نقش علم و فناوری در رقابتهای المپیک
رقابت اصلی پشت صحنه در جریان است
محمدرضا دستورانی
المپیک ریو 2016 آغاز شده است و از این پس تا یک ماه آینده، رسانهها تماموکمال در اختیار خبرنگاران ورزشی است. همه مردم میخواهند از عملکرد قهرمان محبوب خود در میدان المپیک باخبر شوند. رقابتهای المپیک که در روزگار باستان برگزار میشد، عرصهای برای سنجش قدرت جسمی و ذهنی ورزشکاران بود، اما به نظر میرسد المپیک دوران جدید، علاوه بر رقابتهای ورزشی، رقابتهای دیگری در عرصههای دیگر را نیز با خود همراه آورده است. رقابتهای سیاسی و موضوعات نژادپرستانه، ازجمله مواردی بود که خیلی زود با واکنش منفی مردم مواجه شد و تا حدودی رنگ باخت، اما هنوز هم در کنار ورزش، موضوعات دیگر با قدرت زیادی به رقابت خود ادامه میدهند. اقتصاد و درآمدزایی یکی از این موضوعات است که کسی از مسئولان آن را کتمان نمیکند. اما یکی از نکاتی را که باید بهخاطر داشت آن است كه از همان ابتدای برگزاری المپیک نوین در روزگار ما، ورزشکاران و مربیان در تلاش بودند با استفاده از علم و فناوری، به بیشترین توانایی خود دست یافته و بهترین عملکرد را در مسابقات ارائه دهند. «مایکل فلپس» پرافتخارترین ورزشکار در همه ادوار المپیک است، ولی همه کارشناسان اذعان دارند وی بدون بهرهبرداری از دستاوردهای نوین علم و فناوری نمیتوانست به چنین جایگاه معتبری برسد. درادامه با برخی از برترین جلوههای علم و فناوری در المپیک آشنا میشویم.
حضور علم و فناوری در عرصه ورزش، جنبههای بسیار مختلف و متعددی دارد. به باور بسیاری از کارشناسان، به موازات رقابتهای ورزشی که در صحنه در جریان است، رقابتی بسیار بزرگتر در عرصه علم و فناوری در پشت صحنه در جریان است و در بسیاری موارد هم، قهرمان روی صحنه را برندگان رقابتهای علمی پشت صحنه تعیین میکنند. یکی از این جنبهها به طراحی و ساخت ورزشگاهها مربوط میشود. مسئولان برگزاری مسابقات در تلاشند با بهرهبرداری از دستاوردهای تازه فناوری، ورزشگاههایی بسازند که مکان مناسبی برای رکوردشکنی چهرههای برجسته ورزشی جهان باشد. یکی دیگر از مهمترین عرضههای حضور فناوری در میدانهای ورزشی، شیوههای تصویربرداری و انتشار آن است. حوزه ارتباط با مخاطبان، عرصهاي بوده است که در همه دورههای المپیک اهمیت بسیار داشته است. بسیاری بر این باورند تا زمانی که فناوری تصویربرداری تلویزیونی و انتشار آنی اخبار ابداع نشده بود، برندگان المپیک، پس از اتمام رقابتها به زندگی عادی برمیگشتند، اما از زمان پخش مستقیم رقابتها بود که برندگان به چهرهای جهانی تبدیل شدند. امسال برای اولینبار امکان پخش و تصویربرداری در قالب واقعیت مجازی (VR) به این مسابقهها اضافه شده است و همزمان فناوری تصویربرداری و پخش مسابقات شاهد پیشرفتی خیرهکننده خواهد بود. گفته میشود قرار است در المپیک 2016 بخشی کوچکی از مسابقات با کیفیت 8K تصویربرداری و منتشر شود. ژاپنیها میگویند در تلاش هستند این شیوه را در المپیک توکیو 2020 