زماني: در سیستم پزشکی، نظارت کیفی وجود ندارد
سعید برآبادی: موضوع خطای پزشکی هر روز درحال پیچیدهترشدن است. در این گفتوگو از دکتر بابک زمانی، استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران، پرسیدهایم که قسم بقراط چه تعهداتی را برای پزشکان به همراه دارد و با توجه به شرایط کنونی، این تعهدات چقدر ضمانت اجرائی دارند. پزشکان با قسم بقراط به دنبال درک چه نوع تعهدی هستند، حرفهای، اخلاقی یا حقوقی؟ این قسم که در دانشکدههای پزشکی قرائت میشود، قرار است روح مسئولیتپذیری را که پزشکان باید حین دوران تحصیل بیاموزند در آنها نهادینه کند. روح سوگندنامه بقراط دقیقا به جنبههای اخلاقی حرفه پزشکی اشاره دارد و سعی میکند پزشکان را برای حضور حرفهای و اخلاقیتر در جامعه آماده کند. چنین سوگندنامهای بعدها در حرفه پزشکی چطور اجرائی میشود؟ متأسفانه اجرای این تعهدات یا هر تعهد اخلاقی دیگری در جامعه بهسادگی امکانپذیر نیست چراکه اجرای بخش مهمی از این تعهدات فقط منوط به اراده پزشک نیست و باید شرایط بسیاری برای اجرائیشدن آن فراهم شود. پزشکان به دلیل محدودیتهایی که در روند آموزش با آن مواجه میشوند، خدماتی که به صورت ناقص دریافت میکنند یا ارائه میدهند و حتی نبود نظارتهای لازم، نمیتوانند چندان این تعهدها را اجرائی کنند. چرا نظارت لازم بر جامعه پزشکی وجود ندارد؟ متأسفانه در پزشکی کشور، مطلقا نظارت کیفی نداریم. به این معنا که سازمانی وجود داشته باشد که قبل از بروز مشکل، دست به تشویق و تنبیه بزند. حتی بخش ناظر هم صرفا براساس شکایات وارد عمل میشود. ادارات بیمهای که سالانه میلیاردها تومان بابت درمان به پزشکان و بیمارستانهای کشور میپردازند، هیچ سیستم نظارتی ندارند و این درست شبیه به آن است که هواپیما را صرفا به خاطر مشکل فنی، از پرواز منع کنیم نه براساس یک سیستم نظارت و بررسی قبل از پرواز. اگر این نظارت وجود میداشت، باز هم پرونده کیارستمی با همین نتیجه مواجه میشد؟ مسائلی را که اخیرا در رابطه با جامعه هنرمندان و روشنفکران پیش آمد سپردهایم به دست دادگاهها و کمیسیونهای پزشکی تا مسئله را بررسی کنند اما من فکر میکنم اتفاق مربوط به آقای کیارستمی اتفاقا در بهترین شرایط ممکن رخ داد؛ بیمارستان موردنظر یکی از بهترین بیمارستانهای خصوصی کشور بود، محلی که پزشک و بیمار میتوانستند همدیگر را انتخاب کنند. به همین دلیل است که فکر میکنم هنرمندان بعد از درگذشت اسفبار آقای کیارستمی، حساسیت بیشازحد به این موضوع نشان دادند که عادی نبود و عجیب اینکه این حساسیتها تنها براساس نتیجه اعمال شد. تا زمانی که آقای کیارستمی در ایران بودند و تحت معالجه، هیچ سروصدایی به پا نشد اما وقتی نتیجه (یعنی مرگ ایشان) اتفاق افتاد، ناگهان سروصداها بلند شد، درحالیکه نمیتوان پزشکی را تنها براساس نتیجه قضاوت کرد. مگر نتیجه مهم نیست؟ نتیجه واقعا مهم است اما صرفا براساس آن نمیتوان درباره یک پروسه درمانی قضاوت و اظهارنظر کرد. بعد از حصول آن نتیجه که واقعا هم تلخ بود، این هجمهها شروع شد. درحالحاضر در بخشهای بهداشت و درمان کشور، همهروزه شاهد مسائلی هستیم که گاه نابهنجارتر از اتفاقاتی هستند که درباره آقای کیارستمی افتاد، اما سؤال اینجاست که چرا یک حساسیت عمومی از جانب روشنفکران درباره این مسائل شاهد نیستیم؟ متأسفانه یک رویه نادرست در کشور ما وجود دارد که ناگهان، دو گروه علیه هم قد علم میکنند در حاليكه جامعه از روشنفکرانش توقع دارد با حساسیت بالایی وارد جزء به جزء مسائل اجتماعی شوند، نه اینکه صرفا به خاطر همکارشان، كاري كنند. بگذارید یک مثال بزنم؛ سکته مغزی حاد تا سال گذشته در کشورمان درمان نمیشد درحالیکه در تمام دنیا این مسئله حل شده. خب، چرا جامعه روشنفکری به این مسئله حساسیت نشان نداده تابهحال؟ آیا منتظر بودند این اتفاق ناگوار برای فردی از قشر خودشان رخ دهد؟ این حرف من به معنای دفاع از سیستم پزشکی کشور نیست، من بیش از هر پزشک دیگری به پزشکان انتقاد دارم اما فکر میکنم حساسیت هیجانزده به طور کلی کار درستی نباشد، بلکه بهتر است به بهانه مسائل پیشآمده، زنجیره معیوب را پیدا و با آن برخورد کرد. رودررویی پزشکان و هنرمندان مثبت است؟ اگر بخواهم عقیده شخصی خودم را بگویم که ممکن است به خیلیها بربخورد، باید بگویم من نتیجه این تضارب عقاید و آرا را مثبت میدانم. میتوان این مسیر را به سمتی سوق داد که آرامآرام، بحث از یک مورد خاص به مسائل کلان کشیده شود تا کمکم دو سوی این رویارویی، درک کنند در چه موقعیتی قرار دارند و نگاه طرف مقابل به آنها از چه دریچهای است. پزشکان در این شرایط میتوانند خود را از دیدگاه بیمارانشان ارزیابی کنند و روشنفکران جامعه نیز همینطور.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.