخ سیاهه انتخاب‌هاست؛ و آن‌كو به عمرِ خویش انتخابی نكرد، گو از آغاز در جهان نبود.» «فراموشی» (نشر نیلا) آخرین اثر نمایشی حمید امجد پیش از انتشار «سه خواهر و دیگران» (نشر نیلا) است. این نمایشنامه‌نویس صاحب سبك، در هر دو نمایشنامه‌ اخیرش از تكنیك تركیب بهره گرفته. «فراموشی» تركیبی از فرهنگ عامه، روایی، شعر و تاریخ به‌دست می‌دهد و با فرهنگ و تاریخ دیرینه چین مرتبط است. در این اثر حكمت و فلسفه و شعرِ شرق دور، درهم‌تنیده و بجا آورده شده و این امر نشانگر تسلط نویسنده به تاریخ و فرهنگ چین و تحقیق و مطالعه بسیار او است بر آنچه بناست پس‌زمینه اثرش را بسازد. در «سه خواهر و دیگران» نیز پای سه متن نمایشی به میان می‌آید و در تركیب با تكه‌ای از تاریخ ما،‌ به سنتزی درخور می‌رسد. از دیگر ویژگی‌های هر دو متن می‌توان به استفاده از سنت نمایش ایرانی اشاره كرد، سیاه‌بازی و امكان‌پذیری‌های سیاه. «فراموشی» با نقش‌بستن سایه فو سای بر پرده آغاز می‌شود: «بر پرده‌ی سایه، تک‌سواری پیش می‌تازد؛ با آوای هول‌آورِ گام‌های اسب... او فو سای است، که سواره از میان پرهیبِ ماه و راه و کوه و دشت می‌گذرد، و پرنده و درنده از سرِ راهش می‌گریزند.» دو نمایشنامه اخیر به‌خاطر تجربه‌های تازه، استفاده از ظرفیت‌های زبان و همان تكنیك تركیب كه دیگر می‌توان آن را به‌عنوان سبكِ امجد بازشناخت، از آثار درخور ادبیات نمایشی ما خواهند بود. اما نام حمید امجد خاصه زمانی كه با «صحنه» پیوند بخورد، یادآور خاطره «نیلوفر آبی» (نشر نیلا) است، نمایشی كه اجرای آن در هفدهمین جشنواره تئاتر فجر و بعدتر اجرای عمومی آن در سال هفتاد‌وهفت به یك اتفاق تئاتری بدل شد. بی‌تردید این اتفاق به‌خاطر خوش‌یمن‌‌بودنِ تاریخ اجرای این نمایش -دو رقم «هفت»- نبود، «نیلوفر آبی» تا هنوز هم از نمایشنامه‌های مهم معاصر ما است. این نمایش كه در پنج مجلس نوشته شده، دو شخصیت دارد: «فوئونگ» جوان كه در شبی برفی در راه مانده و امیدی برای زنده‌ماندن ندارد و «راهب» كه او را یافته، به معبد می‌برد. اما معبدرفتن فوئونگ به قصدِ نجات ماجراهایی را رقم می‌زند كه به قربانی‌شدنِ راهب می‌انجامد. حمید امجد جدا از نمایشنامه‌هایش داستان نیز نوشته است. «خیانت‌شده‌ها» نخستین مجموعه‌داستان او در سال هفتاد منتشر شد و چندی‌پیش نیز «عكس‌های دسته‌جمعی» از او در نشر نیلا درآمد و این هر دو شامل داستان‌هایی ناب بود كه پیشنهادهایی برای ادبیات معاصر ما داشت. «عكس‌های دسته‌جمعی» شش داستان دارد و از این میان شاید بتوان «عكس‌های دسته‌جمعی» را داستان كلیدی مجموعه خواند و «مردی که زنش را گم کرد» را بهترین داستان. داستان‌های امجد، روایت آدم‌هایی است که انگار داستانی ندارند و چندان از پسِ نقل داستان خودشان برنمی‌آیند و با این وجود دست از روایت برنمی‌دارند و به هر ضرب ‌‌و زور حكایت خود را به آخر می‌رسانند، اما نه آن‌چنان كه در غالب داستان‌های اخیر با آن مواجهیم: با بیانی سرراست و روان، چنان كه گویی داستانی منتظر بوده تا به قالب كتاب درآید. زبان آدم‌های امجد برعكس، زبانی تكه‌تكه‌شده است كه از ناتوانی آدم‌هایی از روایت پرده برمی‌دارد و همین امر سبك و نگاه تازه‌ای را به ادبیات ما می‌آورد. جز این پنج اثر كه نام‌شان اینجا آورده شد، امجد متن‌های دیگری از ترجمه و پژوهش نیز دارد و از آن جمله: «مدرسه» مامت، «مدرسه شبانه» پینتر و «تئاتر قرن سیزدهم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.