اقتصاد دانشمحور با ایجاد و توسعه مراکز رشد
حجتالله مدیریان. کارشناس جامعه اطلاعات
در اکثر کشورهای روبهرشد و کمتر توسعهیافته، شرکتهای کوچک و متوسطی (SME 2) یافت میشوند که از توان جذب سرمایه بالایی برخوردارند و این امکان بالقوهای برای رشد اقتصاد این کشورها به حساب میآید. رشد این شرکتها وابسته به تقویت زیرساختهای اقتصادی و اجتماعی اینگونه جوامع است و باید میزان خطرپذیری این شرکتها را کاهش داد. یکی از بهترین روشهای پذیرفتهشده در کشورهای توسعهیافته برای حمایت از شرکتهای SME، انکوباتورها یا مراکز رشد واحدهای فناوری هستند. در شرایط حاضر، قریب به سه هزار مرکز انکوباتور در سراسر جهان گزارش شده است که عمدتا در ایالات متحده، ژاپن و اروپا مستقر هستند و بیش از 500 مرکز رشد در کشورهای درحالتوسعه و کشورهای در حال گذار به یک اقتصاد باز وجود دارد که با نامهای investors incubators یا Business incubation system خوانده میشوند. البته شمار مراکز رشد کسبوکار در کشورهای درحالتوسعه نیز در حال رشد است. در نظام سنتی بازار کار ایران، یعنی نظام (استادی و شاگردی)، شاگرد نزد استاد خود در زمان شاگردی با توجه به استعداد و تلاش خود حداقل به چهار دانش انجام کار، شناخت بازار بالادست، شناخت بازار پاییندست و تعامل و مدیریت مالی و سرمایهگذاری (سرمایه مورد نیاز) دست مییافت. در نظام سنتی کلیه موارد یادشده بهتدریج و پس از کسب صلاحیتهای لازم در اختیار شاگرد قرار میگرفت و شاگرد موفق، به بهترین نحو از امکانات و اطلاعات خود استفاده میکرد. در سیستم سنتی، نهاد روحانیت نیز به منزله منبع مشروعیت و تعریفکننده روابط تجاری (حلال و حرام) نظم لازم را برای گردش هرچه بهتر و بیشتر سرمایه تولید میکرد. در چند سال اخیر، سیستم سنتی بازار دچار بحران شده؛ چراکه مدرنیزهشدن اقتصاد روابط سنتی (شاگرد - استاد) را بر هم زده و نظام تجاری سنتی و صنایع ارجاع کار، به بنگاههای بزرگ و شرکتهای بزرگ تجاری و صنعتی تبدیل شدهاند. دیگر نهاد سنتی روحانیت به طور عملی تعریفکننده رابطه کار نیست، بلکه سیستم مدیریت دولتی به مثابه یک سیستم مدرن رابطه کار را تعریف میکند. شتاب روزافزون اقتصاد، تحولات سریع نظام اقتصادی و شتاب روبهافزایش تولید فناوری باعث شده سیستم مدیریت ضعیف دولتی ما نتواند پاسخگوی اقتصاد و حل معضلات آن باشد. دولت برای حل مشکل سرمایهگذاری (بند چهارم) اقدام به پرداخت وجوه ادارهشده مانند وام میکند. وجوه ادارهشده دولتی در یک مرحله و به صورت تابع پلهای پرداخت میشود. حمایتهای سرمایهای دولتی که برای جبرانِ نداشتن یا کمبود سرمایه مورد نیاز در اختیار متقاضیان بیکار گذاشته میشود، بدون توجه به سه عامل دیگر، نتیجهای جز شکستهای پیدرپی استفادهکنندگان از تسهیلات و ایجاد بحرانهای جدید در زندگی اجتماعی و اقتصادی خانواده آنان ندارد؛ چراکه وامگیرنده در نحوه هزینهکردن آن تجربه لازم را ندارد، در نتیجه، میزان ضربهپذیری آن بالاست (بیش از 70 درصد شکست). این در حالی است که در نظام سنتی، سرمایه بهتدریج تأمین و فرایند توسعه خطی و با شیب صعودی و آرام طی میشد (10 درصد شکست). همانگونه که گفته شد در سیستم سنتی، روحانیت به عنوان سیستم نظمدهنده و مولد دانش تجارت عمل میکرد، ولی در نظام مدرن، روحانیت سنتی نقش خود را به دانشگاه محول کرده است. در نظام مدرن، دانشگاه منبع تولید دانش است. قرار است دانش تولیدشده در دانشگاه از سوی نهادهای مدیریت دولتی به عنوان عامل نظمدهنده، تسریعکننده و تسهیلکننده گردش سرمایه عمل کند. وظیفه دیگر دانشگاه تولید دانش برای تولید تکنولوژی و فناوری جدید است. اما متأسفانه در کشورهای درحالتوسعه و بهویژه ایران، نهاد دانشگاه بنا به دلایل متعدد قادر به انجام وظایف خود نیست و در مقابل نهاد روحانیت که در جامعه سنتی بسیار قوي عمل میکرد، بسیار ضعیف و ابتر عمل میکند. در کشور ما و نیز در سایر کشورهای درحالتوسعه رابطه بین صنعت و دانشگاه رابطهای ناقص و ضعیف بوده و هست. با توجه به مطالب فوق و با بازخوانی نظام سنتی درمییابیم نیاز به مراکزی که فارغالتحصیلان در آن نظام (استاد- شاگردی) را طی کنند بیشازپیش ضروری است. این نیاز در کشورهای توسعهیافته با ایجاد مراکزی تحت عنوان مراکز رشد (انکوباتورها) و پارکهای تخصصی پاسخ داده شده است. در مراکز رشد وجوه ادارهشده بهمرور در اختیار کارآفرین گذاشته میشود تا در توسعه یا روزآمدکردن فناوری استفاده شود (حمایت و هدایت تدریجی).
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.