پدیده خبرنگاران روابطعمومیشده
معصومه اصغري
باید میان دو مقوله خبرنگار و مدیر روابطعمومی تفاوتی وجود داشته باشد؛ یعنی حتی اگر کسی خبرنگار بوده و حالا روابطعمومی ارگانی را مدیریت میکند، نوع کارش تغییر کرده، میکند یا خواهد کرد و دیگر خبرنگار نخواهد بود. مسئله از جایی آغاز میشود که خبرنگاران روابطعمومی صفرشده میخواهند هم خبرنگار باشند، هم روابطعمومی و ماجرا و مشکل اصلی از همین جا آغاز میشود. بنای نوشتن این سطور از جایی گذاشته شد که در چندین موضوع شهری با این مسئله مواجه شدم و از آنجایی که این پدیده یعنی خبرنگاران روابطعمومیشده سالهاست در عرصههای مختلف خبری دیده و تجربه شده است، دیگر امری عادی و خاص و به عبارتی تجربه شخصی تلقی نمیشود. بسیاری از همکاران خودمان معتقدند که پس از چند سال کار خبری باید مسئولیتی را در روابطعمومی یک مجموعه هرچند محدود و در حاشیه و آرام داشته باشند، اما درعینحال کسوت خبرنگاری را نمیبوسند و کنار نمیگذارند و اصرار دارند همراه با سنگی که از سازمان متبوعشان به سینه میزنند، خود را خبرنگار هم بدانند. حال باید این سؤال را مطرح کرد که آیا میتوان هم خبرنگار بود و هم روابطعمومی؟ از دیدگاه نگارنده امکانپذیر نیست و معدود افرادی مشمول نمونههای نادر این مثال در تلفیق هر دو با هم میشوند و حتما مخاطبان همصنف این مطلب میتوانند حداقل یک یا دو مورد را در ذهن مجسم و دلایل آن را هم ارزیابی کوتاهی کنند. خبرنگارانی که در حوزههای مختلف خبری فعال هستند، عموما به کار حرفهای و مستقل خود در ظاهر و عمل اعتقاد دارند و بنای همه ما بر این است که پاکدست و پاکقلم باشیم و حق مردم برای ما حکم همان صراط مستقیم را داشته باشد. این قاعده پابرجاست و اگرچه ممکن است بنا بر مصالحی یک، دو یا حتی هزار بار چشممان را روی حقایق ببندیم یا رسانه دستوپایمان را ببندد، اما حرص و جوش آن را میخوریم و از درون دلخور هستیم که فلان خبر را نداشتیم یا منتشر نکردیم، یا چرا تا ته ماجرا را نگرفتیم و چرا گذاشتیم ماجرا از دستمان بیرون برود و...؛ حالا وقتی یک خبرنگار در جایگاه مسئول یک روابطعمومی قرار میگیرد، چه میشود؟ هر فرد در زمان قرارگرفتن در یک سمت و پذیرش مسئولیت سازمانی تعهداتی را میپذیرد که اجرانکردن آنها برایش تبعاتی دارد و یکی از همین تعهدات دفاع از آرمانها و اهداف و عملکرد آن سازمان در هر شرایطی است. به عبارتی شما در جایگاه یک روابطعمومی گاه مجبور میشوید مصاحبههایی که فایل صوتی هم دارند، تکذیب کنید چون مدیر مربوطه این مسئله را به شما دستور داده است. در این شرایط اگر سالهای سال تجربه و تحصیلات در حوزه مطبوعات داشته باشید، باز هم باید چشم بر بسیاری از ضرورتهای خبر و رسانه بندید و حقوق سازمان مربوطه را در اولویت قرار دهید. با این اوصاف، کسی که روزی خبرنگار بوده و حالا در کسوت روابطعمومی است، در این دوراهی چه میکند؟ تجربه این سالها در مواجهه با چنین افرادی (خبرنگاران روابطعمومیشده) این است که انگشتشمارند افرادی که حرفهایترین موضع و جانب حقیقت ماجرا را گرفتهاند و در بیشتر موارد این خبرنگاران روابطعمومیشده به طرف منفعت سازمان غش کردهاند. در چنین مواردی این خبرنگاران روابطعمومیشده در عینیترین شکل فرافکنی، روزهای متعدد تجربیات خبری خود را به رخ میکشند و با مقایسه دوران فعالیت خود در فلان رسانه با رسانه شما، تلاش میکنند همزاد پنداری کنند و به نحوی سرافراز از ماجرا بیرون بیایند. هرچند که دوران مقاومت این افراد برای خبرنگارماندن، کوتاه و متناسب با تجربه و شخصیت هر فرد متفاوت است، اما باز هم تجربه نشان داده که در نهایت کفه ترازوی حمایت از سازمان به واسطه القاب مدیریتی و حقوق و پرونده کاری و... سنگینی میکند و مرور خبرنگاربودن خاطرهای دور میشود. مسئله دیگر مرز دفاع از یک سازمان با حرفهایبودن چه بهعنوان یک خبرنگار و چه بهعنوان یک روابطعمومی است. قاعدتا برای هر یک از آنها مرزی و اصولی وجود دارد که اگر از دایره آن فراتر رویم، از چارچوبی خارج شدهایم که هم آش شور میشود و هم قاعده بازی به هم میخورد و این همان اتفاقی است که متأسفانه این روزها مکرر در حوزههای مختلف خبری از جمله حوزههای شهری دیده و شنیده میشود و حواشی ناراحتکنندهای دارد. این همان آسیبی است که متأسفانه هیچ چشمی از بیرون یا درون سازمانها و البته رسانهها آن را مرور نکرده و هشدار نداده یا اگر چشمی آن را دیده و احساس کرده، ترجیح داده سکوت و همراهی کند. میتوان این تلنگر را هم زد که نهتنها خبرنگاران روابطعمومیشده به فکر حمایت از سازمانها با هر توجیهی هستند، بلکه خبرنگاران حوزههای خبری هم چون این راه (روابطعمومیشدن) را عاقبت و صلاح کار امروز و فردای خود میبینند، اعتراضی نکرده و بعضا حتی این روند را عادی دانسته و از آن دفاع هم میکنند. در این شرایط نهفقط حقیقت جایی خاکستری میان سفید حق و سیاه باطل باقی میماند، بلکه فضای دوستیها و رفتارهای حرفهای رسانهای و شغلی یا حتی اخلاقمداری مخدوش میشود و از دست میرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.