از شفق قطبی تا هسته جامد
جونو پاسخ میدهد
فاطمه کاظمی
اکنون که کاوشگر «جونو» به مدار مشتری رسیده است، بسیاری میپرسند باید منتظر چه رمزگشاییهایی از بزرگترین سیاره منظومه شمسی باشیم. کاوشگر جونو که سال 2011 به فضا پرتاب شد، پس از پنج سال سفر طولانی، وارد مدار مشتری شده است. دانشمندان از ۱۵ سال پیش یعنی از زمانی که نخستین جرقه این مأموریت زده شد، به دنبال آن بودند که در پایان این مأموریت، به پرسشهای مهمی پاسخ دهند. آیا «مشتری» هسته جامد دارد؟ ما فکر میکنیم مشتری یک غول عظیم گازی باشد. اما واقعیت این است که هنوز درباره آنچه در زیر ابرهای توفانی این سیاره میگذرد، اطلاعات دقیقی در اختیار نداریم. قرار نیست کاوشگر جونو به طور فیزیکی جستوجو در زیر سطح این سیاره را آغاز کند، بلکه با اندازهگیری نوسانهای میدانهای مغناطیسی و گرانشی، به دانشمندان کمک میکند به درک بهتری از مرکز مشتری نائل شوند. آنها به بررسی «تغییر داپلر»، سیگنال رادیویی ناشی از مشتری، دل بستهاند تا پاسخ ایندسته از پرسشهایشان را کشف کنند. بهاینترتیب مشخص میشود آیا مشتری دارای هسته جامدی متشکل از کربن، نیتروژن، اکسیژن، منیزیم، سیلیکن و آهن هست یا نه. از آن گذشته، اندازه هسته این سیاره و چگونگی چرخش آن نیز مشخص خواهد شد. دانشمندان از روی این سرنخها، به عوامل مؤثر در سیستمهای جوی مربوط به اتمسفر فوقانی این سیاره پی خواهند برد. «مشتری» چگونه شکل گرفته است؟ اگر بخواهیم درباره ترکیبات سازنده مشتری بیشتر بدانیم، باید اطلاعات بیشتری درباره اساس پیدایش آن به دست آوریم. اگر جونو ما را به این نتیجه برساند که در مشتری خبری از هسته جامد نیست، آنگاه نظریهای در کانون توجهات قرار میگیرد که براساس آن، مشتری به طور تدریجی از گازهای در حال چرخش به دور هم ساخته شده است که اساس آن به دورانهای ابتدایی پیدایش منظومه شمسی مربوط میشود. از سوی دیگر، این امیدواری وجود دارد جونو به ما بگوید آیا مشتری در همین مداری که به دور خورشید میچرخد، شکل گرفته یا پیشتر در فاصله بهمراتب دورتری نسبت به این ستاره فروزان قرار داشته است. گذشته از همه این موارد، آگاهی از اساس شکلگیری مشتری این امکان را به ما میدهد که با دقت بیشتری به بررسی تأثیرگذاری آن بر پیدایش منظومه شمسی و اجزای سازنده آن، از جمله زمین بپردازیم. شفق قطبی «مشتری» چیست؟ زمین تنها سیاره منظومه شمسی نیست که در قطبهایش، پدیده زیبای شفق قطبی روی میدهد. از آنجایی که خورشید منشأ ذرات بارداری است که نور شمالگان و جنوبگان یا همان شفق قطبی را در زمین ایجاد میکند، بررسیها نشان میدهد درباره مشتری نیز همین نکته صادق است. در واقع این ذرات باردار از آتشفشانهای «آیو» (یکی از اقمار مشتری) منتشر میشود. اینگونه تصور میشود که سرعت چرخش این سیاره و میدان مغناطیسی بزرگ آن، با شدت خیرهکننده شفق قطبی آن مرتبط است. اکنون جونو نهفقط این شفق را بهدقت بررسی میکند، بلکه این امکان را دارد که به نمونهبرداری از ذرات باردار موجود در مدار مشتری نیز بپردازد تا جزئیات بیشتری درباره این پدیده زیبا را برایمان بیان کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.