معیدفر معتقد است پرونده زنجانی نقطهعطفی در برداشت عمومی جامعه از تخلف است
آیا تخممرغدزد، شتردزد میشود؟
آیا ارتکاب به خلافهای کوچک و به قول معروف زیرپوستی، میتواند زمینهساز خلافکاری حرفهای شود؟ به عبارت دیگر، میتوان پیشبینی کرد ضربالمثل «تخممرغدزد، شتردزد میشود»، در قرن بیستویکم هم به واقعیت بپیوندد. این موضوع را با «سعید معیدفر»، دکترای جامعهشناسی و استاد دانشگاه، در میان گذاشتهایم؛ با ذکر این نمونه که برگزاری دادگاه زنجانی در جامعه، مردم را با این سؤال و سؤالهایی مشابه مواجه کرده است. بنابراین رویه پاسخ به این سؤالها درست براساس همان تحلیل این استاد دانشگاه از وضعیت اعتماد اجتماعی پس از افشای پرونده بابک زنجانی است. او میگوید سخت است بازسازی اعتماد عمومی مردمی که شاهد یکی از بزرگترین اختلاسها بودهاند و تا رد این زخم مرهمی مناسب نبیند، رشد ارتکاب به خلافهای ریزودرشت، انکارنشدنی است:
اگر جامعه امروز را جامعهای ببینیم که در حافظه خود پرونده بابک زنجانی را ثبت کرده، آیا میتوان متوقع بود شهروندان چنین جامعهای از تخلفات کوچک، عاری باشند؟ واقعیت این است بیاعتمادی در سطح گستردهای به وجود آمده و حتی در پیگیری اخبار دادگاه زنجانی هم شاهد بیتفاوتی مردم در برابر اخبار رسانهها هستیم. این روزها بیش از هر چیز، اماواگرهای فراوانی در افکار عمومی درباره نوع برخورد با چنین پروندهها و چنین اشخاصی به وجود آمده،اما این موضوع فقط محدود به قوه مجریه نمیشود، برخی پروندهها که در حوزههای دیگری مفتوح شده و در جریان است، نگاه طیفی از جامعه را نسبت به دیگر دستگاهها نیز با شکوتردید توأم کرده است. مردم در مواجهه با قوا، خواستار بیطرفی هستند و میخواهند هر سه قوه، نگاه مردم را نمایندگی کنند. چه زمانی میتوان امیدوار بود شتردزد، الگویی برای تخممرغدزد نباشد؟ چه زمانی این اتفاق خواهد افتاد؟ همه جواب را میدانند و نیازی به اظهارنظر تازهای از طرف من نیست، چراکه درمجموع شرایط کشور ما درحالحاضر به گونهای است که فعالان حوزههای مختلف نمیتوانند در این زمینه تأثیرگذار باشند. ادامه این روند هم نهفقط سرمایههای اجتماعی را بازسازی نمیکند، بلکه زخم بیشتری به آن وارد میكند. آیا میتوان در این زمینه از مردم متوقع بود که خود را براساس مناسبات اجتماعی و اخلاقی، متضمن به رعایت وجدان بدانند و حتی از ارتکاب به خلافهایی از ایندست دوری کنند؟ پیش از پاسخ به این سؤال، باید پرسید آدمهای بیطمع، دوستدار کشور و کاردانهای حرفهای و بیتوقع تا چه حد توانستهاند در ساختار اداره کشور، به عنوان نماینده مردم حضور پیدا کنند؟ امثال بابک زنجانی در دستگاههای مختلف حامیان قدرقدرتی داشتند که در جستوجوی منافع شخصی و گروهی خود، از او حمایت میکردند، کسانی که دلسوز جامعه و متعهد به آن به شمار میروند، تا چه میزان از این حمایتها برخوردارند؟ چقدر تریبون دارند؟ آنهایی که امروز خانهنشین شدهاند، تا چه حد میتوانند در میدان جامعه کنشگر و کارگزار باشند؟ اما به نظر میرسد نسل جوانتر چندان منتظر معجزهای در بیرون نمانده و دستبهکار اعتمادزایی شده است. با این موضوع موافقید؟ طبعا داریم تلاشهایی را از سوی مردمی که تصمیم گرفتهاند سرمایه اجتماعی خود را بازسازی کنند ميبينيم و در شبکههای مجازی، شاهد انواع کمپینها، فعالیتهای حمایتگرانه، کارهای خیر دستهجمعی و... هستیم و این موضوع نشان میدهد بهنوعی بسیاری از مردم علاقهمندند برای احیای جامعه خود هر کاری را که از دستشان برمیآید انجام دهند. اما متأسفانه در برخی موارد صدای همین جامعه محدود هم شنیده نمیشود و گاه به حاشیه رانده میشوند. به اعتقاد من، جوانها فرصتهای زیادی را برای بهبود اوضاع جامعه و اصلاح رفتارهای اینچنینی ایجاد کردهاند اما امکاناتشان محدود است یا اینکه دستگاهها به جای اعتماد به آنها و استفاده از فرصتهایی که به وجود میآورند، به چنین پدیدههای اجتماعیای به چشم تهدید نگاه میکنند نه فرصت. اگر فکر میکنیم اصلاح جامعه از طریق چنین فعالیتها و مشارکتهایی فراهم میشود، باید دست آنها را در اجرای برنامههایشان بازتر بگذاریم و به آنها میدان دهیم، نه اینکه از هر فرصتی برای محدودکردنشان استفاده کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.