چگونه فستيوال «پيتر گابريل» ميزبان ايرانيان شد
«وومد» با ملودی «قاسمخان»
نیما توسلی: فستیوالی برای ارجنهادن به ذات موسیقی، هنر و حرکات موزون. دهمین دوره فستیوال وومد (Womad 2016) که از پنجشنبه 28 جولای در «چارلتونپارک» برپا شده بود، به پایان رسید. اخباری که پیتر گابریل، مؤسس این فستیوال، در اختیار روزنامه «شرق» گذاشته، حاکی از آن است که از یک هفته قبل از شروع مراسم، برنامههای آمادهسازی این دوره در حال نهاییشدن بود؛ فستیوالی که نمایندگان 47 کشور از سرتاسر جهان در آن حضور داشتند. پیتر گابریل برنامه این فستیوال را در ایمیلی شخصی، اینگونه اعلام کرد: این برنامه شامل اجرائی از پدرخوانده موسیقی سایکو فانک یعنی جورج کلینتون، موسیقی سانگهای (غرب آفریقا) از تومانی دیابت، ژوآن و ژوسمی کارمونا و خاویر کولینا، اجرای باند هات ایت براس (Hot 8 Brass) از نیواورلئانز، ملکه رگی (جامائیکا) داون پن، خواننده و موسیقیدان سنگالی بابا مال، خواننده و ترانهسرای آمریکایی جان گرانت، سیتارنواز آنوشکا شانکار و چهرههای دیگری از دنیای موسیقی، هنر و حرکات موزون بود. تغییرات جدید در 10 روز کار فشرده آمادهسازی محل فستیوال صورت پذیرفت. در مقایسه با فستیوال نهم، امسال باغ اجرای برنامهها کاملا در میانه محوطه اصلی قرار گرفت، استیجها به کناره منتقل شدند، مکانی برای استقرار اعضای بندهای موسیقی در نظر گرفته شد، کافه دهکده و یک پاویون نیز کار گذاشته شد. پیتر گابریل «وومد» را سال 1980 راهاندازی کرد، اما نخستینبار سال 1982 بود که فستيوال «وومد» بهطور رسمی برگزار شد. در این مراسم، سه اتفاق متفاوت رخ میدهد؛ یکی برگزاری کارگاههای موسیقی و هنری و حرکات موزون، همراه با نمایش آلات موسیقی از سرتاسر جهان به همراه کارگاه ویژه کودکان، دومی برگزاری آشپزی از سوی شرکتکنندگان که غذاهای بومی و وطنی خود را جلو تماشاگران تهیه و مزه میکنند و دیگری بازارچه جهانی که در آن غذاها و کالاهایی از سرتاسر جهان به فروش میرسد. درحالیکه نماینده فارسیزبانی در مراسم چهارروزه چارلتونپارک حضور نداشت، اما در فستیوال پیشین وومد که در سال 2016 برگزار شده بود، نمایندگانی از ایران نیز حضور داشتند. در این فستیوال که 19 و 20 مارس 2016 و در آستانه نوروز 95 در نیوزیلند برگزار شد، مهسا و مرجان وحدت حضور داشتند. این دو خواهر، برگزارکننده اجراهایی از موسیقی فارسی بودند و بهعنوان نسل جدیدی از موسیقی فارسی که تحصیلات آکادمیک موسیقی نیز دارند، تداوم سنت و اثرات آن را بر هویت ایران امروز در موسیقی خود بیان کردند. مراسم آخر ماه جولای وومد همیشه در چارلتونپارک لندن برگزار میشود اما فستیوالهای ماه مارس، در جاهای دیگر. سیاستگذاری برنامههای وومد به گونهای است که توجه به اعتلا، احساس و فردیت را، فارغ از هر نوع ژانر و مرزبندی جغرافیایی در اولویت قرار میدهد. در اولین فستیوال در سال 1982، بندهای موسیقی اکو و بانیمن (Echo and the Bunnymen) از انگلستان و درامرز آو بروندی (Drummers of Burundi) از برونئی حضور داشتند و این در حالی است که در وودمد سال 2010 که در ابوظبی برپا شد، همکاری بین تیناریون (Tinariwen)، اعضای تیوی آن د ردیو (TV on the Radio) یعنی کیپ مالون و تانده آدبیمپه، همراه با فرنچ آلجریان مهدی (French Algerian Mehdi) از گروه اسپید کاراوان (Speed Caravan) صورت گرفت. وومد و ایرانیان پنج سال پیش حضور گروهی از ایران در این