ادای دین به تاریخ و نمایشنامهنویسی
فرزانه ابراهیمزاده
بهعنوان یک تماشاگر عادی و قدیمی تئاتر نمیتوانم اشتیاق خود را به چنین اتفاقی پنهان کنم و انتظار روزهای آینده را نکشم که این نمایش را روی صحنه ببینم و دیدن آن را به دیگران توصیه کنم. نمایشی که مانند بسیاری از آثار امجد، نوعی ادای دین به تاریخ نمایشنامهنویسی و همزمان به تاریخ و نمایش آیینی سنتی ایران است؛ اما این تنها موضوعی نیست که اشتیاق دیدن اجرای صحنهای «سه خواهر و دیگران» را بیشتر میکند. دوری خودخواسته «حمید امجد» از تئاتر شاید مهمترین دلیلی است که کار او را دیدنیتر میکند. دوریای که او در نشست خبری این نمایش که سهشنبه هفته گذشته در سالن همایش تئاتر شهر برگزار شد، بیشتر به آن پرداخت و تأکید کرد از آنچه به نام او روی صحنه میآمد، راضی نبود: «من قدمبهقدم با ذهنیتهای تنبل، سانسورچی و سودجو جنگیده بودم و بعد از مدتی، سبکسنگین کردم که چقدر از اینها را میخواهم و چقدر را نمیخواهم و بعد دیدم (آن زمان) این حرفه را نمیخواهم». این نخواستن و نبودن ۱۲ سال ادامه داشت تا امسال که او بار دیگر با نمایشی که شاید میشد حدس زد گزینه اصلی امجد برای اجرای صحنهای باشد، بازگشته است. نمایشی که همانطور که بالاتر گفته شد، ادای دینی به استادان نمایشنامهنویسی و تاریخ و هنرهای نمایشی ایران است. او در همین نشست با اشاره به اینکه «سه خواهر و دیگران» در ادامه این نگاه او پیرامون چند متن از چخوف و زندگی اوست، درباره چرایی تلاش برای اینکه به ترکیبهای مختلف بینامتنی تاریخ با کلیت یکپارچه نهایی برسد، گفت: «چخوف در سالهای واپسین زندگیاش بهدلیل بیماری سل از شهرهای بزرگ فاصله گرفت تا آنچه را در ذهنش میگذشت به نگارش درآورد. نمایش ما درباره جهانی است که در آن زندگی میکنیم و نقطه تماس شخصیتهای خیالی هستند که من به آن اضافه کردهام». او در این نمایش همانطور که در متن نمایش ديده ميشود و خودش هم در نشست خبری گفته است، از ایران غافل نشده و با ترکیب این نمایش با ایران، شخصیتی را که در متن «باغ آلبالو» حضور جدی داشته، به ایران پیوند داده است. به فرض او فریز شخصيت پیشخدمت باغ آلبالو میتواند از همسایگی روسیه به آنجا رفته باشد و اين موضوع او را به مهمترین نقطه اصطکاک ایران و روسیه؛ یعنی جنگهای ایران و روس نسبت داده است. فریز از دید او شاید فیروز باشد؛ يعني شخصیتی که شاید نقطه مشترک امجد در کارهای جدید و قدیمش است. سیاه تختهحوضی که در شخصیتهای اصلی نمایشهای او مانند مبارک بیشیر و شکر و شخصیت اصلی فیلم «آزمایشگاه» تکرار شده است. نقطه مشترک آزمایشگاه با «سه خواهر و دیگران» البته حضور افشین هاشمی در این نقش است. شخصیت مهم نمایش که همزمان با گروه عذرخواهی خسرومیرزا و میرزاتقیخان از ایران به روسیه رفته و در این سرزمین مانده است و حالا در باغ آلبالویی زندگی میکند که همسایه خانهای است که پزشکی بیمار در آن ساکن شده؛ او تنها کسی است که با همسایهشان یا چخیجان ارتباط دارد و داستانهای خانه را به او میدهد تا دستمایه او برای نوشتن نمایشنامههای مهم تاریخ سینما شود. بنا به گفته امجد در مقدمه نمایش «سه خواهر و دیگران»، آنتوان چخوف در سال ۱۸۹۷ به توصیه جدی پزشکانش که بیماری سل او را بهتدریج درمانناپذیر مییافتند، رخت به خانهای ییلاقی دور از شهرهای بزرگ کشید و چهار سال بعد در آنجا نوشتن نمایشنامه سه خواهر را به پایان برد که از قضا داستان آن هم در چهار سال میگذرد...». چخوف بعد از این نمایش تا زمان مرگش در سال ۱۹۰۴ دو نمایش «باغ آلبالو» و «دایی وانیا» را نوشت که بهنوعی کاملکننده این اثر و جهانی بود که از نگاه چخوف در حال زوال و پایانیافتن بود. اكنون بعد از گذشت سالها از نوشتن این نمایشنامه، حمید امجد با تلفیق دو نمایش باغ آلبالو و دایی وانیا و البته شاهلیر شکسپیر آن را در قالب یک نمایشنامه تازه تنظیم کرده است. حالا فردا عصر اگر اتفاق خاص و خارقالعادهای رخ ندهد و نمایش سه خواهر روی صحنه برود، طلسم 12 بهاضافه یکسال حمید امجد شکسته خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.