|

دشواری‌‌ها و ناهماهنگی‌های موجود در شیوه‌های مقابله با تغییر اقلیم

همکاری و رقابت در عرصه محیط‌ زیست

جان شوارتز . ترجمه: بابک فرهادی

195 کشور، دسامبر گذشته توافق کردند از میزان گازهای گلخانه‌ای خود بکاهند. 70 درصد از مردم آمریکا بر این باورند که تغییر اقلیم مشکل واقعی است. پاپ فرانسیس هم به فراخوان برای اقدام پیوست. صدها ‌هزار نفر برای راهپیمایی درباره وضعیت آب‌وهوا در پاریس و نیویورک گرد هم آمدند. چندی است مخالفان در گوشه‌وکنار شش قاره جهان، علیه استفاده از سوخت‌های فسیلی، تظاهرات می‌کنند. «دانیل تیشمن»، رئیس «شورای حفاظت از منابع طبیعی»، در گزارش سالانه اخیر خود گفت: «این چیزی است که من آن را آهنگ شتابان تغییر می‌نامم. این فقط بادی نیست که در حمایت ما می‌وزد، اینها بادهای تغییرند». اما جنبشی که با مأموریتی ساده (و با هدف جلب‌نظر مردم برای درک بیشتر و بهتر خطرات ناشی از تغییرات آب‌وهوایی به‌عنوان تشویق‌کننده واکنش‌های اجتماعی) آغاز شد، کم‌کم مشکلاتش را عیان می‌کند؛ چیزی که در نگاه اول ممکن است مانند یک جبهه متحد به نظر برسد، در درون خود دچار اختلاف و تفرقه است و درنتیجه دیدگاه‌های متناقض، از جنبه‌های مختلف به مقابله با یکدیگر برخاستند. چگونگی و میزان استفاده از انرژی هسته‌ای و گاز طبیعی، ازجمله آن موارد پیچیده و دشواری است که در نگاه طرفداران گوناگون محیط‌ زیست در این دوران، معانی مختلفی دارد. با وجود گروه‌هایی که دیدگاه‌ علمی‌شان و امواج عمل‌گرایی‌شان پیوسته رشد می‌کند و تکامل می‌یابد، مرزهای جناحی، آن‌چنان هم سخت و محکم نیستند. جنبش‌های محیط‌زیستی، همیشه تلفیقی از صداهای مختلف بودند و به‌همین‌دلیل در چنین مسائل پیچیده و دشواری، برخی اختلاف‌نظرها در زمینه چگونگی و روش‌های حفاظت از سیاره زمین، تا حدودی قابل انتظار و پذیرفتنی است. با این ‌همه، تنش و درگیری، همچنان به قوت خود باقی می‌ماند. درادامه برخی از مهم‌ترین موضوعاتی را که مشاجراتی درباره آنها در جریان است، با هم مرور می‌کنیم. انرژی هسته‌ای درباره اینکه آیا استفاده از نیروگاه‌های هسته‌ای باید بخشی از راه‌حل تأمین انرژی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای باشد یا خیر، اختلافات شدید وجود دارد. حوادثی مانند سانحه نیروگاه فوکوشیمای ژاپن، باعث کاهش اعتماد به فناوری‌های نوین نزد برخی شد، اما به نظر دولت اوباما و بسیاری از جنبش‌های زیست‌محیطی (مانند جیمز ‌ای.هنسن، دانشمند بازنشسته ناسا در زمینه اقلیم)، آن را همچنان شیوه‌ای جذاب برای تولید انرژی تلقی می‌کنند. حامیان نیروگاه‌های هسته‌ای استدلال می‌کنند این نیروگاه‌ها می‌توانند بدون سوزاندن گاز طبیعی یا زغال‌سنگ (که مقدار زیادی کربن دی‌اکسید منتشر می‌کند)، انرژی زیادی تولید کنند. آنها همچنین تأکید می‌کنند استفاده از منابع انرژی جانشین روش‌های موجود (که قرار است از گاز طبیعی استفاده کنند)، باعث