|

ویروس‌هایی که هشتمین احتمال مرگ‌ومیر در جهان هستند

برای روز جهانی هپاتیت

سیدمؤید علویان. رئیس شبکه هپاتیت ایران

1- بیماری هپاتیت از نظر لغوی به معنی التهاب در کبد است و هر عاملی که باعث التهاب در کبد شود، به‌عنوان هپاتیت تلقی می‌شود. عامل انتقال ممکن است به صورت ویروس هپاتیت A، B، C، D و E منتقل شود یا عوامل دیگری مانند بیماری‌های خودایمنی، الکل، رسوب آهن و مس و بیماری‌های وراثتی مانند کبد چرب (که یکی از علل شایع بیماری‌های کبدی است)، آن را پدید آورند. به‌طورکل عواملی که باعث التهاب در کبد می‌شود، منجر به بروز عارضه هپاتیت می‌شود. 2- از مهم‌ترین انواع هپاتیت، هپاتیت‌های ویروسی‌اند. هپاتیت‌های ویروسی از طریق آب، خوراک، تزریق و خون منتقل می‌شوند؛ به‌عنوان‌مثال هپاتیت‌های A و E از طریق آب منتقل می‌شوند. این دو نوع هپاتیت به این دلیل که مزمن نمی‌شوند، اهمیت کمتری دارند و در صورت حادشدن، خودبه‌خود برطرف می‌شوند و بهبود پیدا می‌کنند، اما مهم‌ترین گروه از هپاتیت‌ها که حائزاهمیتند، هپاتیت‌های B و C هستند. این دو نوع هپاتیت ویروسی‌اند و باعث هپاتیت مزمن، سیروز کبد یا تنبلی کبد و در نهایت سرطان کبد می‌شوند و به‌همین‌دلیل بحث‌های پیشگیرانه در این مورد باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد. 3- هپاتیت‌های B و C از طریق خون منتقل می‌شوند. درواقع تماس با خون فرد آلوده باعث ابتلا می‌شود. تعداد افراد مبتلا به هپاتیت B در کشور قریب به یک میلیون و 400‌هزار نفر است که بیشتر این مبتلایان از زمان کودکی به آن دچار شده‌اند؛ یعنی این بیماری از مادر مبتلا، به فرزند منتقل شده یا فرد در دوران کودکی به این بیماری مبتلا شده‌ است. همچنین مراکز دندان‌پزشکی غیراستاندارد مانند دندان‌سازان تجربی، خالکوبی و حجامت غیربهداشتی و روابط جنسی خارج از چارچوب و بدون پیشگیری، احتمال انتقال ویروس هپاتیت را بسیار افزایش می‌دهند. 4- عمده‌ترین راه انتقال ویروس هپاتیت B از راه مادر به فرزند است. به‌همین‌دلیل از سال 1373 تاکنون واکسن هپاتیت B برای همه نوزادان اجباری شده و پوشش واکسیناسیون در کشور به 98 درصد افزایش یافته است. دو درصد باقی‌مانده نیز از مهاجران و حاشیه‌نشینان هستند. این آمار به صددرصد نمی‌رسد، ولی تزریق واکسن، راه انتقال از مادر به کودک را تا حد زیادی کنترل کرده است. 5- به دلیل واکسیناسیونی که از سال 73 به‌بعد انجام شده است، هم‌اکنون دیگر شاهد این بیماری در افراد زیر 20 سال نیستیم. پیشگیری، هم هزینه‌ کمتری دارد و هم مؤثرتر است، ولی افرادی که قبل از سال 73 به دنیا آمده‌اند و افراد گروه سنی 20 تا 50 سال، بیشترین تعداد مبتلایان را تشکیل می‌دهند. همان‌طور که می‌دانیم، سن 20 تا 40 سال سنین باروری و ازدواج است. برخی افراد جامعه به‌دلیل آگاهی‌نداشتن، بر این باورند که با فرد مبتلا به هپاتیت B نمی‌توان ازدواج کرد و بچه‌دار شد، درصورتی‌که این فکر کاملا اشتباه است. اگر مبتلایان به نکات بهداشتی و سلامت کاملا توجه داشته باشند، ازدواج برای این افراد منعی ندارد؛ چراکه طرف مقابل با واکسن ایمن می‌شود و برای فرزندآوری هم به شرط اینکه هنگام تولد به این نوزادان علاوه بر واکسن، ایمونوگلوبولین تزریق شود، انتقالی صورت نمی‌گیرد و در این موارد، امکان پیشگیری از هپاتیت B وجود دارد. 6- دخترخانم 30 ساله‌ای را می‌شناسم که به هپاتیت B مبتلاست. این دخترخانم در شرف