گسترش دهند. دوپینگ، یکی دیگر از عرصههایی است که حضور علم و فناوری در آن بسیار پررنگ است. طبق قوانین و مقررات المپیک، دوپینگ (استفاده از داروها برای بهبود کارایی و عملکرد جسمی) ممنوع است. همه طرفداران ورزش اخبار بسیاری درباره دوپینگ ورزشکاران بزرگ و بررسی نمونهها در آزمایشگاهها و احتمالا محرومیت ورزشکاران شنیدهاند. در همین دوره از مسابقات نیز با افشا و مسلمشدن دوپینگ برخی از ورزشکاران، از حضور آنان در رقابتها پیشگیری کردند. سالهاست ورزشکاران در تلاشند موادی بیایند که عملکرد و کارایی آنان را در مسابقات بهتر کند، اما از چشم مسئولان پنهان بماند، مسئولان هم در تلاشند روشهای دقیقتر و سریعتری برای کشف دوپینگ ورزشکاران بیایند. ابداع ابزارهای کمکی برای داوران، ازجمله زمانسنجها از دیگر عرصههای فعالیت علم و فناوری است. در المپیک ریو برای اولینبار از سیستمهای تصویربرداری جدید برای کمک به داوری در والیبال و والیبال ساحلی استفاده میشود. از سیستم شمارنده دورهای طیشده در زیر آب برای راهنمایی شناگران و سیستم الکترونیکی برای داوری مسابقات تیر و کمان نیز برای نخستینبار بهرهبرداری میشود. بخش دیگری از این فناوریها خود را به شکل فناوری طراحی و ساخت توپها یا اندازهگیری زمان و مکانسنجی بازیگران نشان میدهند. اما دراینبین، فناوریهای بسیاری ابداع شدهاند که به ورزشکار کمک میکنند به رکوردهای بهتری دست یابد؛ از جمله فناوریهای پوشیدنی. این فناوری در بهبود عملکرد فردی یا ثبت اطلاعات ورزشی این ورزشکاران بسیار مهم است. در المپیک سال جاری نیز شاهد استفاده چشمگیری از فناوریهای پوشیدنی هستیم. درادامه چند مورد از مهمترین فناوریهای پوشیدنی استفادهشده در المپیک را بررسی میکنیم. انگشتری برای پرداخت الکترونیکی: این انگشتر ویژه میتواند حکم کارت اعتباری ویزاکارت را برای ورزشکاران حاضر در مسابقات داشته باشد. ورزشکاران میتوانند با استفاده از این انگشتر، صورتحسابها را بدون دردسر پرداخت کنند، فقط کافی است این انگشتر را در برابر درگاههای پرداخت، قرار دهند. برخی ورزشکاران میگویند ممکن است کیف پول و دیگر انواع پوشیدنیها را هنگام تعویض مداوم لباس، گم کنند. ازاینرو، به ابزاری نیاز دارند که همیشه آن را همراه داشته باشند بدون اینکه نگران گمشدن آن باشند و بهراحتی از آن برای پرداخت استفاده کنند. زمانی که فرد این حلقه ضدآب را به دست کند، میتواند با تکاندادن دست در برابر پایانه پرداخت، حسابهای خود را پرداخت کند. این حلقه به شارژ مجدد نیاز ندارد، زیرا با هربار پرداخت، مقداری انرژی بیسیم را از پایانه صندوق، دریافت میکند. همچنین درصورتیکه حلقه گم شود، میتوان آن را با استفاده از یک گوشی هوشمند، غیرفعال کرد. هیچنوع اطلاعات خصوصی و هویتی روی این حلقه حک نشده است و درعوض، از شیوه رمزنگاری دیجیتالی استفاده میشود، ازاینرو، زمانی که حلقه گم شود، کسی نمیتواند از آن برای پرداخت استفاده کند. لباسهای ضدباکتری برای ورزشهای آبی: این