نکاتی درباره تغییرات بنیادی صورتگرفته در رویکردهای وزارت بهداشت
طبابت رایگان چاره کار نیست
بابک زمانی. مدیرگروه نورولوژی دانشگاه علوم پزشکی ایران
در دوره اخیر وزارت بهداشت، قطعا شاهد تغییر در تفکرات و نگرشهایی در بهداشت و درمان بودهایم که بر دو نکته این تغییرات میتوان انگشت گذاشت، اگرچه این نگرشهای جدید، بسیار بدیهی باشند: 1- تصدیق و تأکید بر ارتباط بین اقتصاد و سلامت و اذعان به اهمیت موضوعی بهعنوان اقتصاد سلامت. اگرچه هیچکس در هیچ زمانی جرئت نمیکند ارتباط بین اقتصاد و هر چیز دیگری را انکار کند، اما واقعا در تمام سالهای گذشته، فرض بر این بوده است گویا سلامت بیش از هر چیز دیگر به تعداد و مسئولیتپذیری و فداکاری پزشکان ارتباط دارد. مهمترین مدلی هم که برای اقتصاد سلامت وجود داشت، پزشک قدیمی برخی محلات بود که بیماران را به صورت رایگان ویزیت میکرد! 2- تغییر بنیادی دیگری که نشانههایی از آن را گاه فقط در گفتههای وزیر مییافتیم؛ اینکه وزارت بهداشت و درمان کشور متولی سلامت و کیفیت آن در همه بخشهای سلامت است، نهفقط مسئول بخشهای دولتی! متأسفانه تاکنون تعریف وزارت بهداشت از خود و وظایفش، فقط به ارائهدهنده خدمات درمانی در بخشهای دولتی محدود بوده است. اما ارتباط بخشهای وسیع خصوصی با وزارت، فقط در زمینه صدور جوازها و بازدیدهای سالانه بوده است و درعمل، حتی بهنوعی رقیب بخش دولتی محسوب میشدند! درباره مورد دوم باید گفت هنوز از جانب وزارت، تحرک خاصی در جهت نظارت کیفی بر بخشهای خصوصی و شرکتدادن این بخشها در آموزش و تحقیقات پزشکی دیده نشده است. اما در مورد اول وزارت بهداشت یکباره قدم بزرگی برداشت و توانست هزینههای بهداشت و درمان را تا حدودی به جامعه بقبولاند و رقمی را که به مصرف طرح سلامت رسید، در کل هزینههای کشور بگنجاند. اما نحوه صرف این بودجه در گرو تغییر نگرشهایی بود از جنس بند دوم که در آغاز برشمردم، یعنی درک صحیحی از نقش وزارت بهداشت در ارائه یا نظارت بر ارائه درمان در همه بخشها! علتهای مختلفی برای برخی ناکامیهای طرح سلامت برمیشمارند، اما به گمان من، پاشنهآشیل طرح سلامت که مهمترین پروژه این وزارت جدید به شمار میرود، همین موضوعی است که به آن اشاره کردم و آن را بیشتر باز خواهم کرد. از قدیم گفتهاند اگر میخواهی به کسی کمک کنی به او ماهی نده، بلکه ماهیگیری یاد بده! طرح سلامت ما در یک کلام، ماهی بود نه ماهیگیری! چگونه میتوان سیستم تعرفهها را (آن هم در کارهای داخلی و نه جراحی، که کلافی سردرگم و پیچ در پیچ شده است)، بهحال خود رها کرد و با ریختن مقداری هرچند معتنابه پول، سیستم را اصلاح کرد؟ تفوق نگاه جراحی، آن هم از سادهترین انواع آن بر کار پزشکی باعث میشود ظرایف و دقایقی که عمق کار پزشکی را تشکیل میدهند (و فقط با تدوین یک نظام ارزشگذاری درست و تعبیه ابزارهای نظارتی برای آن قابل اصلاح هستند)، به چشم نیایند. طرح سلامت به اتکای یک بودجه تصویبشده در آخرین تحلیل یک برنامه دولتی بود که تصمیم داشت خدمات بهتری ارائه دهد و باعث افزایش دریافتي برخی پزشکان بهویژه در شهرهای دورافتاده شد و البته نتایج مثبتی هم داشت، اما فراتر از آن، نیازمند برنامهای ملی برای جذب سرمایههای مختلف در بخشهای مختلف درمانی از خصوصی و نیمهخصوصی و دولتی هستیم و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی باید متولی اصلی بهداشت، درمان، آموزش و تجهیزات در همه این بخشها باشد. بنابراین باید مراقب و حساس باشد اولا یک نظام ارزشگذاری مناسب (و قطعنظر از اینکه دریافتکننده و پرداختکننده چه کسانی باشند)، تدوین شود و ثانیا این نظام به دقت اجرا شود و بر کیفیت خدمات ارائهشده (قطع نظر از اینکه درمانی، بهداشتی، آموزشی یا تحقیقاتی هستند)، نظارت مناسبی انجام شود. تصدیگری مستقیم دولت بر برخی نهادهای درمانی قطعا ضرورتی است که هیچکس نمیتواند منکر آن شود یا ضرورت انجام آن به اینزودیها به پایان رسد، اما در این زمینه باید توجه داشت دولت باید تصدیگری مستقیم خود را به بخشهایی خاص مثل اورژانسها (که باید رایگان هم باشند)، بهعلاوه بخشهای حیاتی که هر زمان به دلایل مختلف سودآوری ظاهری نداشته باشند، مثل درمان سکته مغزی، بیماریهای مزمن داخلی، سوختگی، بیماریهای روانی و... محدود کند. بیمارستانهای دولتی در درجهاول باید مختص این بیماریها باشند، نه آنکه آنها هم به دلیل هزینههای روزمرهشان، به راهروهایی با تبلیغات برای لیزیک چشم و لیزر پوست و جراحی چاقی تبدیل شوند. نکته دوم آنکه دولت نباید در سیستم درمانی، تصدیگری کند مگر آنکه از همه نظر الگو باشد! چراکه دولت با همه امکاناتی که در اختیار دارد، باید بنابر مهمترین رسالت تاریخیاش در جوامع مدرن، با تولید سطحی متعالی از کیفیت، یک مصلح فرهنگی باشد نه برعکس!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.