به دنبال یک مقصر
اخترمحمد ماکویی
روز حادثه هواداران جنبش روشنایی برای دومینبار پس از اعلامیه هفتم اردیبهشت کابینه دولت افغانستان مبنی بر انتقال خط برق وارداتی ترکمنستان از مسیر سالنگ، دست به تظاهرات گسترده زدند. این جنبش خواهان انتقال خط وارداتی ترکمنستان از مسیر ولایت بامیان است. در تظاهرات روز شنبه هواداران «جنبش روشنایی» در شهر کابل و هزاران نفر از شهروندان مناطق مرکزی کشور شرکت داشتند. تظاهرکنندگان اعتراضهای خود را با سردادن شعارهای ضد تبعیض و تأکید بر انتقال خط برق پنجصد ترکمنستان از مسیر بامیان، آغاز کرده و میخواستند در نزدیکی ارگ ریاستجمهوری رفته و دست به تحصن بزنند؛ اما در میدان «دهمزنگ» که حالا دولت تصمیم گرفته نام آن را به «شهدا» تغییر دهد، با موانع امنیتی مواجه شده و در همانجا توقف کردند. همزمان با ادامه اعتراض هواداران جنبش روشنایی و برپایی چادر تحصن، حوالی ساعت سه بعدازظهر انفجاری در میان معترضان رخ داد. منابع امنیتی گفتهاند سه انتحارکننده قصد داشتند مواد انفجاری جاسازیشده در بدنشان را در میان معترضان منفجر کنند و دو نفر از این انتحارکنندگان موفق شده و فرد سوم آنها به وسیله نیروهای پلیس شناسایی و قبل از انتحار به قتل رسیدند. وزارت کشور افغانستان در اعلامیهای دراینباره گفت: «باوجود اینکه نیروهای امنیتی کشور برای تأمین امنیت تظاهرکنندگان تلاشهای زیادی را به خرج دادند؛ اما با آن هم تروریستها و دشمنان قسمخورده مردم افغانستان یک بار دیگر با استفاده از فرصت دست به جنایت نابخشودنی زده و مردم بیگناه ما را به خاک و خون کشاندند». براساس گزارشها این حمله توسط سه نفر انتحارکننده صورت گرفته که فرد اول دست به انتحار زده، دومی انتحار ناقص کرده و تروریست سومی بر اثر شلیک نیروهای امنیتی از بین برده شده است. همچنین شاهدان عینی رویداد که با رسانهها صحبت میکنند میگویند یک انتحارکننده که لباس زنانه به تن داشته، خود را به جمع معترضان رسانده و مواد انفجاری جاسازیشده در بدن خود را منفجر کرده است. یکی از شاهدان عینی دیگر گفت که این انتحارکننده از میان دیگر کسانی که از کنار معترضان عبور میکردند، به جمع هواداران جنبش روشنایی پیوست. بنابر گزارشها نیروهای امنیتی تدابیر جدی امنیتی برای تأمین امنیت تظاهراتکنندگان در نظر گرفته بودند و برخی از جادههای منتهی به مسیر تظاهرات را با گذاشتن کانتینر مسدود کرده بودند. بهدلیل مسدودبودن جادهها آمبولانسها دیرتر به محل رویداد رسیدند و بیشتر قربانیان توسط «رنجر»های پلیس به بیمارستان نزدیک به محل رویداد منتقل شدند. روز غم اشرفغنی در واکنش به این حمله، روز یکشنبه را روز «ماتم ملی» اعلام کرد و گفت وی انتقام خون قربانیان این رویداد را میگیرد. اشرفغنی در یک بیانیه تلویزیونی در جمعی از مقامهای ارشد حکومت گفت: «من امروز مثل والدین شهدا داغدارم و شریک درد و غم هر خانوادهای که امروز عزیزان خود را از دست داده و زخمی شدهاند هستم. من به نمایندگی از ملت یکشنبه را روز ماتم ملی اعلام میدارم و از مساجد و تکایا میخواهم به این منظور به روح شهدا اتحاف دعا کنند. بهعلاوه به تمام نهادهای صحی کشور هدایت دادم در مداوای زخمیها از تمامی