|

درباره نمایشگاه عکس مشاهیر موسیقی ایران

شاخه گلی کوچک

میرعلیرضا میرعلی‌نقی

نمایشگاه‌های فروغ بهمن‌پور، هربار اتفاقی تازه است. عکس‌هایش هیچ‌گاه تازگی‌شان را از دست نمی‌دهند چراکه از دل هزار کشوی تاریک و دوراز‌دسترس بیرون آمده‌اند و با زیباترین خاطرات از درخشان‌ترین دوران رونق ادبیات آهنگین (موسیقی و کلام موزون) ایران پیوند دارند، اما هر نمایشگاهش، رویدادی دیگر است؛ حتی برای افرادی که بیش از یک بار به دیدن آن رفته و عکس‌ها با آن قاب‌ها برداشته‌اند.

فروغ بهمن‌پور، گردآوری این عکس‌های نفیس و دیدنی را زمانی آغاز کرد که شرایط بسیار توان‌فرسا بود. اما فضای زیستی‌ ما به اندازه امروز توانفرسا نبود. امروز کاملا برعکس دیروز است. منظورم شرایط کار است. اسباب تبادل سریع اطلاعات و به‌اشتراک‌گذاشتن همگانی عکس‌ها و مطالب به حدی سریع است که 15، 20 سال پیش، وصفش مثل قصه‌های تخیلی بوده اما تکنولوژی امروز، مرز بین تخیل و واقعیت را برداشته است. بهمن‌پور در آن سال‌ها، یک خانم معلم ساده در دبستان‌های جنوب شهر، یک شیفته و شیدای موسیقی عصر طلایی رادیو (1357-1334) بود که جز نیروی عاشقی واقعا هیچ سرمایه‌ای نداشت. همین نیروی درونی و خلوص خواهرانه وی بود که جماعت موسیقی‌دان‌های ضربه‌خورده از اجتماع و غالبا منزوی را مجاب کرد که درِ صندوق‌خانه‌‌ها و آرشیوهایشان را به روی او بگشایند و آنچه عمری با وسواس فراوان مراقبت کرده بودند، به او بسپارند که ببرد، عکس بگیرد و به آنها بازگرداند. جلب این اعتماد عمیق، صبری طاقت‌سوز و تداومی سنگین را می‌طلبید که هیچ‌کدام از ما، هم‌دوره‌های فروغ در آن سال‌ها و آن فعالیت‌ها به اندازه او نداشتیم و هنوز هم نداریم. کار بسیار دشوار بود. هنوز عصر آنالوگ با همه زیبایی‌ها و همه محدودیت‌هایش در ایران حکم‌فرمایی می‌کرد. امروز با یک کلیک موبایل، از روی هر تصویری، نسخه دوم تهیه و به‌سرعت برق در سراسر جهان دیده می‌شود. در آن روزگار، رفت‌وآمد به عکاسی‌های غالبا نامطمئن در امانتداری، صرف هزینه زیاد برای عکس‌برداری و چاپ‌ روی کاغذ، صرف هزینه رفت‌وآمد بین منازل اهل موسیقی در گوشه و کنار شهر، همه و همه وجود داشتند و نمی‌شد از زیر بار آنها شانه خالی کرد. از طرف دیگر، روند درگذشت‌های پیاپی موسیقی‌دان‌ها از اوایل دهه 1370 سرعت گرفته بود و با درگذشت هرکدام از آنها، ‌دستیابی به عکس‌هایشان مشکل و گاه غیرممکن می‌شد. بعضی از خانواده‌های بدون علاقه‌های فرهنگی، بلافاصله عکس‌ها و اسناد و حتی لوح‌های افتخار بزرگ خانواده را به شکل زباله پشت در می‌گذاشتند. برخی دیگر، پخش و پلا می‌‌کردند. گروهی دیگر، با توهمی بیمارگونه، فکر می‌کردند که گنج پیدا کرده‌اند و مبالغ غیرقابل‌تصوری برای مشتی عکس سیاه و سفید حاوی افرادی غالبا ناشناخته طلب می‌کردند. در چنین وضعی بود که فروغ بهمن‌پور آغاز کرد و به انجام رساند. بدون هیچ پشتوانه‌ای، تنها با حقوق ناچیز کارمندی که آن هم گهگاه به لطف مسئولان بسیار مسئول برخی نهادها، قطع یا کم می‌شد! تا جایی که می‌دانم هنوز وضعیت استخدامی او مشخص نیست. عشق بی‌شائبه و ایثار واقعا غیرقابل‌باور خانم بهمن‌پور را وقتی می‌شود درست تصور کرد که حقایقی چند آشکار شود؛ ازجمله اینکه او هیچ‌گاه از این عکس‌ها که تمام نیروی جوانی و درآمد ماهانه اندکش را صرف گردآوری آنها کرده بود، انتفاعی نبرد و حتی آنها را بخش بخش به برخی از محققان بخشید؛ از جمله خود من که چندین حلقه سی‌دی حاوی عکس‌های زیبای او را دارم و در کتاب‌هایم به کار رفته‌اند. خانم فروغ بهمن‌پور، که موسیقی‌دان است نه موسیقی‌شناس و نه مصدر امری در مناصب اداری و نه وابسته به بخش خصوصی که توانمند و پول‌مند و پرادعاست. با این حال یک‌تنه و با دست خالی تنها با نیروی انکارناپذیر عشق و پیگیری کاری کرده که تاریخ‌نگاری موسیقی ایران برای همیشه و در همه حال مدیون اوست. نمایشگاه‌هایش، محملی هستند برای اینکه حضور بی‌غل‌وغش او را در کنار عکس‌های گردآورده‌اش ببینیم و در حد شاخه‌گلی کوچک، نه از شخص او بلکه از عشقی این‌چنین خواهرانه و ایثارگرانه تشکر کنیم. به قول آن بزرگ: دعا کنید که عاشق تمام خواهد شد. گویا این‌بار کرمان قلب تپنده و گرم ملک ایران، میزبان اوست. 3 مرداد 1395

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.