انتشار مقدار زیادی گازهای گلخانه‌ای در جو می‌شود. مشابه چنین بحث‌هایی، زمانی که نیروگاه ورمونت یانکی در انگلستان و نیروگاه سن‌آنفوره در کالیفرنیا بسته شد، پیش آمد. کالیفرنیا تصمیم دارد راکتورهای دیابلو کانیون را تا سال 2025، تعطیل کند. این فرایند انتقال طولانی است و درنهایت باعث می‌شود منابع انرژی تجدیدپذیر، جانشین نیرگاه‌های کنونی شوند که قرار است در آینده تعطیل ‌شوند. بحث در زمینه تولید انرژی هسته‌ای بسیار فراتر از چیزی است که تاکنون گفتیم، برای مثال، این پرسش مطرح می‌شود که قرار است نسل جدیدی از نیروگاه‌ها ساخته شود که به گفته هواداران آنها، ارزان‌تر و امن‌تر هستند یا قرار است دوره فعالیت نیروگاه‌های موجود را افزایش ‌دهند؟ مخالفان انرژی هسته‌ای و نیروگاه‌های هسته‌ای استدلال می‌کنند استقبال از منابع انرژی تجدید‌پذیر، به ساخت نسل جدید نیروگاه‌های هسته‌ای نیاز ندارد. «نائومی اورسکز»، مورخ دانشگاه هاروارد که در راهبردهای کسانی که درباره تغییرات آب‌وهوا، شک‌وتردید دارند، گفت: «طرفداران انرژی هسته‌ای تاکنون ثابت نکرده‌اند می‌توان خطرات ناشی از کار با نیروگاه‌های هسته‌ای و زباله‌هایی را که این نیروگاه‌ها تولید می‌کنند، مدیریت کرد». او در یک مصاحبه ایمیلی می‌گوید: «همه ما در این زمینه توافق داریم که این موضوع، بسیار اضطراری است. آیا ما واقعا می‌خواهیم با استفاده از فناوری‌‌هایی که چنین سابقه بدی دارند، (به معنای واقعی کلمه) سر آینده سیاره‌مان، زمین، قمار کنیم؟ آیا ما می‌خواهیم به فناوری‌هایی امید ببندیم که حتی به فرض آنکه درست کار کنند، دستیابی به آن چند دهه طول می‌کشد؟». گاز طبیعی سوزاندن گاز طبیعی نسبت به سوزاندن زغال‌سنگ، کربن‌ دی‌اکسید و آلاینده‌های مولد مه‌‌دود کمتری تولید می‌کند، به‌همین‌دلیل گروه‌های مدافع محیط‌ زیست مانند «سیرا کلاب» و حتی شخص رئیس‌جمهور «اوباما»، از این روش تولید انرژی تعریف کرد و آن را پلی به سمت سوخت‌های تجدیدپذیر دانست و گفت: «هم‌اکنون می‌توان از نیروگاه‌های گازی به‌عنوان جانشینی برای نیروگاه‌های زغال‌سنگی استفاده کرد تا آنکه دیگر منابع جانشین مانند انرژی خورشید و انرژی باد رایج شوند». با این همه، اثرات زیست‌محیطی فرایندهایی که برای استخراج گاز از آنها استفاده می‌کنند و نگرانی‌های فزاینده درباره گاز گلخانه‌ای متان (که هنگام استخراج و انتقال گاز طبیعی نشت می‌کند)، باعث شده است بسیاری از دانشمندان و فعالان زیست‌محیطی، گاز طبیعی را «پلی به هیچ کجا» توصیف کنند. (هم‌اکنون سیرا کلاب، کمپینی با عنوان «فراتر از گاز طبیعی» راه ‌انداخته است). برخی فعالان آب‌وهوا و برگزارکنندگان کمپین‌های زیست‌محیطی استدلال می‌کنند با توجه به قدرت متان به‌عنوان گاز گلخانه‌ای، ممکن است عملکرد آن (به‌ویژه در کوتاه‌مدت)، بدتر از زغال‌سنگ باشد. آنها این پدیده را «شیمی وحشتناک» گرمایش می‌نامند، هرچند دیگران با این