امکانات دولتی استفاده کنند و برای تکریم شهدا و رسیدگی به خانوادههایشان به مسئولان وظیفه دادم اقدامات عاجل کنند». عبدالله عبدالله، رئیس اجرائی کشور، حمله تروریستی در میان هواداران جنبش روشنایی را بهشدت محکوم کرده و در بیانیهای گفته است این حملات کار «دشمنان سوگندخورده» مردم افغانستان بوده است. عبدالله برگزاری اعتراضهای مسالمتآمیز را حق تمام شهروندان توصیف کرد و گفت حکومت مسئولیت دارد امنیت معترضان را تأمین کند. رئیس اجرائی کشور میگوید که او به نیروهای امنیتی دستور داده با «تمام توان» عاملان این رویداد تروریستی را شناسایی کنند و آنها را تحت پیگرد قرار دهند. جنایت جنگی سیما سمر، رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان که روز یکشنبه (سوم مرداد)، در یک کنفرانس خبری صحبت میکرد، گفت دولت افغانستان برای تطبیق عدالت درباره کشتار غیرنظامیان در حادثه روز شنبه، میتواند از مکانیسمهای بینالمللی استفاده کند. رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر با محکومکردن این کشتار گفت: «کشتار و قتل عام مردم در حادثه روز شنبه براساس ماده هشتم دادگاه جزایی بینالمللی یا آیسیسی، جنایت جنگی محسوب میشود و باید مورد پیگرد عدلی قرار گیرد». وی افزود: «حکومت افغانستان قبلا به دادگاه جزایی بینالمللی پیوسته و میتواند برای تطبیق عدالت در این قضیه از مکانیسمهای بینالمللی استفاده کند. میتواند از دادگاه جزایی بینالمللی استفاده کرده و کسانی را که مرتکب اینگونه جنایات میشوند، مورد پیگرد عدلی قرار دهد و برای قربانیان، عدالت را تأمین کند». هرکسی که روی صفحه تلویزیونهای افغانستان ظاهر میشود، فرد یا گروه خاصی را مقصر این حادثه میداند. نماینده شهر کابل در مجلس این کشور که با یکی از شبکهها صحبت میکرد، گفت: «مردم شهر کابل چه گناهی کردند که هر روز باید شاهد چنین اتفاقاتی باشند. امروز پسر من به مکتب نرفت و مثل همه شهروندان کابل امروز ما هم آسیب دیدیم». وی مقصر اصلی این حادثه را رهبران این جنبش میداند و میگوید رهبران این جنبش مقصر اصلی این حادثه هستند و خود آنها به قومگرایی دامن میزنند. وی با انتقاد از برخی نمایندگان که رهبری این جنبش را بر عهده دارند گفت: «اینها اینهمه پول را از کجا میآورند که هزاران نفر را در خیابانها چاشت میدهند، من هم نماینده هستم و همان حقوقی را میگیریم که آقایان میگیرند ولی نمیتوانم پنج نفر را نان دهم». وی خطاب به اعضای این جنبش هم گفت: «این رهبران شما دنبال تبلیغ خود هستند و اگر همین فردا به آنها وزارت یا صدارتی داده شود، شما را فراموش خواهند کرد». کنار نماینده کابل اما یکی از رهبران این جنبش نشسته بود و دولت را متهم کمکاری در تأمین امنیت تجمع میدانست؛ مانند رئیس سابق امنیت ملی که صحبتهایش شبکههای اجتماعی را پر کرده است. وی گفت مسئول اصلی این رویداد دولت افغانستان است و باید پاسخگو باشد. یک کمیسیون برای بررسی این رویداد تشکیل شده است اما به هر ترتیب اگر دولت مقصر باشد یا رهبران جنبش یا هرکس دیگری، آن 80نفری که بیشتر هم دانشجو بودند، دیگر روشنایی شادی به خانهشان برنخواهد گشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.