برخی از دستاوردهای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در ۳ سال گذشته
تلاش برای تولید علم و ثروت ملی
کامبیز مینایی. دانشیار دانشگاه شیراز
برخلاف روزهای سخت دولت در نهمین مجلس شورای اسلامی درباره انتخاب وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و استیضاح موفقیتآمیز وزیر در کمتر از یک سال از زمان تصدی این وزارتخانه، مجموعه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری روزهای بهنسبت آرامی را در سه سال گذشته پشت سر گذاشته است. آنچه در ادامه میآید، برخی حرکتهای روبهجلوی این وزارتخانه در دولت تدبیر و امید به شمار میرود. لازم به یادآوری است برخی از این حرکتها (مانند واگذاری اختیارات به دانشگاهها) اگرچه از سوی وزارتخانه شروع شده؛ اما به نظر میرسد موانع دیگری موجب کندی این حرکت شده است که انتظار میرود با همسوترشدن دولت و مجلس دهم این موانع به مرور برداشته شوند. 1- واگذاری اختیارات به دانشگاهها تجربه دانشگاههای موفق دنیا و در ایران تجربه دولت اصلاحات نشان میدهد بهترین گزینه برای اداره دانشگاهها برداشتن تصدیگری از وزارتخانه مربوطه است. دانشگاهها مجموعهای از نخبگان جامعه را در خود جای دادهاند؛ بنابراین اینکه بتوانند در جذب نیروهای مورد نیاز خود بهویژه جذب اعضای هیأت علمی و دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی تصمیمگیرنده باشند، انتظار بجایی است. خوشبختانه در زمینه انتخاب رؤسای دانشکدهها و گروههای آموزشی از سوی اعضای هیأت علمی گامهای مهمی برداشته شده است. به نظر میرسد تنها از دانشگاهی میتوان انتظار رفع مشکلات جامعه را داشت که به قدر کافی اختیار نیز داشته باشد. 2- گسترش کیفی و نه کمّی گسترش کمّی آموزش عالی که زمانی بسیار ضروری به نظر میرسید، اکنون به پاشنهآشیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تبدیل شده است. در دولت یازدهم گسترش کمّی برای بسیاری از رشتهها متوقف شده است و جز برای برخی رشتههای مورد نیاز و نیز گسترش مقاطع ارشد و دکتری مجوز داده نمیشود. بااینهمه ضروری است گسترش مقاطع تحصیلات تکمیلی نیز کاملا حسابشده انجام شود بهویژه تمرکز دانشگاه آزاد اسلامی روی گسترش دورههای کارشناسی ارشد و دکتری در مراکزی که امکانات و استادان کافی ندارند، میتواند به مجموعه وزارت علوم ضربه بزند. 3- شرکتهای دانشبنیان راه برونرفت از بسیاری از مشکلات اقتصادی کشور استفاده از ظرفیتهای موجود در دانشگاهها و مراکز پژوهشی است. حمایت این دولت از راهاندازی شرکتهای دانشبنیان باعث شده هماکنون تعداد شرکتهای فعال در این حوزه را نتوان با قبل مقایسه کرد. انتظار میرود در سالهای آینده سودمندیهای این شرکتها در بهبود اقتصاد کشور آشکار شود. 4- بازنگری در سرفصل درسها در سال گذشته کار بازنگری در سرفصل درسها در مجموعه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با همراهی دانشگاهها به پایان رسید. با توجه به تغییرات شگرف در حوزه علوم مختلف، این بازنگری با رهیافت کاربردیکردن و بهروزکردن سرفصلها ضروری به نظر میرسید. بدیهی است سرفصلهای کنونی نیز باید در فواصل زمانی کوتاه (مثلا پنجساله) بازنگری دوباره شوند. دراینصورت دانشجویان و استادان همواره خود را با شرایط روز رشته تخصصی مربوطه هماهنگ میکنند. 5- مسائل رفاهی با وجود اهمیت انکارناپذیر مسائل رفاهی دانشگاهیان شامل دانشجویان، اعضای هیأت علمی و کارمندان در بهبود فضای آموزشی و پژوهشی دانشگاهها، در سالهای گذشته وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تمرکز اصلی خود را روی برطرفکردن مشکلات رفاهی دانشجویان قرار داده بود. این امر البته به دلیل موارد زیادی که در زمینه رفاهی دانشجویان مانند خوابگاه، غذا و ... وجود دارد، ضروری است. در کنار مسائل مربوط به دانشجویان، این وزارتخانه لازم است برای رفع دغدغههای رفاهی اعضای هیأت علمی و کارمندان خود بکوشد. هماکنون با تفاهمنامهای که در سال 1394 بین وزارت راه و شهرسازی و مجموعه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برقرار شده است، فعالیتهایی در زمینه دادن زمین به اعضای هیأت علمی بدونمسکن در جریان است که دستاورد مهمی است؛ اما ضروری است با پیگیریهای بیشتر از سوی مسئولان مربوطه این تفاهمنامه به بهترین شکل ممکن اجرائی شود. بهعلاوه به مسائل رفاهی کارمندان این وزارتخانه که پابهپای دانشجویان و استادان در کارهای آموزشی و پژوهشی گام برمیدارند، باید توجه بیشتری شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.