دموکراسی در امپراتوری چنگیزخان
جمهوری مغولستان پایان یک ربع قرن انتقال کشور از یک حکومت تکحزبی و تابع ایدئولوژی مارکسیسم به یک نظام چندحزبی و دموکراتیک را جشن گرفت. این جشنها چند شگفتی مهم داشت: یکی اینکه همزمان مغولها تثبیت صلح را در کشورشان در این دوره خاص جشن میگرفتند و به خودشان به دلیل التزامشان به آن تبریک میگفتند. دوم اینکه مغولستان داشت هشتصدمین سالگرد برپایی امپراتوری چنگیزخان را جشن میگرفت. نیازی به توضیح نیست که امپراتوری مغول در تاریخ جهان مرتکب چه جنایات خونینی شده بود. سوم اینکه این جشنها همزمان با کودتای نظامیان در ترکیه بود که ضربهای سخت بر دموکراسی در این کشور زد و دوباره ترکیه را به دوران کودتاهای نظامی و نزاعهای خونین حاصل از آن بازگرداند. از همه اینها گذشته، مغولها در شرایطی دموکراسی را در کشورشان جشن میگرفتند که جمهوریهای آسیای میانه -که مغولستان نیز در موارد زیادی با آنها اشتراک دارد- در جهت عکس این حرکت کرده و حتی از تغییرات بسیاری که در نظامهای سیاسی آنها به وجود آمده بود - ازجمله فضای باز سیاسی و اصلاحات- فاصله میگیرند. دراینمیان، شگفتی عجیبتری که ذهن را به خود مشغول میکند، تناقض بین دموکراسی و خاطره چنگیزخان است. دموکراسی در مغولستان باید معانی خاصی داشته باشد، زیرا هرچه باشد با هراسهای باقیمانده از دوران چنگیزخان انطباق ندارد. یکی از روشنفکران مغولی دراینباره میگوید: نگرش مردمان کشور به چنگیزخان با نگرش سایر ملتها به او، تفاوتی اساسی دارد، زیرا برای مغولها، چنگیزخان یک نماد ملی بینظیر است. او بود که توانست قبایل مغول را متحد کرده و وادار کند از یک قانون واحد (یاسای مغول) تبعیت کنند. او با همین شیوهها بود که توانست یک امپراتوری بزرگ را پیریزی کند. به گفته او، درست است که بین چنگیزخان و دموکراسی تناقضی آشکار وجود دارد، اما این تناقض مانع جدیبودن پروژه دموکراسی در مغولستان یا موجب کوتاهی شهروندان مغولی در تعهدشان نسبت به دموکراسی یا اصول و مبادی آن نمیشود. به اعتقاد این روشنفکر مغولی، واقعیتها نشان میدهد مغولها در دوران جدید توانستهاند دستاوردهای مهمی در مسیر تحولات دموکراتیک کشورشان داشته باشند. اما دموکراسی مغولستان با معیارهایی مانند حقوق بشر چه نسبت و تناسبی دارد؟ دراینباره باید کارشناسان دیگری نظر دهند. مغولها برای تعهد نظام حکومتی کشورشان به دموکراسی، چند نمونه میآورند؛ از جمله کتابها و گزارشهای متعددی که تاکنون مراکز بینالمللی دراینباره نوشته یا درباره آن بحث کردهاند. برای مثال، مؤسسه «بروکینگز» درباره دموکراسی مغولستان نوشته شرایط لازم برای ایجاد دموکراسی در این کشور وجود ندارد؛ زیرا جامعهشناسان بر این باورند که دموکراسی در محیطی ثروتمند رشد میکند، اما مغولستان کشور ثروتمندی نیست. اما برخی گزارشهای دیگر میگویند گسترش آموزش یکی از معیارهایی است که نظامهای دموکراتیک را به ارمغان میآورد و مغولستان در این زمینه پیشرفتهای زیادی کرده است. از سوی دیگر، گروهی معتقدند اساسا گسترش تفکرات لیبرالی و دموکراتیک در کشورهای باقیمانده از اردوگاه کمونیسم، با موانع زیادی مواجه است و مغولستان نیز نمیتواند از این قاعده مستثنا باشد. نمونه کشورهای اروپای شرقی دراینباره میتواند بسیار آموزنده باشد. بااینحال و با وجود همه اختلافات و بگومگوهایی که درباره دموکراسی مغولستان وجود دارد، باید اعتراف کرد این کشور گامهای مهمی در راه دستیافتن به دموکراسی برداشته است. طبق گزارش مؤسسه بروکینگز، از سال 1993 تا 2005 در این کشور چهار انتخابات ریاستجمهوری به صورت منظم برگزار شده است. این رأیگیریها در زمان مقرر و فضایی سالم و رقابتی برگزار شده است. همچنین در مغولستان بین سالهای 1990 تا 2004 پنج انتخابات پارلمانی برگزار شد که به همین شیوه رقابتی و سالم بود. در گزارش سازمان سوئدی - بینالمللی «ایدیا» که با مشارکت دانشگاه اسکس بریتانیا تهیه شده، آمده است كه مغولستان یک قانون اساسی دموکراتیک و مناسب تدوین کرده و توانسته است یک نظام سیاسی رقابتی را پدید آورد که در آن گردش قدرت بین حکومت و مخالفان به صورت مسالمتآمیز جریان داشته باشد. در نهایت اینکه مغولستان از دوران تکحزبی درآمده و بدون خونریزی وارد مرحله تازهای از تجربه دموکراتیک شده است. در نظام حکومتی مغولستان، پایههای تشکیل یک جامعه مدنی پویا ریخته شده است. حاکمان این کشور که از طریق رأی مستقیم مردم انتخاب میشوند، اصلاحاتی گسترده را به وجود آوردهاند که همسو با مطالبات یک جامعه دموکراتیک است. همه اینها موجب شده تا برخی درباره راز موفقیت مغولستان و حرکت آن در یک مسیر دموکراتیک بپرسند. یک مقام مغول دراینباره میگوید: راز این کار برخلاف انتظارات و برداشتهای جامعهشناسان غربی، در این است که مغولستان ثروتمند نیست؛ یعنی منابعی ندارد که دیگران به آن چشم طمع داشته یا به شیوههای مختلف آن را غارت کنند. چهبسا این راه کوتاهتری برای رسیدن به دموکراسی باشد! منبع: الخلیج
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.