فستیوال حاشیهساز شد. درحالیکه این روزها به شنیدن اخبار کپیکاری فیلمها، سریالها و آثار موسیقی ایرانی از نمونههای خارجی عادت کردهایم، سروش قهرمانلو، آهنگساز و خواننده گروه «نیوش»، اعلام کرد یک گروه انگلیسی آهنگ جدیدی از روی آهنگ «باز کن چشمت را» عرضه کرده است. نسخه کپیشده این آهنگ با عنوان The Factory Gates به رتبه چهارم جدول فروش در بریتانیا هم رسید. سال 92 قهرمانلو دراینباره به «شرق» گفته بود: « تابستان سهسال پیش در جشنواره Womad که به پیتر گابریل مربوط میشود، شرکت کردیم که اتفاقا روزنامه «شرق» هم با تیتر «حضور نیوش در بین بزرگان موسیقی» خبرش را منتشر کرد. این جشنواره در مرحله اول بین آثاری که اینترنتی ارسال شده بودند، برگزار میشد و انتخابشدهها برای اجرای حضوری در هایدپارک لندن برگزیده میشدند. در این جشنواره بعد از یک گروه انگلیسی دوم شدیم و مسلما آهنگ ما خوب شنیده شد. هفته پیش منزل یکی از دوستان بودم که آهنگی از گروه انگلیسی Kaiser Chiefs را برایم پخش کرد و با تعجب دیدم عینا از روی همان آهنگ ما ساخته شده است». سروش قهرمانلو این شباهت را هم در فرم موسیقایی کار و هم در کلام آن دانسته بود. کلام کار مشابه شعری که کامران رسولزاده برای آهنگ «باز کن چشمت را» یا همان «سقف میریزد» سروده، اعتراضی است و همان اوجوفرودی را روی ملودی کلام دارد که در کار گروه ایرانی دیده میشده است. قهرمانلو از این اتفاق، هم خوشحال بود، هم ناراحت: «خوشحالی من از این است که این مسئله نشان میدهد استانداردهای ما متفاوت شده و تا حدی ارتقا پیدا کرده است که از خارج به نیوش نگاه میشود. آدم حسرت میخورد که این امکانات و استعداد را برای ساخت موسیقی داریم اما امکانات تبلیغ و عرضه آن را نداریم. کاش گروه Kaiser Chiefs منبع آهنگش را هم ذکر میکرد». کامکارها و وومد گروه کامکار از گروههای باسابقه ایرانی است که کنسرتهایش در فستیوال همواره با استقبال روبهرو شدهاست. روایت هوشنگ کامکار، مدیر هنری این گروه از شرکت در وومد در گفتوگو با «شرق»، خواندنی است: «سازها را روی دوش گذاشتیم و به فستیوال رفتیم. فستیوال در فضای آزاد پارک لندن بود. ١٠ هزار جوان در پارک ایستاده بودند. هنرمندان جامائیکایی در حال اجرای برنامه بودند. مثل تیمهای فوتبال است که میبینی تیم مقابل گرم میکند، روحیهات تضعیف میشود. بعد فکر میکنید که نکند اینها ما را شکست دهند. چون خودم فوتبالی بودم، مثال فوتبال میزنم! ما هم حسی چنین داشتیم که نکند ببازیم. تصور کن حدود ١٠ هزار نفر برای گروه جامائیکا ابراز احساسات میکردند. موسیقی جامائیکا هم پرتحرک است. وقتی این فضا را دیدم، احساس نگرانی میکردم. اگر سالن بسته بود، نگرانی نداشتم. محیط باز بود و هرکس میتوانست بماند یا برود. من نگران این بودم که مبادا ما روی صحنه برویم و مردم محل کنسرت را ترک کنند. به جان بچهام فکرم همین بود. میگفتم جامائیکا با این سازها و ما هم با عود و تار. روحیهای عجیب داشتم که اگر مردم بلند شوند، بروند، خیلی ناخوشایند است. شاید باور نکنید، وقتی ما روی صحنه رفتیم، به تعداد جمعیت افزوده شد. با همین ملودی «قاسمخان» و «کابوکی» و «دهسره بهلهنگهر» و «خوشه ههورامان» و «لرزان و لرزانه». نهفقط مردم محل کنسرت را ترک نکردند، بلکه اضافه هم شدند. شما میتوانید تحقیق کنید. این نمونه کوچکی از معرفی موسیقی کردی است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.