لباسها به صورت اختصاصی برای آبهای ریو طراحی شده است. از مدتی پیش گفته شد آبهای ریو آلوده و ممکن است موجب بیماری ورزشکاران شود. ورزشکاران رشتههایی مانند قایقرانی میتوانند با پوشیدن این لباسها در برابر باکتریها مصون شوند. عینک واقعیت افزوده سولوس: این عینک واقعیت افزوده در رشتههایی مانند دوچرخهسواری کاربرد دارد و اطلاعاتی مانند مسیر باقیمانده، نقشه و سرعت را بهعنوان جزئی از دید ورزشکار به او ارائه خواهد کرد. محققان بهتازگی عینک آفتابی هوشمندی با نمایشگر پیشرفته تولید کردند که اطلاعات دریافتشده از حسگرهای دوچرخه و پیام مربی را به صورت تصویر در اختیار دوچرخهسوار قرار میدهد. دوچرخهسواران با استفاده از این عینک هوشمند، اطلاعات مهم را دریافت میکنند بدون آنکه لازم باشد وضعیت سر را تغییر دهند یا توجهشان از مسیر کم شود. بسیاری از دوچرخهسواران حرفهای از تجهیزات متنوع مثل سرعتسنج دیجیتال، حسگر میزان نیرو، حسگر ضربان قلب و تنفس به طور همزمان استفاده میکنند. برای استفاده از چنین تجهیزاتی دوچرخهسوار باید همیشه به پایین نگاه کند و وضعیت سر و دست خود را تغییر دهد. درنتیجه تمرکز دوچرخهسوار کاهش یافته و احتمال از دستدادن تعادل یا برخورد با سایر دوچرخهسواران افزایش مییابد، اما با استفاده از این عینک همه اطلاعات موردنیاز، در اختیار دوچرخهسوار قرار میگیرد بدون آنکه لازم باشد حواسش از مسیر حرکت منحرف شود. این عینک هوشمند اطلاعات مهمی همچون میزان ضربان قلب، سرعت، میانگین سرعت و میزان شیب را در عمق کانونی چشم نمایش میدهد. عینک هوشمند شامل دو بخش مجزاست. اطلاعات موردنیاز دوچرخهسوار در مرحله اول در بخش رایانه کوچک پردازش شده سپس به صورت بیسیم به گیرنده عینک ارسال میشود. فناوریهای AeroSwift وAeroBlade: این دو فناوری خیلی راحت میتوانند میزان ورود هوا و گردش آن در بافت لباس دوندگان المپیکی را افزایش دهند و درنتیجه عملکرد کلی بدن آنها را بهبود بخشند. مچبند هوشمند Whoop: این مچبند هوشمند در تمرینات پیش از رقابتها اثر خود را نشان میدهد و میتواند نشان دهد هر ورزشکار به چه زمانی برای ریکاوری کامل و امکان انجام فعالیتی مشابه با بازدهی کامل نیاز دارد. هدفونهای بهبود عملکرد مغزی: این هدفونها بهسادگی میتوانند با تغییر در امواج مغزی ورزشکاران به عملکرد کلی آنها کمک کنند. بهتازگی یک هدفون ویژه طراحی و عرضه شده است که با قرارگرفتن روی سر ورزشکار، بر ساختار مغزی آنها تاثیر میگذارد و بهاینترتیب، عملکرد ورزشی آنها را بهتر میکند. این دستگاه پوشیدنی میتواند با تحریک قشر حرکتی مغز افراد، موجب پدیدآمدن حالت موقتی «انعطافپذیری بیش از حد» در آنها شود. در این حالت ارتباطات و اتصالات عصبی مغز به صورت مؤثرتری برقرار میشود. بهاینترتیب برای مثال، افراد میتوانند با استفاده از این هدفون هنگام انجام تمرینهای استقامتی سخت، وزنههای سنگینتری را در مدتزمان کمتری حمل کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.