|

«ما» مسئوليم

شرق: از آن روزها كه طرح خودتنظيمي مطرح شد و بحث و بررسي‌ها بر سرِ بررسان تازه كتاب بين نهاد مميزي، ارشاد و ناشران به راه افتاد، مترجمان و نويسندگان گرچه غايب بحث‌ها بودند، اما واكنش‌هايي به اين طرح نشان دادند. طبيعي است كه برداشته‌شدن سانسور و هرگونه سد و مانع بر سر چاپ و نشر كتاب‌ها با توسل به اصل هميشگي و ابدي آزادي بيان، مهم‌ترين ريسماني است كه مولفان در اين سال‌ها به آن آويخته‌اند. اگرچه تعطيلِ مميزي در وضعيت فعلي فرهنگ ما بعيد است و بيشتر به يك رويا مي‌ماند، اما طبعا خواست تمام نويسندگان از هر سنخ و تفكر، آزادي بيان و انديشه است. به نظر مي‌رسد نوعي اجماع در ميان مولفان شكل گرفته كه با تفويض مميزي به ناشران، يا «خود»دانستن ناشران نسبت به مولفان از سوي ارشاد، مخالف است. مولفان ما امروز به جايي رسيده‌اند كه مسئوليت آثار خود را بپذيرند، اما تن به مميزي از طرف ارشاد يا ناشر ندهند. از محمود دولت‌آبادی، ‌نویسنده معاصر و كهنه‌كار آغاز كنيم كه ماجراي عبوركردن و نكردن آخرين رمانش، «كلنل» از سد سانسور در چند سال اخير نقلِ هر محفل فرهنگي بوده است. از آثار او دو رمان «طریق بسمل‌شدن» و «زوال کلنل» و یک زندگی‌نامه با عنوان «عبور از خود» مدت‌هاست كه در انتظار چاپ است و هرازچندگاهي خبري از چاپ يا بررسي مجدد اين آثار، خاصه «كلنل» مي‌رسد. او در اين ايام دو كتاب در حوزه ادبيات قديم درآورد: «وزيري اميرحسنك» و «تا سر زلف عروسان سخن». اين نويسنده در گفت‌وگو با «شرق» كه به‌مناسبت انتشار اين دو كتاب و در سال گذشته در يكي از همين روزهاي مرداد انجام شد، به ماجراي اعطاي مميزي به ناشران هم اشاره كرد و به‌نوعي آن را غيرمنطقي خواند: «کار اهل فرهنگ چیز دیگری است که مشهود است!» اميرحسن چهلتن، نويسنده مطرح كه چند كتاب بلاتكليف ازجمله «آمریکایی‌کشی در تهران»، «اصفهان» و «سپیده‌دم ایرانی» را در ارشاد دارد نيز معتقد است: «اين اتفاق نويسندگان را از چاله درمي‌آورد و به چاه مي‌اندازد. اين نويسنده است كه بايد در برابر اثرش پاسخگو باشد. اين طرح مشكلات ما را بيشتر خواهد كرد». چهلتن فكر مي‌كند كه ناشران هم نبايد بپذيرند عامل سانسور باشند. فرزانه طاهري، مترجم نيز بر اين باور است كه كتاب بايد با مسئوليت خود نويسنده منتشر شود. با طرح جديد وزارت ارشاد، مسئوليت انتشار كتاب و عواقب آن برعهده ناشر است و به‌رغم اينكه هر نشري يك هيئت دارد اما درنهايت خود ناشر مسئول عواقب انتشار كتاب‌هاست. ليلي گلستان، مترجم نيز از معطل‌ماندن مجوز تجديدچاپ دو اثر مطرح «ناميرا» و «زندگي در پيش‌‌رو» خبر مي‌دهد و معتقد است در این حوزه باید نظمی به وجود بیاید تا این شرایط تغییر کند. «آدمی که در دولت است باید جسارت داشته باشد و پای حرف‌ها و وعده‌هایش بایستد. یا اینکه اصلا وعده‌‌ووعید ندهد.» عبدالله كوثري، مترجم بنام نيز به پيچيده‌شدن روابط ناشران با اهل قلم اشاره كرده بود، اينكه «سپردن مميزي به ‌خود ناشران، نگرانی‌هایی را هم برای برخی ناشران ایجاد می‌کند. ناشران تصور می‌کنند که جای ممیزان اداره‌ کتاب را می‌گیرند و نگران نوع رابطه‌شان با اهل قلم هستند.» كوثري با اشاره به اينكه قوانين يكدست و شفافي در مورد مميزي وجود ندارد، اين نكته را مطرح مي‌كند كه اين طرح براي خود ناشران نيز سختي‌هايي دارد زيرا مسئولیت را به گردن ناشران می‌اندازد. طبعا مجموع نظرات و اظهارات نويسندگان و مترجمان تا امروز نشان مي‌دهد كه آنها اين طرح را چندان تغييري در وضعيت مميزي نمي‌دانند و بيشتر آن را مبهم و مسئله‌زا مي‌شمارند تا كارساز و بر اين باورند كه تنها مرجع مميزي تغيير كرده است و اين امر به‌خودي‌خود كافي نيست، چه‌بسا وضعيت مجوز و طبع كتاب را بغرنج‌تر كند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.