ازدواج است و خواستگارهایی دارد، اما پس از آنکه خانواده دختر می‌‌گویند این دخترخانم به بیماری هپاتیت مبتلاست، با ترش‌رویی خواستگارها یا بی‌اعتنایی آنها مواجه می‌شوند. این یک معضل بزرگ اجتماعی است که دختران شایسته اما مبتلا به هپاتیت به دلیل ناآگاهی جامعه، از دستیابی به موقعیت‌های خوب زندگی محروم می‌شوند. چنین ماجراهایی، واقعیتی ملموس و غیرقابل‌انکار در جامعه ماست. این وظیفه ماست که ذهنیت افراد جامعه را در مورد هپاتیت تغییر دهیم و برای رسیدن به این مقصود باید از تمامی امکانات خود برای افزایش سطح آگاهی جامعه بهره بگیریم. 7- درباره هپاتیت C نیز باید گفت که عمدتا افرادی که بعد از سال 75 به دنیا آمده‌اند، خونشان از نظر داشتن هپاتیت C بررسی شده است و اکثر افراد سالم بوده‌اند. به دلیل اینکه وجود ویروس در متولدان قبل از سال 75 ناشناخته بود، ممکن است برخی افراد مانند معتادان تزریقی، افراد دیالیزی، هموفیلی و تالاسمی، در معرض ابتلا قرار گرفته باشند که باید غربالگری شوند. ازدواج برای فرد مبتلا به هپاتیت C منعی ندارد، ولی هپاتیت C متأسفانه واکسن ندارد و بیشتر باید پیشگیری کرد. درحقیقت درخصوص روابط زناشویی در مبتلایان به هپاتیت B، فرد غیرمبتلا باید از واکسن استفاده کند و پس از آن نیازی به پیشگیری نیست، اما برای زوجینی که به هپاتیت C مبتلا هستند، برخی از پزشکان توصیه می‌کنند حتما رابطه جنسی محافظت‌شده داشته باشند. 8- بسیاری معتقدند که هپاتیت نیز مانند ایدز روند افزایشی داشته و نمی‌توان با آن مقابله کرد. در پاسخ به این افراد باید گفت که در مورد هپاتیت، روند معکوس است و رشد آن در 20 سال اخیر رو به کاهش بوده است. درواقع شیوع هپاتیت از دو تا پنج‌درصد به زیر دو درصد کاهش یافته است. ابتلا به هپاتیت C هم رو به کاهش است و کمتر از نیم‌درصد جمعیت کشور، هپاتیت C دارند. باید توجه داشت که ما در منطقه‌ای زندگی می‌کنیم که غیر از مسئله ناامنی و داعش، شیوع بیماری‌هایی مانند هپاتیت B و C هم بسیار بالاست؛ برای مثال شیوع این بیماری در عراق، ترکیه، آذربایجان، افغانستان و تاجیکستان، چهار تا پنج‌برابر شیوع آن در ایران است، اما به دلیل رعایت بیشتر مسائل بهداشتی در ایران، گسترش این بیماری کاهش یافته است. (درحال‌حاضر در سه منطقه از کشور یعنی استان‌های گلستان، سیستان‌وبلوچستان و اردبیل میزان شیوع این بیماری بیشتر است، اما به‌طورکلی می‌توان گفت که میزان شیوع کاهش یافته است؛ برای مثال در گذشته در استان سیستان‌‌وبلوچستان میزان شیوع بیماری حدود 5.5 تا هفت درصد بود که به 3.5 درصد کاهش یافته است، پیش از این میزان شیوع این بیماری در استان تهران نیز 2.5 درصد بود که به زیر یک درصد کاهش یافته است). 9- در پایان ذکر این نکته ضروری است که همه ما نسبت به آگاهی مردم و رفتارهای پرخطر آنان مسئولیم. تعدادی از هم‌وطنان ما در حال مبارزه با داعش در مرزها هستند. آنها جان خود را در دفاع از مردم کشورشان فدا می‌کنند تا ما امنیت داشته باشیم و درمقابل بتوانیم به مردم خدمت کنیم. همه ما اعم از هنرپیشه، موسیقی‌دان، معلم، پزشک، نظامی و... با بهره‌مندی و استفاده از امکانات جامعه به این جایگاه رسیده‌ایم. پس همه ما به‌نوبه خود در برابر رویدادها و وقایع جامعه خود مسئول هستیم و بهتر است به‌جای صرف وقت و انرژی در مجادله‌های بی‌مورد، به خدمتگزاری بپردازیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.