آینه
ایران نهادهای عمومی غیردولتی تحت نظارت نیستند سعید لیلاز: تا اوایل دهه 1340 خورشیدی، در ایران شرکت دولتی وجود داشت، اما این شرکتها، هم تحت نظر دولت بودند و هم ذیحسابهای وزارت اقتصاد و دارایی. اما در اواسط دهه 1340، یعنی از اواخر برنامه سوم عمرانی، رژیم شاه به این جمعبندی رسید که با ساختار فعالیت اقتصادی موجود، ایران نمیتواند صنعتی شود؛ یعنی ساختاری که شامل نظارتهای ذیحساب، وزارت دارایی یا دیوان محاسبات میشد. در چنین شرایطی که بخش خصوصی قوی نیز وجود نداشت تا کشور را به سمت صنعتیشدن هدایت کند، دولت وقت، ساختاری تحت عنوان شرکتهای دولتی ایجاد کرد که این شرکتها بهجای اینکه تحت نظارت و قوانین دولت فعالیت کنند، تحت قانون تجارت کار میکردند. به این ترتیب، این شرکتها همانند یک شرکت خصوصی فعالیت میکردند، با این تفاوت که مالکیت آنها در اختیار دولت بود. پس از آن، همزمان با بزرگترین موج صنعتیشدن تاریخ ایران، یعنی همزمان با اجرای برنامه چهارم عمرانی از سال 1347 تا 51، «سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران» تأسیس شد. این سازمان خارج از شمول نظارت دیوان محاسبات و نیز شمول قوانین و مقررات دولتی قرار داشت و تنها تحت قوانین تجارت کار میکرد. براساساین، دولت تنها تحت قانون تجارت، میتوانست درباره این سازمان و فعالیتهای آن اظهارنظر کند. اما این ساز و کار به تدریج تغییر ماهیت داد تا جایی که حتی در زمان رژیم شاه، دولت توانست تعداد شرکتهای دولتی را از 4 به 140 شرکت برساند، اما سهامداری دولت و دخالت تحت قوانین تجارت نیز جای خود را به دخالت مستقیم و روزمره دولت در این شرکتها داد. به عبارت دیگر، با گسترش فعالیتهای این سازمان، وزرا، وکلا و نمایندگان مجلس ملی در رژیم شاه، دخالتهای خود را بر این شرکتها آغاز کردند. پس از انقلاب اسلامی نیز همه بنیادها و مؤسسات تحت نظر خانوادههای وابسته به رژیم شاه و البته بنیادهای شخص شاه مصادره شدند. این نهادهای مصادرهشده دیگر زیر نظر دولت نبودند، بلکه از نظر مدیریت و هم از نظر مالکیت تحت نظر حاکمیت قرار گرفتند. در این شرایط، این شرکتها، نهادها و بنیادها حتی ملزم به رعایت قانون تجارت هم نیستند. یعنی وزارت اقتصاد و دارایی بهعنوان ممیزی روی آنها کنترل ندارد، حتی بر این باورم که وزارت کار یا وزارتخانههای دیگر هم هیچ نظارتی بر آنها ندارند.
اعتماد بازسازی جناح راست سنتی به نفع دموکراسی ایرانی است احمد حکیمیپور: جریان راست یک جریان ریشهدار و پایدار در کشور است که با رویکارآمدن دولتهای نهم و دهم دچار مشکلات درونی شد و انسجام ساختاری خود را از دست داد. درحالحاضر آنها تلاش میکنند که خود را بازسازی کنند. عملا خطکشیهایی را با جریان انحرافی و تندرو انجام دادهاند. این برای نشاط سیاسی و شفافیت فعالیت سیاسی در جامعه ما خوب است و من آن را بهعنوان یک فرصت میبینم. اصلاحطلبان هم بهشدت منتظر بازسازی جناح راست سنتی هستند؛ چراکه این بازسازی به نفع فرایند دموکراسی در ایران است. بههرحال جریان اصولگرا تلاش میکند تا تکلیفش را با طیفهای مختلف مشخص کند. خطکشیها شفافتر میشود. جریان راست سنتی تمایل به حمایت از آقای روحانی دارد و این مسئله ممکن است باعث ایجاد شکاف در این جناح شود. اگر شکاف جناح راست تا انتخابات آتی حل نشود، آرای پایگاه اجتماعی این جریان شکسته میشود و این مسئله به ضرر این جریان خواهد بود. در این حالت یک صورتبندی جدید سیاسی رخ خواهد داد که آرایش نیروها با تغییراتی همراه خواهد بود.
کیهان تنور داغی که زود سرد شد! حسین شمسیان: چرا برای جریان مدعی اعتدال و اصلاحات چنین اتفاقی افتاد!؟ واقعیت این است که کوتاهزمانی پس از انتخابات، حوادثی پیدرپی رخ داد که خیلی زودتر از آنچه توقع میرفت، تمامی پردهها را کنار زد! تا آنجا که مراکز نظرسنجی داخلی و خارجی، آثار آن حوادث را مانند سونامی بر پیکر اعتبار آن جریان دانسته و قائل به کاهش شدید محبوبیت و مقبولیت آنان شدند. بهعنوان نمونه، فیشهای حقوقی نجومی، دست دولتمردانی را رو کرد که مدعی بودند گذشتگان غارتها کردهاند و خودشان پاکدستاند! کار چنان بالا گرفت که اکنون، آنها انتشار فیشهای 20، 30میلیونی خود را، گواهی بر سادهزیستی میدانند و نمیدانند در جامعهای با این میزان بیکار، این میزان مستأجر در جامعهای با حداقل حقوق 800واندیهزار تومان، فیش حقوقی 20، 30میلیونی، داغی بر دل فقرا و تیشهای به ریشه مدعیان مردمیبودن است! طُرفه آنکه این جریان، با این قبیل شعارها، لیست امید را بست و به مجلس راهی کرد و دیدیم که خیلی زود، هوادارانش را ناامید کرد! ... دیگر دلیل برای رویگردانی مردم، کارنامه تقریبا خالی و بیمحتوای دولتی بود که با هزاران وعده رنگین به روی کار آمده بود! این کارنامه آنقدر خالی هست که کوچکترین عملی در آن، باید هزار بار بزرگنمایی شود تا اندکی به چشم بیاید!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.