تلخی مرگ کیارستمی و تلخی توهین به پزشکان
امیرحسین جلالی - روانپزشک
جامعه پزشکی در یک سال گذشته، تضادهای آشکارتری با جامعه داشته است. سریال «در حاشیه»، ماجرای مرگ دردناک پزشک اردبیلی، انتشار رقم کارانه و فیش حقوقی گروه کوچکی از پزشکان متخصص، و سرانجام مرگ تلخ عباس کیارستمی ماجراهایی بوده که به تقابل جامعه و جامعه پزشکی انجامیده است. بهعنوان عضوی از جامعه پزشکی که بحثهای درونی را پی میگیرم، باور دارم با وجود آنکه برخوردهای رسانهای و آنچه بهعنوان نگاه مردم در رسانههای مجازی انعکاس مییابد، توأم با بیانصافی، یکجانبهنگری، نگرش سیاه و سفید و تحریف حقیقت است اما رویکرد جامعه پزشکی نیز قابلنقد است و زمینه بروز تعارضهای بیشتر را نهتنها کم نمیکند که میافزاید. نباید فراموش کنیم که جامعه دچار احساس عمیق قربانی تحقیر و تبعیض و نابرابری بودن است. در کشوری که حداقل حقوق کارگر کمتر یا برابر یک میلیون است، پذیرش تفاوت مثلا 150برابری نمیتواند آسان باشد. از سویی جامعه دچار خشمی نهفته از اینگونه نابرابریها و نامساواتیها است و چون نمیتواند خشم خود را به منابع اصلی ایجاد اینگونه نابرابریها نشان دهد، آن را به گروههای اجتماعی که احتمال خطر و تهدید کمتری در ابراز خشم به آنان وجود دارد، نشان میدهد.
از سویی اتفاقهایی چون امتناع از درمان یا حتی تردید یا تهدید به امتناع از درمان هنرمندان بیمار یا گروهی از بیماران که کار برای آنان پرخطر است در واکنش به رفتار تند یک هنرمند، نشانههایی ناخرسندکننده و هشداردهنده است. رابطه بیمار و پزشک رابطهای صرفا اجتماعی نیست و نمیتوان و نباید بدون درنظرگرفتن سهم عوامل روانشناختی و پویاییهای خاص رابطه یک دردمند و یک درمانگر قضاوت شود. نباید از بیمار، دردمند، یا خانواده رنجکشیده و مستأصلی که تحتتأثیر احساسات پیچیدهای چون حس ناکامی و گناه و ترس و اندوه است، انتظار داشت خیلی پخته، آرام و منطقی رفتار کند. بخشی از هنر درمانگری، درک این پویاییهاست. خیلی از تندیها و تهدیدها گرچه خطاب به پزشک است، اما مخاطب آن پزشک نیست. جامعه پزشکی از تنش، از افزایش شکاف و از بیاعتمادی بیشتر سودی نخواهد برد. غوغا و جنگ اصولا برای جامعهای که میخواهد به دنبال سازندگی باشد، سمی مهلک است. هر کنشی که معنا یا پیامد جنگ و درگیری و افزایش تنش داشته باشد، بیتردید حداقل برای پزشکان مفید نیست؛ هرچند بازنده اصلی آن جامعهای است که گروههای مرجع خود را دارد یکبهیک از دست میدهد. چند پیشنهاد بهعنوان یک همخانواده برای همکارانم دارم: 1. جامعه باید حس کند که نظامهای صنفی بهترین و مورداعتمادترین مکانها برای طرح داوری است. به جای دفاع بیدلیل و کور از همکاران خود از حق همگان برای طرح دعاوی دفاع کنیم. تغییر محل دعوا از نظام پزشکی به اورژانس بیمارستانها یا حتی محاکم، آثار خوشایندی نخواهد داشت. 2. جامعه پزشکی بخشی مهم از جامعه مدنی بوده و باید پاسدار ارزشهای مدنی باشد. جامعه پزشکی نباید نقش گروه فشار را بازی کند و از سانسور، هتک منتقدان حتی غیرمنصف و حاکمیت رفتار هیجانی و واکنشی به جای رفتار پخته و گفتار خردمندانه دفاع کند. شک نکنید دیگران، زدن و بستن و هتک کردن را بهتر از ما بلدند و بازنده چنین بازیهایی ما هستیم. 3. جامعه پزشکی نباید خود را طرف و طلبکار مردم نشان دهد. اگر حقکشی میشود، ما نباید چون مردم خشم خود را جابهجا کنیم و مردم را هدف قرار دهیم. 4. دیگر صنوف پزشکی همکار و همیار ما هستند. پزشک طبیعتا رهبر و سرپرست تیم درمان است، اما نباید حق خود را با نادیدهگرفتن دیگران مطالبه کند. پزشکان به جای ایجاد دشمنان تازه و تازهتر از میان صنوف و اقشار باید بر متحدان خود بیفزایند. 5. پزشکان از دیرباز یار نیازمندان بودهاند. ایجاد صندوقی در مراکز درمانی به منظور تمرکز کمکهای اهدایی داوطلبانه پزشکان از درآمدشان به صورت ماهانه برای کمک به درمان نیازمندان و البته حمایت از همکاران نیازمند به صورت پرداخت وام و کمک بلاعوض قدمی شایسته و مؤثر برای کاهش احساسهای منفی اجتماعی درباره پزشکان است. 6. هنرمندان زیادی را از دست دادهایم. بسیاری از آنان نه قربانی خطای پزشکی که قربانی ناآگاهی خود از شیوه رسیدگی به سلامتشان شدهاند. تشکیل کمیتهای از پزشکان بهعنوان مشاور و رابط در نهادهایی چون خانه سینما، موسیقی و مانند آن، که بهعنوان رابط با نهادهای خدماترسان در زمینه سلامت عمل و هنرمندان را برای مراجعه بهموقع کمک کنند، گامی در جهت ترمیم زخمها و آغاز دوباره آشتی و همدلی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.