|

گفت‌وگو با لیلی گلستان

حاضر بودم 10 سال فرصت بدهم

سحر آزاد

یک گاراژ که اکنون سال‌هاست به یک گالری تبدیل شده، پاتوق خیلی از اهالی تجسمی شده و خاطره مشترکی را میان آنها و لیلی گلستان رقم زده است. یکی از آنها عباس کیارستمی، کارگردان شناخته‌شده ایرانی، است که چندین‌بار نمایشگاه‌های عکسی در این گالری برگزار کرد. او علاوه‌بر فیلم‌سازی، در حوزه تجسمی هم فعالیت و آثاری در زمینه گرافیک و عکاسی خلق کرد بااین‌حال، کمتر آثار او در این رشته‌ها مورد بررسی قرار گرفته بود و به دلیل شهرتی که او در سینمای جهان داشت، طبیعی است سینمای او بیشتر بررسی شد. البته به همه اینها باید نقاشی‌هایش را هم اضافه کنیم که یکی از آنها چند سال قبل در گالری «گلستان» به نمایش گذاشته شد. درباره حضور کیارستمی در حیطه تجسمی با لیلی گلستان، مدیر گالری گلستان، گپ زدیم.

‌کیارستمی در گفت‌وگوهایی که انجام داده بود، گفته بود «من را از روی عکس‌هایم جست‌وجو کنید». براین اساس، از روی عکس‌های کیارستمی، چه بخش‌هایی از شخصیت او نمایان می‌شود؟ در عکس‌های او شما شفافیت را می‌بینید و یک‌جور خلاصه‌گویی؛ چند خط سیاه میان زمینه‌ای از برف (مجموعه سفیدبرفی)، چند کلاغ سیاه در زمینه‌ای سبزرنگ (باغ سعد آباد)، تاریکی و نور و رنگ (مجموعه پنجره‌ای رو به حیات). سایه‌ها و تابش نور مجموعه درها، درهای پوسیده و رنگ‌ورو رفته با کلون‌های متفاوت و همه بسته. عکس‌ها، نگاه او و خلاصگی او را دارند. آدم پرحرفی نبود. بیشتر تماشا می‌کرد. یک نظاره‌گر بزرگ بود. ‌ نقاشی‌ای از کیارستمی در نمایشگاه «صد اثر، صد هنرمند» در سال 89 به فروش رفت و این درحالی است که بیشتر شاهد عکس‌های او بوده‌ایم. دنیای نقاشی و عکس‌هایش چقدر به‌هم نزدیک بود و اصولا چقدر به نقاشی می‌پرداخت؟ درباره نقاشی، باید بگویم نقاش بسیار متبحری بود. کارهایش با مداد رنگی فوق‌العاده‌اند. من سه کار نقاشی کوچک از او دارم؛ یک تک‌درخت پر از شکوفه، یک گندمزار با آسمان ابری و یک طبیعت بی‌جان، یکی از یکی زیباتر. یک روز به او گفتم: «بیا و یک سال کار فیلم‌سازی را کنار بگذار و بنشین و فقط نقاشی‌ کن! » نگاه عاقل‌اندر سفیهی به من کرد و گفت: «مگر می‌شود؟...» همیشه دلم می‌خواست یک نمایشگاه نقاشی‌ای از او برگزار کنم و کارهایش را به مردمی که هرگز کار نقاشی از او ندیده بودند، نشان دهم که نشد. چند سال پیش وقتی قصه «آقاصمد و ماهی سیاه کوچولو» را نوشتم، دلم می‌خواست او تصویرگری کند. قصه را برایش فرستادم. به محض دریافت، به من زنگ زد که عجب تخیلی! این قصه مال من، در راه فرودگاه هستم. برگردم شروع می‌کنم. برگشت با سه سی‌دی از مناظر زیر دریا. گفت: «به سه شهر رفتم و آکواریوم‌های هرسه را تماشا کردم. یک ماه فرصت بده». من حاضر بودم 10 سال فرصت بدهم! بعد از یک ماه گفت: «نمی‌توانم. سال‌هاست دستم کار نکرده و فقط مغزم کار کرده...» و نشد. ‌ عباس کیارستمی در گالری شما نمایشگاهی از عکس‌هایش برگزار کرد. ایده این نمایشگاه چگونه شکل گرفت و تجربه برگزاری آن چگونه بود؟ او چهار بار در گالری من نمایشگاه گذاشت؛ بار اول عکس‌های منظره‌ها، بار دوم عکس‌های مجموعه «سفید برفی»، بار سوم شیشه‌های باران‌خورده و مناظري از ورای آب باران و بار چهارم، عکس‌های بسیار بزرگ از مجموعه «پنجره‌ای رو به حیات» و نه حیاط. خودش این نمایشگاه آخر را خیلی دوست داشت. در گفت‌وگویی گفته بود: عکس‌های بزرگ من در گالری کوچک گلستان. می‌گفت چه خوب که عکس‌ها این‌قدر بزرگ هستند و گالری این‌قدر کوچک. انگار ما داخل عکس هستیم و جزئی از عکس. خودش در یادداشتی که شهریور 87 در «شهروند امروز» نوشت، درباره تجربه برگزاری نمایشگاه در گالری گلستان گفته بود: «لیلی گلستان پیش از اینکه گالری‌دار باشد، کتاب‌دار بود. همان روزها بود که عکس‌های مرا دید و پیشنهاد چاپ و تکثیر و نمایش آنها را داد بی‌آنکه گالری داشته باشد. 18، 19 سال پیش عکس‌های من برای اولین‌بار روی دیوار گالری گلستان بالا رفت و امروز که من برای خودم یک عکاس حرفه‌ای شده‌ام، باید این را مدیون او بدانم و خوب‌وبد عکس‌هایم را به گردن او بیندازم. کسانی که در گالری گلستان نمایشگاه داشته‌اند، فکر می‌کنم با من هم‌عقیده باشند که داشتن نمایشگاه در این گالری یک تجربه استثنایی است، به‌ویژه پس از روزهای شلوغ افتتاح؛ وقتی گالری حال‌وهوای عادی خودش را پیدا می‌کند. گالری گلستان بازدیدکننده یا مشتری عبوری کم دارد و این را باید مدیون موقعیت جغرافیایی این گالری دانست که این شانس را به شما می‌دهد که گاهی در خلوت و سکوت، تماشاگر کارهای خودتان باشید و اگر آدم خوش‌طوری باشی، از مصاحبت شیرین و دلپذیر صاحب گالری برخوردار شوی و از هردری سخن بگویی و بشنوی و به صدای لاینقطع آب گوش دهی که در خیابان یک‌طرفه لقمان ادهم از بالا به پایین در جریان است و این‌روزها شانس می‌خواهد به مدت یک هفته شنیدن صدایش و تماشای آنكه لابه‌لای درختان چنار پیچ‌در‌پیچ ‌تاب می‌خورد و گاهی دیدار کسانی که برای قدم‌زدن غروب از خانه خارج می‌شوند، به گالری سرمی‌زنند نه برای اینکه کارهای شما را ببینند، برای حال‌واحوال با صاحب گالری که دیدارشان مغتنم است. من احمد محمود را برای اولین‌بار در این گالری ملاقات کردم». ‌ سیر عکس‌های او را به‌ویژه بعد از آنکه در گالری شما نمایشگاه برپا کرد، باز هم دنبال کردید؟ در هر نمایشگاه، عکس‌ها موضوعی متفاوت داشتند مثل برف‌ها، کلاغ‌ها، از درون اتاق به بیرون و شیشه‌های خیس از باران و درها؛ موضوع‌هایی متفاوت و همه در حد اعلی؛ همه با نگاهی متفاوت؛ موضوع‌هایی عادی و معمولی اما با نگاهی دیگر؛ یک نگاه فلسفی، یک نگاه معنوی، نگاهی مختص عباس کیارستمی و لاغیر.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.