تقاضای اقدامی فوری برای چهلمین روز «نمردن» عباس کیارستمی
احمد میراحسان
اقدام فوری ما غالبا آنقدر طول میکشد که بهجای بیمار، با جسد بیمار روبهرو میشویم و بهجای تماشای بهموقع یک اثر، با فراموشی آن. امید است که اینبار چنین نشود. سال پیش و پیشتر، هرازگاهی و در هر دیداری که از لاهیجان به خانهاش میآمدم، اغلب من را براي ناهار نگه میداشت. آمادهشدههای دیگر و قطعههای تازهای از آخرین اثرش را نشانم میداد. این یادداشت، پیشنهادی برای چهلمین روز «نمردن» عباس کیارستمی، دوست بیوفای من است که هیچوقت فکر نمیکردم قبل از من بمیرد، با آنکه بیش از 12 سال از من جوانتر بود. بس که قبراق و اسطقس او قوی و کاری بود. تقاضایم، نمایش آخرین اثر دیجیتالی اوست؛ فیلمی 24 قطعهای که هر قطعه آن چهاردقیقهای و مستقل ساخته شده، با مواد و مصالح و عناصر زنده و مستند اما کاملا به شیوه انیمیت Animate یعنی گاه 200 عکس روی هم نهادن برای شکلدادن یک نمای متحرک؛ کاری که تمهیدی ویژه میطلبد برای تماشا. این اثر دیجیتالی در اصل مستندی کاملا نامستند است. *** بیقرار و بیصبرم. بعد از روزهای سنگینی سرد دلخفه و لختی خوابگردی در خلأ و لالی و بیمیلیای لاابالی و حتی بگویم اوقات گنگ و خشن قلبی. گویی یکهو بیدار شدهام و میترسم دیر شود. دچار ولعی بیشکیب برای نوشتن درباره او در همه نشریات جهانم. حالا و اینجا، بیحاشیه، بیدرنگ و لعاب، سرراست میخواهم پیشنهاد کنم، آخرین اثر عباس کیارستمی که فیلمی دیجیتالی و 24 قطعهای است و هر قطعه مستقل و چهاردقیقهای، خوب است به شیوه خاص و فضاسازی خاص، در چهلمین روز «نمردن» او به تماشا گذاشته شود. خواهم گفت شیوه خاص یعنی چه و چرا. از هوشنگ گلمکانی پوزش میخواهم که ناپیمانی و بیقراری کرده و صبر نکردهام و خواستهام را در مقاله مفصلی در ویژهنامه مجله فیلم بازگویم. آنوقت، فرصتی برای اجرای طرح نبود و به چهلم نمیرسید و فعلا شاید همین یادداشت کوتاه کارساز باشد و شرح مفصل بماند برای وفا به وعده و عهد. دقیقا نمیدانم مخاطب این پیشنهاد و تقاضای فوری و شتابآلودم کیست؟ وراث او، احمد و بهمن؟ آیا خودش راضی است باری بر دوش آنها بگذارد؟ وزیر ارشاد و رئیس سازمان سینمایی او که آنهمه اهل مراعات بود و طی حدود 20 سال مراوده و دوستی بیوقفهمان، گواهم هیچگاه نمیخواست یک ریال از بیتالمال و اموال مردم که در اختیار حکومت است و بسیاری از آقایان چون ارث پدری به آن مینگرند، به سود خود استفاده و سوءاستفاده کند یا از خانه سینما؟ این را هم نمیدانم خانه سینما چقدر حق و توان اجرای درخواستم را دارد و او راضی است به این کار و بار بر دوش آنها و انجامدادن کار را از خانه سینما بخواهد؟ *** اثری که پیشنهاد میکنم در چهلمین روز سفر جاودانگیاش به تماشا نهاده شود، آخرین فیلم اثر اوست و برای نمایش نیازمند تمهیدات ویژهای است. البته 48 عکس در قطع بزرگ که طی همین روزهای بیماری او چاپ شد و عکسهای موزههای لوور که قبلا آماده شده بود، شاهکار عکاسی کیارستمی است و دو، سه کار ناتمام هم هست که فعلا حرف بر سر همین فیلم 24 قطعهای اوست و نمایشش در چهلم او... . درست قبل از رفتن برای عمل جراحی دوم و پس از عمل جراحی قبلی، در بهمنماه شاهد کار روی آخرین قطعهها بودم. به مرور و طی چند دیدار سال پیش در خانه هربار چند تکه را نشانم داده بود و شبی هم که میرفت بستری شود، زنگ زده بود و گفته بودم تمام شدهاند و حرفهای دیگر... . *** بعد از عمل و در دیداری چند روز مانده به ماه رمضان که در خانه بستری بود و از لاهیجان به دیدارش آمده بودم، مدتزمانی طولانی من را نگه داشت و مفصل صحبت کردیم، از جمله درباره نمایش این 24 قطعه. با آنهمه دشواری و ناتوانی و سخن به سختیاش، با اشتیاق و دقت به نظرم گوش داد. قبلا هم به او گفته بودم. این قطعات برای تماشا هر یک نیازمند یک فاصلهگذاریاند. هی پرستار خانگیاش نگران حالش میآمد و هی او با دست اشاره میکرد که برود و بریدهبریده حرف میزد و حرف میزدیم. میگفت پس از هر قطعه، مدتی در سیاهی موسیقی پخش شود و بعد از مکثی گفت: پس از مکثی، قطعه بعدی شروع شود. من موافق نبودم و در ذهنم ابتکاری در نمایش، کاری بود در مایه آنچه ایتالیاییها برای نمایش پروژه تعزیه او انجام داده بودند. از معماری سنتی تماشاخانه خود که یک کلوزئوم باستانی بود و طراحی عالی آن مخصوص تعزیه زنده و نمایش همزمان با تماشاگران ایرانی میدانستم، در ایران. چنان هزینهای کسی بر دوش نخواهد گرفت و پیشنهادم چیزی بود که او هم دوست داشت و بهعنوان آزمایش با یک قطعه «اسبها» در آخرین نمایشگاه عکس پس از عمل قلبش اجرا شده بود. لازم نیست بنایی تازه و گرد ساخته شود، یک سوله یا سالن مستطیل بزرگ هم کافی بود تا به 24 غرفه از هم جدا با فاصلهای اندک از هم تقسیم شود و هر غرفه مثلا 24 صندلی و پردهای داشته باشد و در آن یک قطعه چهاردقیقهای، پیدرپی نمایش داده شود و در غرفه بعدی قطعه دیگر. حال تماشاگر میتوانست از هرجا شروع کند و وارد غرفهای شود و هرچند بار میخواهد مکررا یک قطعه چهاردقیقهای را ببیند، اما ناگزیر میشد برای دیدن قطعه بعدی بیرون بیاید و برود غرفه دیگر و این فضای فاصله و مکث لازم را به وجود میآورد. گفتم حتی میتواند دقایقی معطل شود، هوا بخورد، چایی بنوشد، با دوستش کمی درباره فیلمی که دیده، صحبت کند و سپس وارد غرفه دیگر برای تماشای قطعهای دیگر شود و لازم نیست همه فیلمها را هم یک دفعه تماشا کند. این نمایش مثلا میتواند یک ماه طول بکشد و هر فردی برود و بار دیگر بیاید و چند قطعه دیگر را ببیند. این یک شیوه نو متناسب و درخور این تجربه آوانگارد کیارستمی بود. *** امیدوارم بهطور جدی این پروژه پیگیری شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.