|

برنده همه‌چيز را برمي‌دارد!

حتي اگر بپذيريم امروز منابع مادي به اندازه كافي براي تغذيه، پوشاك، سرپناه و آموزش هر فرد زنده روي كره زمين وجود دارد، باز چيزي از بحران موجود نمي‌كاهد. مراقبت‌هاي بهداشتي، مبارزه با بيماري‌هاي مهم، تهيه غذاي سالم و پاك‌سازي محيط‌ زيست تنها بخشي از كارهاي ضروري است كه بايد انجام شود. نگاهي گذرا به هر بخشي از اين جهان در حال گرم‌شدن به ما مي‌گويد تا چه حد از دستيابي به هر يك از اين اهداف فاصله داريم. جامعه امروز بشري به دو جهان به‌اصطلاح اول و سوم تقسيم شده است: جهاني مملو از تجملات در برابر جهاني آكنده از محروميت و فقر و مبارزه براي زنده‌ماندن. هرچه گذشت، مشخص شد اين تقسيم‌بندي‌ صرفا جنبه جغرافيايي ندارد. وجه مشترك هر دو جهان اين است كه در اغلب كشورها به طور فزاينده‌اي مي‌توان يك‌درصدي‌هايي را ديد كه در محاصره خاموش 99‌درصدي‌ها هستند. اسم رمز اين جهان نيز كاملا روشن و آشكار است: «برنده همه‌چيز را برمي‌دارد». به همين خاطر بسياري اين ايده را باور كرده‌اند كه مالكيت و داشتن ثروت براي زندگي خوب ضروري است. براي خوب‌بودن بايد ثروتمند شد. اين وضعيتي است كه به نحوی تاريخي ساخته شده و به نظر مي‌رسد گريزي از آن نيست. ازاين‌رو، در چنين جهاني، مصرف‌گرايي و خودخواهي دولت و مردم ديگر نه به‌عنوان معضلي اخلاقي، بلكه بايد بسان اهداف اصلي زندگي انسان در نظر گرفته شود. اخيرا كتابي با عنوان «بهاي سنگين مادي‌گرايي» منتشر شده كه با چنين موضعي مي‌كوشد بهاي سنگيني را كه جامعه انساني براي رسيدن به وضع موجود پرداخته بررسي كند. نويسنده بدنه قابل‌توجهي از مطالعات علمي را بررسي مي‌كند كه حقيقتي كاملا متضاد با شهود اغلب مردم جهان دارد: «افراد حتي وقتي پول و كالاهاي مادي بيشتري به دست مي‌آورند از زندگي‌شان رضايت بيشتري ندارند يا به‌لحاظ روان‌شناختي سالم‌تر نيستند. به‌خصوص، زماني‌كه افراد متعلق به سطوح بالاي جامعه باشند افزايش ثروت موجب افزايش شادكامي يا بهزيستي نمي‌شود». كتاب حاضر نقد وضع موجود را در جنبه‌ موذيانه ارزيابي ارزش‌ها دنبال مي‌كند: اينكه در جهان امروز كفايت‌داشتن ارزش نيست بلكه بيشتر از ديگران داشتن، ارزش است. نويسنده مدعي است وعده‌هاي جامعه مصرفي واقعي نيستند، چون اگر بودند موضوعيت مي‌يافتند. برهمين‌اساس نشان مي‌دهد كه چگونه وعده‌هاي پوچ مصرف‌گرايي مي‌تواند عميقا در روان انسان‌ها ساكن شود، اما اين كتاب باوجود اينكه به‌خوبي بحران جهان حاضر را برجسته مي‌كند، در ارائه تحليلي دقيق از منشأ توليد وضع موجود، يعني نظام اقتصادي حاكم و دولت، كم‌اثر است. چراكه تبیين كتاب از اين موضوع، نه بر نقش نيروهاي اقتصاد كلان كه بازار مصرف‌گرايي را هدايت مي‌كند، بلكه بر مشاهده‌اي از عوامل روان‌شناختي تمركز دارد كه افراد را به‌سوي انباشت كالاهاي مادي و نمادهاي مقام و منزلت سوق مي‌دهند ولو اينكه حمايت‌كننده و تقويت‌كننده نباشند. نويسنده بيشتر بر اين جنبه تأكيد دارد؛ چون معتقد است اقتصادهايي كه بر مصرف‌گرايي تمركز دارند به شرايطي كه ناامني روان‌شناختي را تشديد مي‌كند پروبال مي‌دهند و از اين طريق رشد و بقاي خود را ممكن مي‌كنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.