جریان برگشتناپذیر خشونت
هفته گذشته خشونت در سرتاسر جهان به اوج خودش رسید. از فرانسه و آلمان تا ترکیه و هند، همگی بهنوعی کشتار و خونریزی را تجربه کردند. در این میان اما دو خبر بیش از بقیه ناراحتکننده بود. در سوریه نوجوانی زیر سن قانونی به دلیل دفاع از دولت بشار اسد سر بریده شد و در مصر نوجوانی دیگر به دلیل شرکت در یک تظاهرات اعتراضآمیز به دادگاه فراخوانده شد. این خشونت کور که بالغ و نابالغ و کودک و بزرگسال و نظامی و غیرنظامی را از هم تشخیص نمیدهد، چرا و چگونه ایجاد شده است؟
چرخه بیپایان غلامعباس توسلی . جامعهشناس بشر زمانی توانست پایههای تمدن را پیریزی کند که از خشونت دوری جست. چراکه خشونت خانمانسوز و خانمانبرانداز است. جایی که خشونت هست، تمدن امکان رشد و شکوفایی پیدا نمیکند. از همین رو بشر قرنها تلاش کرد تا بتواند خشونت را کنترل کند. اگرچه این خشونت هرگز هم بهطور کامل از بین نرفت اما با سازوکارهایی که در قرن بیستم اندیشیده شد، امید میرفت دولتها و ملتها بیشازپیش در کنترل خشونت درون مرزهای ملی و خارج از آنها موفق باشند. اما امروز تمام این دستاوردها بر باد رفته است و من معتقدم خشونت فراگیری که امروز در تمام کشورهای جهان میبینیم، ناشی از ندانمکاری دولتهاست. چنانچه این ندانمکاری با ریشه سیاسی ادامه پیدا کند تمام تلاشهای متمدنانه بشر را نابود خواهد کرد. تلاشهایی مثل تصویب قوانین جنگی که آسیبرساندن به غیرنظامیان را ممنوع میداند. وقتی دستاوردهای بشری نظیر این از بین برود، قبح خشونت از بین خواهد رفت. از این رو بشر در چرخهای از خشونت گرفتار میشود که تولید و بازتولید میشود. در این چرخه شما دیگر با خشونت مواجه نیستید بلکه از خشونت به جنایت میرسید. درواقع زمانی که شما سازوکارهای قانونی و مدنی را زیر پا میگذارید، پلهای پشت سر را خراب کردهاید و برای رسیدن به خواسته خود باید خشونت بیشتری به خرج دهید. اما این تنها عامل مؤثر در افزایش خشونتها در دهه اخیر نیست. زمانی که خشونتی شکل میگیرد، چنانچه با بیتفاوتی مواجه شود، ادامه پیدا خواهد کرد. اگر به تاریخچه خشونت در خاورمیانه دقت کنید، خواهید دید سکوت جوامع بینالمللی در قبال آن در برخی کشورهای خاورمیانه، خشونتورزی در دیگر کشورها را تسهیل کرده است. درواقع زمانی که هزینه اِعمال خشونت و جنایت در جامعه بینالملل نهتنها پایین باشد بلکه اَعمال خشونتآمیز با حمایت برخی کشورها و سکوت دیگران مواجه شود، این آدمکشی ادامه پیدا خواهد کرد. بنابراین در شرایط فعلی جهان، تنها چیزی که میتواند جلوی این جریان برگشتناپذیر خشونت را بگیرد، یک اجماع بینالمللی است. اجماعی که مجازاتهای شدیدی برای اِعمال خشونت در نظر گیرد.
خشونت ایدئولوژیك فاضل میبدی . عضو مجمع مدرسین حوزه علمیه قم آنچه امروز تحت عنوان خشونت در تمام دنیا شاهد هستیم، از نیس فرانسه تا مصر و سوریه، خشونتهایی است که پایگاه ایدئولوژیک دارد. البته در اینجا باید یک تفاوت بین علل خشونت و مبنای آن قائل شد. به این معنا که خشونت ایجادشده در سوریه که امروز باعث سربریدن یک نوجوان شده، اگرچه علل متفاوت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دارد اما در ظاهر عاملان آن مبنای ایدئولوژیک برای کار خود دارند. ازهمینرو به نظر میرسد ایجاد یک اجماع جهانی میان مسلمانان و کشورهای مذهبی ضروری است؛ چراکه در غیر این صورت آن قرائتی از اسلام پذیرفته خواهد شد که توسط ایدئولوگها ارائه میشود. این اتفاق البته تنها مخصوص دین اسلام و تنها مختص قرن حاضر نیست. در تاریخ همواره درون ادیان مختلف از اسلام تا مسیحیت و یهودیت گروههای افراطی وجود داشتهاند که براساس قرائتی ایدئولوژیک از دین دست به خشونت میزدهاند. متأسفانه امروز با گذشت قرنها از آن اتفاقات و با وجود دستاوردهای بزرگ بشر، شاهد تکرار همان نوع خشونتها به اسم دین هستیم. به همین علت است که تنها راهحل برونرفت از شرایط فعلی و جلوگیری از کشتار بیشتر غیرنظامیان و مخصوصا زنان و کودکان، اتحاد مسلمانان خاورمیانه اعم از سنی و شیعه و محکومکردن این تحرکات رو به گسترش است چراکه اختلاف بین علما و کشورهای دینی، منجر به افزایش خشونت در منطقه میشود. در کنار این لازم است حکومتهای توتالیتر در منطقه به سمت گسترش سازوکارهای دموکراتیک در کشورهایشان پیش بروند. چراکه در غیر این صورت ایدئولوژی و قرائتهای خشک مذهبی پشت نقاب مبارزه با ظلم و استبداد میایستد و با این وسیله اعمال خشونت را توجیه میکند. آنچه اما در این میان نادیده گرفته میشود این است که این حرکتهای ضداستبدادی خشن نمیتوانند تأمینکننده آزادی و عدالت باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.