تفسیر از علم اختلاف داشته‌ باشند. «مک کیبن»، کسانی را که طرفدار استفاده از گاز طبیعی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای هستند، محیط‌ زیست‌گرایان راحت‌طلب توصیف کرده و گفته است کارشان مثل آن است که کسی بخواهد با اصلاح موهایش، از وزن خود بکاهد. این مبارزه، به کمپین‌های دموکراتیک انتخاباتی برای ریاست‌جمهوری نیز راه. «برنی ساندرز»، سناتور ورمونت، از ممنوعیت ملی در استخراج سخن گفته است، در حالی که «هیلاری کلینتون» پیشنهاد کرده است تکنولوژی را در این زمینه باید به‌دقت تنظیم و برنامه‌ریزی کرد و اگر گاز طبیعی پلی به سوی منابع انرژی جایگزین است، «ما باید با بیشترین سرعت ممکن از آن پل عبور کنیم». شرکت‌های سوخت فسیلی برای اتخاذ بهترین استراتژی در برخورد با شرکت‌هایی مانند «اکسون‌موبیل»، دو دیدگاه مجزا پدید آمده است. یک دیدگاه می‌خواهد به تمامیت وجود آنها حمله‌ور شود و به کسب‌وکار و شهرت آنان صدمه بزند. آنان این کار را روشی برای شتاب‌بخشی به دستیابی به فناوری‌های انرژی‌های تجدیدپذیر مانند باد و خورشید تلقی می‌کنند. دانشگاه‌ها و سهام‌داران مؤسسه‌هایی مانند سازمان بازنشستگی به منظور مبارزه با پروژه‌های گسترش شرکت‌های سوخت‌های فسیلی و ایجاد اختلال در ساخت‌وساز تجهیزات سوخت‌های فسیلی، سهام خود در شرکت‌های سوخت فسیلی را می‌فروشند. این رویکرد، کمپین‌هایی مانند «استخراج‌نکردن و باقی‌گذاشتن در زمین» را (که رهبری آن بر عهده آقای مک‌کیبن است)، تشویق می‌کند. آنان بر این باورند که اگر می‌خواهیم روند تغییرات آب‌وهوایی را تا حد ممکن كُند کنیم، بسیاری از ذخایر سوخت‌های فسیلی کنونی را نباید بسوزانیم. در طرف دیگر، دیدگاهی است که می‌خواهد با تعامل با شرکت‌ها و به‌ویژه از طریق نماینده سهام‌داران، به آنان فشار آورد تا برای تغییرات آب‌وهوا اقدام کنند. برخی گروه‌ها و همچنین مقامات شهر و ایالت نیویورک، به‌تازگی در نشست سالانه سهام‌داران شرکت اکسون‌موبیل، طرح‌هایی را ارائه کردند که دستیابی به آن اهداف، نیازمند این است که اکسون‌موبیل، به ارزیابی خطرات کسب‌وکار بپردازد و در تلاش برای دستیابی به اهداف نشست آب‌وهوای پاریس باشد و به «ضرورت اخلاقی» جلوگیری از افزایش دمای جهانی بیش از دو درجه سانتی‌گراد از زمان آغاز عصر صنعتی پایبند باشد. خواهر «پاتریشیا دالی» از کالدول نیوجرسی، که مدیریت اجرائی ائتلاف سه‌جانبه دولت برای سرمایه‌گذاری را بر عهده دارد، می‌گوید عمل سهام‌داران، باعث افزایش مسئولیت‌پذیری شرکت در بسیاری از موارد شده است. او در مصاحبه اخیر خود می‌گوید: «شرکت‌ها می‌دانند وظایفی که ما بر عهده آنها می‌گذاریم، سودمند است» و درادامه به ظهور نسل تازه‌ای از مدیران فعال در زمینه توسعه پایدار و تلاش بسیاری از شرکت‌ها برای کاهش میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای اشاره می‌کند. خودی‌ها و غیرخودی‌ها نکته کلی آنکه شکاف بین دو گروه بزرگ سنتی زیست‌محیطی، که یکی سعی می‌کند با شرکت‌ها تعامل کند و دیگری با افتخار از تعامل با شرکت‌ها خودداری می‌کند، به‌تدریج در حال افزایش است. «نائومی کلاین»، نویسنده در زمینه موضوعات زیست‌محیطی و اقتصادی، از آنچه «انکارگرایی بسیار شدید در جنبش‌های زیست‌محیطی در میان گروه‌های بزرگ سبز» (مانند صندوق دفاع از محیط‌زیست) نامیده است، به‌شدت انتقاد کرد. این گروه‌ها با همکاری شرکت‌های سوخت فسیلی، به تحقیق درباره چگونگی نشت متان می‌پردازند و به دنبال راه‌حل‌های مبتنی بر بازار برای بحران‌های آب‌وهوا هستند؛ راه‌حل‌هایی مانند مالیات‌بستن برای انتشار گاز کربن دی‌اکسید. خانم «کلاین» استدلال می‌کند سرمایه‌داری ذاتا باعث بدترشدن تغییرات آب‌وهوایی می‌شود. آقای «مک‌کیبن» دراین‌باره می‌گوید: «فعالیت پرسروصدا که مشخصه کار برخی سازمان‌هاست باعث می‌شود آنچه که او با عبارت «کرختی سازمانی» گروه‌های قوام‌یافته و ریشه‌دار توصیف می‌کند، اصلاح شود». او معتقد است نبود جنبش‌های بزرگ و عمومی، یکی از دلایل اصلی شکست قانون‌هایی با هدف تلاش برای توسعه راهکارهایی با هدف محدودکردن انتشار گازهای گلخانه‌ای و وضع مالیات برای انتشار آنهاست. او می‌گوید: «اگر تصمیم داریم در مبارزه آب‌وهوا پیروز شویم، باید بدانیم این پیروزی فقط با تغییر در روح زمانه به دست می‌آید». از طرف دیگر، «فرد کراپ»، رئیس صندوق دفاع از محیط‌ زیست، مخالف این نظرات است. او می‌گوید: «همکاری با صنعت، موجب تعمیق درک ما از مسائلی مانند نشت متان می‌شود که می‌تواند به یافتن راه‌حل‌هایی برای خروج از این بحران کمک کند». به گفته او، هر روزه، تعداد بیشتری از شرکت‌ها می‌خواهند بخشی از گروه فعال در زمینه یافتن راه‌حل باشند. او می‌گوید: «برای مثال، تلاش‌های مشترک به دستیابی به قانون جدید مواد سمی منجر شد که مورد توافق هر دو حزب است و در ماه گذشته به تصویب رسید». او تأکید می‌کند ما در حال رسیدن به وضعیتی هستیم که بتوانیم همین کار را با تغییر اقلیم انجام دهیم. با توجه به اینکه شکاف‌های بسیاری در زمینه رویکرد نسبت به مسائل مختلف وجود دارد، به طور طبیعی این سؤال مطرح می‌شود آیا این احتمال وجود دارد که آنها به کل جنبش زیست‌محیطی آسیب بزنند؟ حتی در زمینه این پرسش هم، اختلاف‌نظر بسیاری وجود دارد. به باور «متیو نیسبت»، یکی از متخصصان ارتباطات محیط‌ زیست در دانشگاه نورث‌وسترن، این خطر وجود دارد که اختلاف‌نظر در درون جنبش تشدید شده و به دشمنی بیشتر در طول زمان منجر شود که درنتیجه تمرکزنکردن بر اهداف را در پی دارد. او می‌گوید: «اگر آنها کم‌کم یکدیگر را به‌عنوان رقیب و مخالف خود ببینند و اهداف مهم‌تر و گسترده‌تر آب‌وهوایی را از یاد ببرند و مخالفان واقعی خود را فراموش کنند، ممکن است پیشرفت کند شده و حتی متوقف شود». NewYorkTimes,Jul.2016

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.